Năm 2025 được xem là bước ngoặt lớn của ngành ô tô Việt Nam, không chỉ bởi những biến động mạnh của thị trường hay sự tăng tốc của xe điện, mà quan trọng hơn là vai trò điều tiết ngày càng rõ nét của chính sách.
Lần đầu tiên, hệ thống chính sách liên quan đến ô tô không còn giữ vị thế trung lập, mà thể hiện định hướng lựa chọn rõ ràng: ưu tiên giao thông xanh, từng bước hạn chế phương tiện phát thải cao và tái cấu trúc toàn bộ chuỗi giá trị của ngành.
Khi đặt các chính sách ban hành và triển khai trong năm 2025 cạnh nhau, có thể thấy một bức tranh nhất quán: luật chơi đã thay đổi và doanh nghiệp không kịp thích ứng sẽ đứng trước nguy cơ bị đào thải.
Ưu đãi trước bạ cho xe điện: “Đòn bẩy” mạnh nhất năm 2025
Tác động trực tiếp và dễ nhận thấy nhất đến từ việc gia hạn miễn 100% lệ phí trước bạ cho ô tô điện đến hết tháng 2/2027 theo quyết định của Chính phủ Việt Nam. Với mức lệ phí trước bạ thông thường dao động 10 – 12%, chính sách này giúp giá xe điện thấp hơn xe xăng cùng phân khúc từ vài chục đến hơn 100 triệu đồng. Quan trọng hơn, ưu đãi mang tính dài hạn này tạo ra lợi thế giá ổn định, khác biệt rõ rệt so với các chương trình khuyến mãi ngắn hạn của doanh nghiệp, qua đó củng cố niềm tin của người tiêu dùng.
Thuế tiêu thụ đặc biệt: Sự phân biệt có chủ đích
Song song với đó, thuế tiêu thụ đặc biệt tiếp tục được sử dụng như một công cụ điều tiết có chủ đích. Xe điện được áp mức thuế thấp hơn đáng kể so với xe xăng, trong khi xe hybrid cũng hưởng ưu đãi tương đối. Chính sách này không chỉ tác động đến hành vi tiêu dùng, mà còn buộc các hãng xe phải điều chỉnh chiến lược sản phẩm, tính toán nghiêm túc lộ trình điện hóa nếu muốn duy trì sức cạnh tranh dài hạn.
Siết tiêu chuẩn khí thải: Áp lực ngầm nhưng bền bỉ
Một áp lực khác mang tính bền bỉ đến từ việc siết chặt tiêu chuẩn khí thải. Theo lộ trình của cơ quan quản lý môi trường, các tiêu chuẩn Euro 5, tiến tới Euro 6, được áp dụng nghiêm ngặt hơn đối với xe mới. Dù không gây “cú sốc” tức thời, chính sách này làm gia tăng đáng kể chi phí công nghệ và sản xuất đối với xe xăng, khiến các mẫu xe giá rẻ, công nghệ cũ ngày càng khó tồn tại, trong khi xe điện và hybrid hưởng lợi gián tiếp nhờ ưu thế phát thải.
Cam kết Net Zero 2050: Nền tảng cho mọi chính sách
Tất cả những chính sách trên đều được đặt trong khung cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Cam kết Net Zero không còn dừng ở tuyên bố, mà đã trở thành nền tảng cho hoạch định chính sách, trong đó giao thông và ô tô là một trụ cột quan trọng. Khi mục tiêu này được cụ thể hóa, điện hóa không còn là lựa chọn mang tính thử nghiệm, mà trở thành điều kiện tồn tại trong dài hạn đối với doanh nghiệp.
Hạ tầng trạm sạc: Gỡ “nút thắt” tâm lý thị trường
Một “nút thắt” lớn của xe điện trước đây là hạ tầng sạc cũng được tháo gỡ rõ rệt trong năm 2025. Việc cho phép và khuyến khích lắp đặt trạm sạc tại chung cư, bãi đỗ xe và trung tâm thương mại không chỉ giải quyết bài toán kỹ thuật, mà còn xóa bỏ rào cản tâm lý của người tiêu dùng. Khi sạc xe trở nên thuận tiện và quen thuộc, xe điện dần được nhìn nhận như phương tiện sử dụng hằng ngày thay vì lựa chọn mang tính thử nghiệm.
Không gia hạn ưu đãi cho xe xăng lắp ráp: Cú “hãm phanh” chiến lược
Ở chiều ngược lại, việc không tiếp tục gia hạn ưu đãi lệ phí trước bạ cho xe xăng lắp ráp trong nước được xem là một “cú hãm phanh” chiến lược. Trong bối cảnh chi phí sản xuất gia tăng, xe CKD buộc phải cạnh tranh trực diện với xe nhập khẩu và xe điện mà không còn lợi thế chính sách. Điều này phát đi tín hiệu rõ ràng rằng Nhà nước không tiếp tục bảo hộ dài hạn cho công nghệ động cơ đốt trong.
Chính sách với xe kinh doanh vận tải: EV chiếm ưu thế
Chính sách đối với xe kinh doanh vận tải cũng góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch. Nhiều địa phương ưu tiên taxi điện và hạn chế dần xe xăng mới trong vận tải đô thị. Dù chưa phải lệnh cấm, định hướng này đủ mạnh để các doanh nghiệp vận tải chuyển sang xe điện – dòng xe có chi phí vận hành thấp và khả năng hoàn vốn nhanh, đồng thời tạo hiệu ứng lan tỏa sang thị trường tiêu dùng cá nhân.
Thúc đẩy nội địa hóa và công nghiệp hỗ trợ
Trọng tâm chính sách đang chuyển dịch sang việc thúc đẩy nội địa hóa linh kiện điện tử, pin và động cơ điện. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là nền tảng giúp ngành ô tô Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.
Tín dụng xanh: Dòng vốn có chọn lọc
Ở góc độ tài chính, tín dụng xanh trở thành công cụ điều tiết gián tiếp nhưng hiệu quả. Các dự án xe điện, pin và hạ tầng sạc được tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, trong khi các dự án phát thải cao đối mặt với điều kiện tín dụng ngày càng khắt khe. Dòng vốn, theo đó, được dẫn dắt theo đúng định hướng chính sách.
Quản lý phát thải đô thị: Lợi thế “mềm” cho xe điện
Các định hướng quản lý phát thải tại đô thị lớn tạo ra lợi thế “mềm” cho xe điện, từ khả năng tiếp cận không gian đến mức độ hạn chế trong quy hoạch giao thông. Dù chưa thể hiện bằng những quy định cứng, đây là yếu tố củng cố vị thế của xe điện trong dài hạn.
Nhìn tổng thể, năm 2025 cho thấy chính sách đã trở thành lực dẫn dắt chủ đạo của ngành ô tô Việt Nam. Nhà nước không còn đứng ngoài thị trường, mà chủ động viết lại luật chơi theo hướng xanh và bền vững hơn. Trong luật chơi mới đó, xe điện giữ vai trò trung tâm, xe xăng buộc phải thu hẹp dần và doanh nghiệp chỉ có hai lựa chọn: thích ứng hoặc bị đào thải. Người hưởng lợi lớn nhất, xét cho cùng, chính là người tiêu dùng và môi trường sống đô thị trong tương lai.
TH (Tuoitrethudo)
