Tiểu đường, huyết áp cao không kiểm soát có thể gây tổn thương thận, còn bệnh tự miễn khiến hệ miễn dịch tấn công nhầm vào các cầu thận, làm chúng suy yếu theo thời gian.
Một trong những dấu hiệu sớm nhất cho thấy thận không hoạt động bình thường là tình trạng rò rỉ protein vào nước tiểu, trong y học gọi là protein niệu. Khi cơ thể khỏe mạnh, thận lọc chất thải và dịch dư thừa còn các protein thiết yếu vẫn nằm trong máu. Tuy nhiên, khi hệ thống lọc này bị tổn thương, các protein thoát ra ngoài bắt đầu rò rỉ qua nước tiểu. Tình trạng rò rỉ này cũng có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận. Đây là một trong những lý do khiến sỏi thận và protein niệu thường đi kèm với nhau.
Kháng thể tự miễn tấn công thận
Bệnh tự miễn là một trong những nguyên nhân chính gây rò rỉ protein. Trong phần lớn các trường hợp như viêm thận lupus, bệnh thận IgA và các dạng viêm cầu thận khác, hệ thống miễn dịch tấn công nhầm vào các đơn vị lọc của thận. Các bộ lọc này gọi là cầu thận, bị viêm và không thể ngăn chặn các loại protein thiết yếu đi vào nước tiểu.
Viêm kéo dài do miễn dịch gây mất cân bằng các khoáng chất có trong nước tiểu, từ đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sự hình thành sỏi thận. Quá trình kiểm soát acid uric và canxi qua thận bị rối loạn, có khả năng dẫn đến kết tinh và hình thành sỏi sau đó. Chẩn đoán sớm và điều trị y tế kịp thời hỗ trợ phòng suy thận.
Tiểu đường không kiểm soát
Nguyên nhân phổ biến gây ra protein niệu là tiểu đường không kiểm soát. Lượng đường trong máu cao phá hủy các mạch máu nhỏ bên trong thận, dẫn đến bệnh thận đái tháo đường. Sau nhiều năm, các đơn vị lọc sẽ dày lên và cứng lại, khiến khả năng lọc chất thải kém đi. Cuối cùng khi các đơn vị lọc này bị suy yếu, chúng bắt đầu để cho protein thoát vào nước tiểu cách dễ dàng.
Tiểu đường cũng ảnh hưởng đến cách cơ thể xử lý một số khoáng chất quan trọng. Nhiều người có lượng đường trong máu cao bài tiết nhiều canxi, acid uric và oxalat vào nước tiểu. Đồng thời, nồng độ citrate (một chất tự nhiên có tác dụng ức chế sự hình thành sỏi) trong cơ thể thấp hơn. Điều này có thể khiến người tiểu đường dễ bị đau quặn thận. Bệnh tiểu đường không kiểm soát đường huyết tốt có thể bài tiết nước tiểu có tính axit hơn, do đó làm tăng nguy cơ hình thành sỏi acid uric.
Huyết áp cao không được kiểm soát
Huyết áp cao mạn tính gây áp lực liên tục lên các mô mỏng manh bên trong thận. Theo thời gian, áp lực này gây sẹo, làm suy yếu hàng rào lọc. Khi hàng rào này bị tổn thương, protein bắt đầu rò rỉ vào nước tiểu. Huyết áp cao không được kiểm soát cũng làm giảm lưu lượng máu đến thận, giảm nguồn cung cấp oxy đồng thời gây tổn thương thêm cho các mô.
Khi thận suy yếu, cân bằng khoáng chất trong nước tiểu bị thay đổi. Nồng độ canxi thường tăng cao, làm tăng nguy cơ hình thành sỏi canxi. Nếu sỏi thận hình thành, chúng có thể gây kích ứng thêm hệ tiết niệu và tăng huyết áp, tạo ra một vòng lặp, trong đó huyết áp cao và sỏi thận tác động lẫn nhau. Kiểm soát huyết áp là một trong những bước quan trọng để ngăn ngừa cả protein niệu và sự hình thành sỏi.
Bệnh thận bẩm sinh hoặc di truyền
Một số người bẩm sinh đã bị bất thường cấu trúc hoặc rối loạn di truyền ở thận. Ví dụ bệnh thận đa nang, hội chứng Alport và tắc nghẽn bẩm sinh. Vì thận bị dị tật hoặc có khuynh hướng suy yếu do di truyền, nên tình trạng rò rỉ protein có thể xuất hiện sớm.
Những tình trạng này cũng có thể ảnh hưởng đến dòng chảy của nước tiểu hoặc quá trình xử lý khoáng chất. Thoát nước kém, nhiễm trùng tái phát hoặc sự phát triển bất thường của mô có thể tạo điều kiện phù hợp cho sỏi thận hình thành. Người mắc bệnh thận bẩm sinh thường cần được theo dõi suốt cuộc đời.
Bảo Bảo (Theo Times of India)
