Xạ trị trực tiếp tiêu diệt tế bào ung thư tại chỗ, trong khi thuốc miễn dịch kích hoạt hệ thống phòng thủ tự nhiên để cơ thể chủ động chống lại ung thư.
TS.BS.CKII Phạm Xuân Dũng, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, hệ thống Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết trước đây liệu pháp miễn dịch thường được chỉ định với ung thư tiến triển hay giai đoạn muộn, không còn khả năng phẫu thuật hoặc sau hóa trị thất bại. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay là dùng miễn dịch hoặc kết hợp với xạ trị để tối ưu hiệu quả điều trị trong giai đoạn sớm hơn.
“Với liệu trình phối hợp này, tia xạ vừa tấn công trực tiếp vào tế bào ác tính, vừa đánh thức hệ miễn dịch, còn hệ miễn dịch tiêu diệt các ổ ung thư còn lại trong cơ thể”, bác sĩ Dũng giải thích. Tuy nhiên, tế bào ung thư có khả năng ngụy trang, làm tắt tín hiệu tấn công của tế bào T (tế bào tiêu diệt các tác nhân có hại) bằng cách khóa điểm kiểm soát PD-1/PD-L1. Thuốc miễn dịch có chứa hoạt chất pembrolizumab, nivolumab hay atezolizumab… hoạt động như “chiếc chìa khóa” mở lại hệ thống này, hỗ trợ miễn dịch nhận diện lại yếu tố gây hại.
Sau đó, xạ trị tiếp tục phá vỡ tế bào ung thư, giải phóng kháng nguyên để hệ miễn dịch nhận ra tế bào ung thư trên toàn cơ thể. Đây chính là cơ chế nền tảng của hiệu ứng abscopal (hiệu ứng lan tỏa của tia xạ), nghĩa là xạ tại một vị trí nhưng cũng giúp thu nhỏ khối u ở nơi khác.
Liệu pháp miễn dịch kết hợp xạ trị giúp tăng cường hiệu quả tiêu diệt tế bào ung thư nhờ cơ chế kích hoạt hệ miễn dịch để nhận diện và tấn công tế bào ung thư, giảm tác dụng phụ so với hóa trị, mang lại tác động lâu dài. Nhờ đó, nâng cao hiệu quả điều trị, giúp kéo dài thời gian sống, cải thiện chất lượng sống cho người bệnh.
Nghiên cứu cho thấy người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ giai đoạn IV (giai đoạn muộn, di căn ra ngoài phổi) nếu được xạ trị kết hợp miễn dịch có thể kéo dài sự sống gấp đôi so với chỉ dùng liệu pháp miễn dịch (30 tháng và với 16 tháng).
Người bệnh được xạ trị bằng máy xạ trị gia tốc tuyến tính Versa HD. Ảnh: Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
BS.CKII Nguyễn Thế Hiển, Trưởng khoa Xạ trị, cho biết thêm hiệu quả điều trị của liều kép xạ trị và liệu pháp miễn dịch biểu hiện rõ nhất với ung thư phổi, hắc tố da, thận, gan, đầu cổ và bàng quang. Có nhiều kỹ thuật xạ trị tiên tiến hiện nay như điều biến liều (IMRT, VMAT), xạ trị định vị hình ảnh (IGRT), xạ trị định vị theo chuyển động (SGRT)… Các phương pháp này có thể điều chỉnh liều nhỏ nhất đến từng mm, theo nhịp thở của người bệnh. “Độ chính xác này góp phần tiêu diệt khối u triệt để, giảm tối đa tổn thương mô lành, tạo nền tảng an toàn để phối hợp với liệu pháp miễn dịch”, bác sĩ Hiển nói.
Xạ trị kết hợp với miễn dịch giúp kéo dài thời gian sống nhưng trước khi chỉ định kết hợp điều trị, người bệnh cần kiểm tra công thức máu, chức năng gan, thận và thời điểm truyền thuốc. Thông thường, người bệnh được xạ trị cách truyền thuốc miễn dịch khoảng 1-2 tuần để tránh cộng hưởng tác dụng phụ quá mạnh.
Thời điểm xạ trị cần áp dụng trong giai đoạn hệ miễn dịch đang hoạt hóa tốt nhất, tránh gây suy giảm bạch cầu. Liều, thể tích chiếu và vị trí cũng được tính toán kỹ để vừa diệt tế bào ung thư vừa “huấn luyện hệ miễn dịch”. Khi điều trị kết hợp xạ trị và miễn dịch, người bệnh có thể gặp một số tác dụng phụ như viêm da, khô niêm mạc, mệt mỏi… Song, nhờ kỹ thuật hiện đại, đa số tác dụng phụ chỉ ở mức nhẹ, kiểm soát được bằng chăm sóc dinh dưỡng và thuốc hỗ trợ.
Nhật Minh
|
20h ngày 24/10, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh tổ chức tư vấn trực tuyến “Xạ trị và Miễn dịch: “Cặp đôi hoàn hảo” trong điều trị ung thư” phát trên fanpage VnExpress. Chương trình có sự tham gia của TS.BSCKII Phạm Xuân Dũng – Giám đốc Trung tâm Ung bướu; BS.CKII Nguyễn Thế Hiển – Trưởng khoa Xạ trị; BS.CKII Bùi Lê Phước Thu Thảo – Phó khoa Xạ trị. Độc giả đặt câu hỏi tại đây để được giải đáp. 
|
