Lâm, 34 tuổi, từng nghĩ mình khỏe mạnh khi tập gym đều đặn, không hút thuốc hay rượu bia, cho đến khi nhận chẩn đoán không có tinh trùng – nguyên nhân khiến vợ chồng anh muộn con.
“Ban đầu, tôi chắc mẩm vấn đề là ở vợ mình”, người kỹ sư 34 tuổi, ở Hà Nội, kể lại. Anh chỉ đi cùng vợ đến bệnh viện hiếm muộn với tâm lý “cho có”. Thế nhưng, kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ giáng một đòn chí mạng vào sự tự tin của anh.
Kết quả xét nghiệm tinh dịch đồ “Không tìm thấy tinh trùng trong mẫu xét nghiệm” khiến người đàn ông lặng đi. Bác sĩ giải thích anh bị vô tinh, tức là trong tinh dịch không có tinh trùng. “Tôi khỏe mạnh, ham muốn vẫn có, sao lại không có tinh trùng được?”, anh thắc mắc. Những ngày sau, người đàn ông rơi vào khủng hoảng tâm lý, lặng im hơn và thường tránh ánh mắt vợ.
Bác sĩ tư vấn cho bệnh nhân. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Theo bác sĩ Hà Ngọc Mạnh, Giám đốc Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Việt Bỉ, trường hợp của anh Lâm là “vô tinh không do tắc nghẽn”, nghĩa là tinh hoàn của anh không thể sản xuất tinh trùng. Đây là một tình trạng thường không có triệu chứng rõ ràng cho đến khi nỗ lực có con thất bại.
Tương tự, Quang, 35 tuổi, một nhân viên ngân hàng, là hình mẫu lý tưởng trong mắt nhiều người, như cao lớn, phong độ, giỏi thể thao, cuộc sống ổn định. Anh tin mình “không có gì phải lo lắng”. Nhưng sau ba năm kết hôn, căn nhà vẫn lạnh lẽo, vắng tiếng trẻ con, Quang cũng miễn cưỡng đi khám “cho xong thủ tục” và rồi chết lặng trước kết quả tương tự. “Không thể nào, tôi khỏe mạnh và sinh lý hoàn toàn bình thường mà”, anh gượng nói.
Suốt nhiều tuần, người đàn ông lảng tránh chuyện chăn gối, căng thẳng trước những câu hỏi thúc giục của người thân và dần rơi vào trầm cảm. Các xét nghiệm chuyên sâu tại Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Việt Bỉ sau đó chỉ ra nguyên nhân là tinh hoàn teo do biến chứng từ bệnh quai bị hồi nhỏ.
Vô tinh, hay tình trạng không có tinh trùng trong tinh dịch, là một trong những dạng vô sinh nam nghiêm trọng nhất. Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa Reproductive Biology and Endocrinology, tình trạng này ảnh hưởng đến khoảng 1% nam giới trên toàn cầu và chiếm từ 10-15% trong tổng số các ca vô sinh nam.
Có hai nguyên nhân chính gây vô tinh. Thứ nhất là “vô tinh do tắc nghẽn”, khi tinh trùng vẫn được sản xuất ở tinh hoàn nhưng không thể thoát ra ngoài do đường dẫn bị tắc bởi dị tật bẩm sinh, nhiễm trùng, hoặc chấn thương. Thứ hai là “vô tinh không do tắc nghẽn”, tình trạng nghiêm trọng hơn khi tinh hoàn suy giảm hoặc mất hoàn toàn khả năng sản xuất tinh trùng. Nguyên nhân có thể là bất thường di truyền, các bệnh lý tại tinh hoàn như biến chứng quai bị, giãn tĩnh mạch thừng tinh, hoặc tác dụng phụ của một số loại thuốc như hóa trị ung thư.
Trong nhiều trường hợp, nam giới bị vô tinh không hề có triệu chứng báo trước. Một số ít có thể nhận thấy các dấu hiệu như lượng tinh dịch ít, tinh hoàn nhỏ hoặc sưng, dậy thì muộn, hoặc rối loạn cương dương. Tuy nhiên, sự tự tin vào sức khỏe bề ngoài thường khiến họ chủ quan cho đến khi đối mặt với thực tế sau nhiều năm không thể có con.
Dù vậy, một chẩn đoán vô tinh không có nghĩa là dấu chấm hết. Khoa học hiện đại đã mở ra nhiều cánh cửa hy vọng. Đối với trường hợp tắc nghẽn, phẫu thuật có thể giải quyết được vấn đề. Với các trường hợp phức tạp hơn, y học hỗ trợ sinh sản mang đến những cơ hội quý giá. Bác sĩ có thể thực hiện các thủ thuật như chọc hút lấy tinh trùng từ mào tinh qua da (PESA); Phẫu thuật vi phẫu lấy tinh trùng từ mào tinh (MESA); Phẫu thuật lấy tinh trùng từ tinh hoàn (TESE); Phẫu thuật vi phẫu lấy tinh trùng từ tinh hoàn (Micro-TESE)… Những “hạt giống” quý giá này sau đó sẽ được dùng để thụ tinh trong ống nghiệm (IVF).
Bác sĩ phẫu thuật cho một bệnh nhân. Ảnh: Bác sĩ cung cấp
Cả anh Lâm và Quang đều còn cơ hội nhờ vào kỹ thuật này. “Tôi đã khóc khi biết mình vẫn còn hy vọng”, Quang chia sẻ. Một năm sau ca phẫu thuật micro-TESE, các bác sĩ tìm thấy một vài tinh trùng khỏe mạnh. Vợ chồng anh đã thụ tinh trong ống nghiệm thành công, sinh bé trai khỏe mạnh.
Các chuyên gia khuyến cáo nam giới nên đi khám khi có biểu hiện đau tức vùng kín, tinh hoàn teo nhỏ, cân nhắc trữ tinh trùng để bảo tồn khả năng sinh sản. Để phòng ngừa, cần duy trì lối sống lành mạnh, hạn chế hút thuốc, rượu bia và tránh các chất gây hại. Tránh tiếp xúc nhiệt độ cao như làm việc trong môi trường nóng hoặc tắm nước nóng thường xuyên có thể làm giảm sản xuất tinh trùng.
Kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm các vấn đề sinh sản và điều trị kịp thời. Với những tiến bộ của y học hiện đại, ngay cả những trường hợp khó khăn nhất vẫn có thể tìm thấy hy vọng, bác sĩ nói.
Thúy Quỳnh
