Trầm cảm sau sinh khiến người mẹ tự cạo trọc đầu

Đứng trước tấm gương trong phòng ngủ, Phan Huỳnh Như không nhìn thấy hình ảnh một người mẹ đang ngập tràn hạnh phúc chào đón đứa con đầu lòng. “Tôi chỉ thấy một người phụ nữ xa lạ, kiệt quệ và bị dồn vào chân tường của sự bế tắc”, người phụ nữ kể lại hôm 10/12.

Đó là một ngày giữa năm 2022, khi đứa con đầu lòng được khoảng 4 tháng tuổi – giai đoạn mà theo các chuyên gia tâm lý, nguy cơ trầm cảm sau sinh thường đạt đỉnh điểm. Trong khoảnh khắc tuyệt vọng, Như cầm chiếc tông đơ và tự cạo trọc đầu mình. Cô kể hành động này “giúp giải thoát bản thân khỏi nỗi đau”, với hy vọng rằng khi tóc mọc lại, Như sẽ trở thành một con người mới.

Khi Bùi Kỳ Ân, chồng của Như, trở về nhà và chứng kiến vợ với mái đầu trọc lốc, anh không thốt lời trách móc. Thay vào đó, người đàn ông vốn trầm tính và kiệm lời lặng lẽ rời đi, để rồi trở về với một cái đầu cũng được cạo sạch. “Anh cạo chung cho có đôi có cặp”, câu trả lời ngắn gọn của Ân đã trở thành chiếc phao cứu sinh, kéo người vợ trẻ ra khỏi vũng lầy của sự cô độc. Đây là khởi đầu cho một hành trình dài đầy cam go của cặp đôi trẻ sinh năm 1996 tại Cần Thơ, trong cuộc chiến chống lại trầm cảm sau sinh và những biến cố dồn dập của cuộc đời.

Theo thống kê từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khoảng 13% phụ nữ vừa sinh con trải qua rối loạn tâm thần, chủ yếu là trầm cảm. Tại Việt Nam, các nghiên cứu tại một số bệnh viện phụ sản lớn cho thấy tỷ lệ này có thể lên tới 33% do áp lực văn hóa và thiếu hụt sự hỗ trợ. Đối với Như, hạt mầm của trầm cảm đã được gieo rắc từ trước đó. Đám cưới của họ diễn ra vào năm 2021, ngay giữa tâm dịch Covid-19. Không váy cưới lộng lẫy, không tiệc tùng rình rang, hôn lễ chỉ là một buổi ra mắt gia đình nội bộ vì lệnh giãn cách xã hội. Sự thiếu hụt nghi thức đánh dấu cột mốc quan trọng, cộng hưởng với sự cô lập do đại dịch, khiến người phụ nữ bước vào hôn nhân bằng tâm trạng chán nản, hụt hẫng.

Sau sinh, áp lực càng đè nặng khi Như phải đơn độc xoay xở giữa việc chăm con mọn và duy trì kinh việc doanh hoa, trà sữa đang lao đao vì dịch bệnh. Trong khi đó, Ân với đặc thù công tác trong ngành công an thường xuyên vắng nhà. Sự vắng mặt về thể chất của người chồng, cộng với sự thay đổi đột ngột của nội tiết tố – yếu tố sinh học then chốt gây ra sự sụt giảm estrogen và progesterone – đẩy Như vào trạng thái trầm cảm lâm sàng. Cô mất ngủ triền miên, chán ăn, đau dạ dày, cảm giác vô dụng và thậm chí xuất hiện ý nghĩ làm hại bản thân. Chỉ đến khi được chồng đưa lên TP HCM khám sau sự kiện cạo đầu, Như chính thức cầm trên tay kết luận y khoa về căn bệnh của mình.

Tuy nhiên, thuốc men chỉ là một phần của phác đồ điều trị. Các bác sĩ nhấn mạnh sự hiện diện và thấu hiểu của người thân đóng vai trò quyết định trong việc phục hồi. Đứng trước ngã rẽ giữa sự nghiệp và gia đình, cuối năm 2022, Kỳ Ân đã đưa ra một quyết định là từ bỏ công việc ổn định trong lực lượng vũ trang, chấp nhận sự phản đối gay gắt từ gia đình để trở về làm hậu phương vững chắc cho vợ. Anh hiểu bạn đời cần một người đồng hành “bằng xương bằng thịt, chứ không phải một người chồng chỉ hiện diện qua những cuộc gọi vội vã”.

Khi kinh tế gia đình đang chông chênh vì Ân nghỉ việc, con gái đầu lòng của họ bị chẩn đoán mắc hội chứng thận hư bẩm sinh khi mới 7 tháng tuổi. Đây là một bệnh lý cầu thận hiếm gặp ở trẻ nhỏ, gây thất thoát lượng lớn protein qua nước tiểu, dẫn đến phù nề nghiêm trọng và suy giảm miễn dịch. Tiền bạc cạn kiệt, Như phải đóng cửa tiệm hoa, trong khi Ân làm đủ nghề từ chạy xe ôm công nghệ đến giao hàng để trang trải viện phí. Áp lực tài chính, nguyên nhân hàng đầu gây đổ vỡ hôn nhân theo các nhà xã hội học, đã đẩy họ vào những cuộc tranh cãi nảy lửa và “chiến tranh lạnh” kéo dài hơn nửa năm.

Đứng trước bờ vực ly hôn, ký ức về tuổi thơ thiếu vắng trọn vẹn của chính mình đã giữ Như và Ân lại. Họ nhận ra để cứu vãn gia đình, cặp đôi phải thay đổi cách giao tiếp. “Một nguyên tắc “bình chiến” được thiết lập, dù áp lực ban ngày có lớn đến đâu, khi cánh cửa phòng ngủ khép lại, mọi sự im lặng độc hại phải được xóa bỏ”, Như tâm sự.

Như chủ động hạ cái tôi, mở lời chia sẻ, còn Ân học cách lắng nghe tích cực hơn. Dần dần, cuộc sống vợ chồng trở lại quỹ đạo. Ân quan tâm đến vợ con nhiều hơn, Như cũng bớt cáu gắt. Nhờ được chữa trị tích cực, con gái lớn của họ đã có thể sinh hoạt bình thường.

Năm 2024, gia đình nhỏ đón thêm thành viên thứ hai. Với kinh nghiệm tích lũy và sự đồng hành trọn vẹn của chồng, người phụ nữ vượt qua thai kỳ và giai đoạn hậu sản một cách nhẹ nhàng hơn. Công việc kinh doanh trà sữa và mì cay tại Cần Thơ phát triển ổn định, đưa kinh tế gia đình đi lên.

Nhìn lại những biến cố, Như nhận ra: “Hôn nhân lấy đi của mình nhiều thứ nhưng cũng cho mình rất nhiều điều tốt đẹp”. Cô cảm ơn chồng đã đồng hành, vun vén hôn nhân bằng hành động thiết thực, dù anh là người trầm tính và ít nói.

Theo các chuyên gia y tế, dù 80% phụ nữ sau sinh trải qua giai đoạn trầm cảm tạm thời (baby blues) và có thể tự khỏi, nhiều trường hợp vẫn tiến triển thành bệnh lý nghiêm trọng đòi hỏi sự can thiệp kịp thời. Gia đình đóng vai trò then chốt trong việc nhận diện sớm các triệu chứng điển hình như mệt mỏi kéo dài, mất ngủ, sụt cân, xa lánh con cái hoặc cảm giác tội lỗi vô cớ để đưa người bệnh đi thăm khám trước khi quá muộn.

Bên cạnh các phác đồ điều trị chuyên sâu từ liệu pháp tâm lý đến hóa dược, bác sĩ khuyến cáo sản phụ cần ưu tiên giấc ngủ, dinh dưỡng và vận động nhẹ nhàng để phục hồi sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Đồng thời, sự chia sẻ thiết thực từ người chồng trong việc chăm sóc trẻ sơ sinh chính là liều thuốc tinh thần quan trọng nhất giúp người mẹ vượt qua giai đoạn khủng hoảng này.

Mỹ Ý