Ốc nón (hay còn gọi là ốc đụn) là loại ốc có phần vỏ xoắn tròn, hình chóp, giống như chiếc nón. Trên đỉnh có một núm nhỏ, bên trong lấp lánh màu xà cừ.
Cũng bởi vẻ ngoài độc đáo mà người ta liên tưởng ốc nón với hình ảnh đôi gò bồng đảo của thiếu nữ xuân thì, gọi chúng với cái tên “ngượng đỏ mặt” – ốc vú nàng.
Ở Việt Nam, ốc nón sống bám vào các ghềnh/bãi đá hay rạn san hô, được tìm thấy ở một số vùng biển miền Trung như: đảo Cồn Cỏ (Quảng Trị); Cù Lao Chàm (Đà Nẵng); đảo Lý Sơn (Quảng Ngãi); vịnh Vĩnh Hy (Khánh Hòa); đảo Phú Quý (Lâm Đồng)…
Ngoài ra, vùng biển miền Bắc, Nam cũng có loài ốc này nhưng ít hơn, ví dụ như đảo Cô Tô (Quảng Ninh) hay đảo Phú Quốc (An Giang).
Chị Thúy Kiều – tiểu thương chuyên cung cấp hải sản ở phường Đông Ninh Hòa (tỉnh Khánh Hòa) cho biết, ốc nón có thể khai thác quanh năm, kích thước bằng khoảng 2-3 ngón tay người lớn.
Đặc biệt, vào những ngày trăng tròn, ốc nón càng xuất hiện nhiều.
Để bắt được chúng, ngư dân địa phương phải tính con nước. Khi thủy triều rút xuống thấp, họ sẽ đi thuyền dạo quanh những bãi đá nhấp nhô để bắt những con ốc bám đầy ở các ghềnh, hốc đá.
Nhưng muốn có ốc to, ngư dân phải chịu khó lặn xuống chỗ nước sâu, dùng đèn soi rọi vào tận kẽ đá để gỡ từng con ra.
Tuy nhiên, người ta chỉ khai thác ốc nón vào những ngày thời tiết thuận lợi. Còn khi trời mưa, gió lớn, biển động, việc đánh bắt loại ốc này tiềm ẩn nhiều nguy hiểm và khó khăn.
Chị Kiều cho hay, ốc nón sống được khai thác và bán trong ngày để giữ được độ tươi ngon, giá khoảng 60.000 đồng/kg (có thể chênh lệch tùy nơi, tùy kích cỡ và thời điểm).
Ngoài ra, nữ tiểu thương cũng sơ chế ốc bằng cách hấp sơ, khều lấy ruột rồi đóng gói, hút chân không để vận chuyển tới khắp các tỉnh thành, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của thực khách và giúp bảo quản, sử dụng được lâu hơn.
Tương tự như các loại ốc khác, ốc nón cũng là nguyên liệu chế biến nên nhiều món ăn hấp dẫn, trong đó, phổ biến nhất là nướng và luộc. Đây là hai cách nấu đơn giản, không tốn nhiều công sức và thời gian, lại được ưa chuộng vì giữ được mùi vị nguyên bản nhất.
Với món luộc, người ta đem ốc đi rửa sạch, chà xát vỏ nhiều lần để loại bỏ chất bẩn, sau đó xếp vào nồi, đun sôi cùng chút sả. Khi thấy thịt ốc chuyển dần sang màu vàng, tỏa mùi thơm là ốc chín.
Ốc nón vốn dĩ khá nhiều nước nên khi luộc không cần cho thêm nước, tránh làm nhạt thịt ốc. Ốc cũng chỉ nên luộc vừa chín tới để thịt săn lại, ăn giòn sần sật chứ không bị dai, dậy vị ngọt tự nhiên. Món này chấm cùng muối tiêu chanh hoặc nước mắm gừng, ớt đều hấp dẫn.
Với món nướng, người ta có thể nướng luôn như luộc hoặc nướng muối, nướng mỡ hành. Ốc được rửa sạch rồi đặt lên vỉ sao cho phần miệng ốc ngửa lên trên, nêm gia vị tùy ý.
“Cầu kỳ hơn, người ta có thể dùng thịt ốc nón làm món gỏi (nộm) hoặc ăn sống như sashimi, song, càng chế biến đơn giản lại càng làm nổi bật vị đậm đà, tươi ngon của ốc”, chị Kiều nói thêm.
Chị Mai Hương (Hà Nội) từng có dịp thưởng thức gỏi ốc nón ở Khánh Hòa nhận xét, món ăn được phục vụ với bánh tráng nướng, chấm nước mắm gừng, vị lạ miệng.
“Món gỏi đậm đà, ăn thanh mát và giải ngán rất tốt. Thịt ốc giòn sần sật, ngấm đều gia vị, ăn một lần nhớ mãi”, chị miêu tả.
Vì ấn tượng trước hương vị của ốc nón mà thỉnh thoảng, chị Hương vẫn đặt ship từ Khánh Hòa ra Thủ đô để chiêu đãi cả gia đình.
Ốc nón hấp sơ, khều lấy ruột để làm gỏi (nộm) hoặc cho vào túi hút chân không, kéo dài thời gian bảo quản, sử dụng. Nguồn: Thúy Kiều
Người phụ nữ này tiết lộ thêm, ốc nón được ủ đá trong thùng xốp, vận chuyển quãng đường xa nhưng tới nơi vẫn giữ được độ tươi ngon. Nếu muốn thuận tiện sử dụng hơn, chị sẽ mua ruột ốc đóng gói sẵn, khi về chỉ việc chế biến.
“Nếu mua ốc sống còn nguyên vỏ, bạn chỉ nên nấu chín tới vì nấu quá lửa hoặc để chín kỹ, thịt ốc sẽ bám chắc hoặc săn quắt lại, khó gỡ ra.
Khi ăn, bạn chỉ cần cầm ốc, gõ nhẹ theo chiều xoắn của ốc để phần thịt bong ra rồi dùng vật nhọn khều lấy ruột một cách dễ dàng.
Thỉnh thoảng, mình cũng làm theo mẹo người địa phương dạy: đậy vung, bê cả nồi lên xóc vài lượt cho ốc chín đều. Việc này giúp lấy được hết phần ruột mà không bị đứt”, chị Hương chia sẻ.
