Nhận định trên được đưa ra tại buổi làm việc giữa đoàn chuyên gia Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA), Tổ chức FHI360, Tổ chức HelpAge International và Bệnh viện Đa khoa Đức Giang về công tác chăm sóc người cao tuổi diễn ra mới đây.
Người cao tuổi Việt Nam nhiều bệnh, ít an sinh
Tại buổi làm việc, bà Trần Bích Thủy, Giám đốc Quốc gia Tổ chức HelpAge International, cho biết, trung bình mỗi người cao tuổi Việt Nam mắc khoảng 3 bệnh, chủ yếu là các bệnh mạn tính cần theo dõi và điều trị suốt đời.
Cơ cấu dân số già của Việt Nam cho thấy nhiều thách thức: 63,28% người cao tuổi sống ở khu vực nông thôn, nơi điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế và chăm sóc còn hạn chế; 58,5% thuộc nhóm sơ lão (60-69 tuổi), gần 16% từ 80 tuổi trở lên. Phụ nữ chiếm tới 57,82% tổng số người cao tuổi.
Đáng lo ngại hơn, 35% người cao tuổi đang sống một mình, sống cùng vợ/chồng đều đã cao tuổi hoặc sống trong các hộ gia đình chỉ gồm người cao tuổi và cháu dưới 15 tuổi. Đây là nhóm đối tượng dễ rơi vào tình trạng cô đơn, suy giảm chức năng và thiếu hỗ trợ chăm sóc.
Trong khi đó, chưa đến 40% người cao tuổi được hưởng lương hưu, bảo hiểm xã hội, trợ cấp xã hội hoặc chế độ người có công. Phần lớn còn lại phải dựa vào con cháu hoặc tiếp tục lao động để mưu sinh. Theo số liệu năm 2024 của Ủy ban Quốc gia về Người cao tuổi, tỷ lệ người cao tuổi trong hộ nghèo là 3,6%, còn hộ cận nghèo lên tới 11,6%.
Từ thực trạng trên, các chuyên gia đã phân tích nhu cầu chăm sóc cũng như khả năng chi trả của người cao tuổi ở Việt Nam, đồng thời giới thiệu nhiều mô hình đang được triển khai trên thế giới như: Người cao tuổi tự chăm sóc và được chăm sóc bởi gia đình; Câu lạc bộ Liên thế hệ tự giúp nhau; chăm sóc dài hạn dựa vào cộng đồng; trung tâm chăm sóc ban ngày; trung tâm bảo trợ xã hội…
Các chuyên gia thống nhất rằng, với điều kiện kinh tế – xã hội hiện nay, Việt Nam cần một mô hình chăm sóc linh hoạt, chi phí hợp lý, dựa vào cộng đồng, có thể triển khai trên diện rộng và duy trì bền vững trong dài hạn.
Trung tâm chăm sóc ban ngày, giải pháp “vừa sức”
Trong số các mô hình được đề cập, trung tâm chăm sóc ban ngày cho người cao tuổi được đánh giá là giải pháp quan trọng trong hệ thống chăm sóc dài hạn.
Theo bà Trần Bích Thủy, mô hình này tập trung vào chăm sóc dự phòng, chăm sóc tích hợp và linh hoạt, hướng tới nhóm người cao tuổi bắt đầu suy giảm chức năng, suy giảm một phần hoặc có nguy cơ cao suy giảm như cô đơn, hạn chế vận động, suy giảm trí nhớ.
“Người cao tuổi có thể đến trung tâm theo buổi hoặc theo ngày, sáng đi – tối về, phù hợp với nhiều mức độ chăm sóc từ cơ bản đến nâng cao”, bà Thủy cho biết.
So với các trung tâm dưỡng lão, mô hình chăm sóc ban ngày có nhiều ưu điểm nổi bật: Tính dự phòng cao, góp phần giảm gánh nặng cho hệ thống y tế; linh hoạt về thời gian, phù hợp với nhu cầu của cả người cao tuổi và gia đình; dựa vào cộng đồng, dễ kết nối với các dịch vụ y tế và xã hội sẵn có.
Đặc biệt, chi phí chăm sóc hợp lý hơn, nhất là khi có sự hợp tác giữa Nhà nước – doanh nghiệp – cộng đồng – người dân. Nếu áp dụng mô hình hợp tác công – tư – cộng đồng (PPPP), các trung tâm có thể tận dụng cơ sở vật chất công lập, huy động sự tham gia của các hội đoàn thể, gia đình và câu lạc bộ tại địa phương.
Cơ sở pháp lý đảm bảo an sinh cho người yếu thế
Theo bà Thủy, trung tâm chăm sóc ban ngày cho người cao tuổi bước đầu đã có cơ sở pháp lý, được đề cập trong Luật Dân số, Chương trình Hành động Quốc gia về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi và Chiến lược Quốc gia về người cao tuổi.
Đây cũng là mô hình góp phần đảm bảo an sinh xã hội cho nhóm người cao tuổi yếu thế, như người cô đơn, không nơi nương tựa, không có khả năng tự chăm sóc hoặc gia đình không đủ điều kiện chăm sóc.
PGS.TS.BS Đỗ Đình Tùng, Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, khẳng định đây là cơ hội để bệnh viện tiếp cận và ứng dụng các mô hình chăm sóc người cao tuổi tiên tiến, toàn diện.
Ông bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự tư vấn, hỗ trợ và đồng hành của UNFPA, FHI360 và HelpAge International trong quá trình xây dựng và triển khai Trung tâm chăm sóc người cao tuổi tại Bệnh viện Đa khoa Đức Giang trong thời gian tới.
Thủ tướng yêu cầu Bộ Y tế cần hướng dẫn các địa phương phát triển các mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày, nhà sinh hoạt cộng đồng theo hướng “sáng đón đi, tối đưa về”.
Việt Nam bắt đầu già hóa dân số từ năm 2011. Cảnh báo về nhu cầu điều trị, chăm sóc sức khỏe cho người cao tuổi có từ nhiều năm trước, tuy nhiên vẫn còn nhiều khó khăn và thách thức cho lĩnh vực này.
Trong bối cảnh Việt Nam nằm trong nhóm có tốc độ già hóa dân số nhanh nhất thế giới, việc tầm soát sức khỏe định kỳ sẽ giúp người cao tuổi phát hiện và điều trị sớm bệnh mạn tính, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống.
