Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TPHCM mới triệt phá đường dây sản xuất, buôn bán mì sợi sử dụng borax (hàn the), soda và dung dịch silicate. Đây đều là các hóa chất bị nghiêm cấm sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm.
Thông tin này lập tức dấy lên lo ngại nguy cơ mất an toàn thực phẩm và những hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng.
Trao đổi với PV VietNamNet, TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện Y học ứng dụng Việt Nam, cho biết nhu cầu của người tiêu dùng thường là bún, mì phải trắng, dai, bóng đẹp nhưng giá rẻ. Để đạt được những tiêu chí này từ nguyên liệu kém chất lượng, nhiều cơ sở đã sử dụng hóa chất công nghiệp để “phù phép” sản phẩm.
Hàn the có khả năng làm thay đổi cấu trúc protein trong bột, giúp sợi bún, mì trở nên giòn, dai và cứng hơn mà không cần kỹ thuật cao. Chất này còn có tính sát khuẩn mạnh, giúp bún mì không bị thiu, nhớt hay mốc dù để ở môi trường nóng ẩm.
Trong khi đó, soda công nghiệp tạo màu vàng óng, bóng bẩy, đánh lừa thị giác về độ tươi ngon. Silicate, thường gọi là “thủy tinh lỏng”, giúp giữ nước, tạo lớp màng bóng cho sợi mì.
“Chính vì độc tính và khả năng phá hủy tế bào, hàn the và silicate công nghiệp đều bị loại khỏi danh mục phụ gia thực phẩm được phép sử dụng của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới”, TS Sơn nhấn mạnh.
Hàn the, tích tụ âm thầm, phá hủy gan, thận và khả năng sinh sản
Borax (hàn the) là hợp chất của boron. Dù boron có thể tồn tại với lượng rất nhỏ trong thực phẩm tự nhiên nhưng liều dùng cần thiết trong công nghiệp rất nguy hiểm. Khi ăn thực phẩm có hàn the, khoảng 30% lượng chất này không được đào thải mà tích tụ lâu dài trong mô mỡ, gan và thận, làm tăng nguy cơ tổn thương các cơ quan này cũng như hệ thần kinh.
Hàn the còn gây kích ứng mạnh niêm mạc tiêu hóa, dẫn đến buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy; ở liều cao có thể gây rối loạn nhịp tim, suy thận cấp. Nghiên cứu của nhà khoa học David Suzuki (Canada) cho thấy trẻ em nuốt 5-10g hàn the có thể bị sốc và tử vong; người lớn tử vong ở liều 10-25g.
Các báo cáo của WHO và Chương trình An toàn Hóa chất Quốc tế (IPCS) chỉ ra rằng tiếp xúc kéo dài với hàn the có thể gây teo ống sinh tinh, giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, rối loạn nội tiết ở nam giới. Ở phụ nữ mang thai, hàn the có thể xuyên qua nhau thai, gây nhiễm độc thai nhi, làm chậm phát triển xương và tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh.
Soda công nghiệp – rối loạn tiêu hóa và kim loại nặng gây ung thư
Soda dùng trái phép trong mì sợi thường là loại dùng cho tẩy rửa, nhuộm vải hoặc sản xuất thủy tinh, có độ tinh khiết thấp và lẫn nhiều tạp chất. Khi vào dạ dày, soda có tính kiềm mạnh làm tăng pH đột ngột, ức chế enzyme pepsin – yếu tố then chốt để tiêu hóa protein. Hậu quả là đầy hơi, khó tiêu, rối loạn tiêu hóa và nguy cơ viêm loét dạ dày mạn tính.
Nguy hiểm hơn, soda công nghiệp có thể chứa kim loại nặng như chì và thạch tín. Chì tích lũy trong xương, gây độc thần kinh, đặc biệt làm suy giảm phát triển trí tuệ ở trẻ em. Thạch tín đã được Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC) xếp vào Nhóm 1 – chất gây ung thư ở người.
Silicate – nguy cơ sỏi thận và suy giảm chức năng tiết niệu
Silicate có tính kiềm rất mạnh, pH có thể lên tới 12-13, dễ gây bỏng hóa học và kích ứng niêm mạc miệng, thực quản, dạ dày. Sau khi hấp thu, một phần chuyển hóa thành acid silicic và đào thải qua nước tiểu. Nếu tiếp xúc liều cao kéo dài, acid này có thể kết tủa tạo sỏi silicate trong thận. Nghiên cứu cho thấy việc tiêu thụ silicate không tinh khiết làm tăng nguy cơ sỏi tiết niệu gấp 4 lần, đồng thời làm tăng nguy cơ viêm thận và suy giảm chức năng thận.
TS Trương Hồng Sơn cảnh báo, việc dùng các chất cấm này trong mì, bún không chỉ vi phạm pháp luật mà còn là hành vi coi thường sức khỏe cộng đồng, đặc biệt nguy hiểm với trẻ em và phụ nữ mang thai.
Cách chọn mì, bún an toàn
Theo Thạc sĩ Nguyễn Hoài Thu, Tổng hội Y học Việt Nam để lựa chọn mì, bún an toàn, người tiêu dùng nên:
Quan sát màu sắc và hình thức: Bún, mì làm từ gạo hoặc bột mì tự nhiên thường có màu trắng ngà, hơi đục hoặc ngả vàng nhẹ.
Kiểm tra độ dai và cảm giác khi nấu: Sợi mì, bún tự nhiên khi nấu quá tay sẽ dễ mềm, bở hoặc đứt gãy, đó là phản ứng bình thường của tinh bột. Nếu sản phẩm có độ dai “bất thường”, nấu lâu vẫn không bở, nhai có cảm giác “cao su”, hơi cứng thì bạn cần cảnh giác vì đây là đặc tính thường gặp của sản phẩm có dùng hàn the hoặc silicate.
Chú ý mùi và thời gian hỏng: Bún mì tươi an toàn thường có mùi thơm nhẹ của gạo hoặc bột và sẽ chua sau 12-24 giờ ở nhiệt độ thường. Nếu bún mì để lâu ngoài môi trường nhưng rất chậm chua, ít mùi lên men, hoặc có mùi lạ hơi hắc thì đây là dấu hiệu không bình thường.
Ưu tiên nguồn gốc và thông tin sản phẩm: Bạn nên chọn sản phẩm có nhãn mác rõ ràng, ghi thành phần, ngày sản xuất, hạn dùng và cơ sở chịu trách nhiệm. Với bún mì tươi bán lẻ, bạn nên ưu tiên cửa hàng quen, cơ sở có chứng nhận an toàn thực phẩm, hoặc chuỗi phân phối uy tín.
Phó giáo sư Nguyễn Duy Thịnh cho rằng, thịt hộp là loại thực phẩm dễ bị lợi dụng để “lấp liếm” nguyên liệu kém chất lượng.
Phòng làm việc của Tiến sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, vẫn lưu giữ vỏ lọ thuốc giải độc tố botulinum, chuyển từ Thái Lan về Việt Nam, trong vụ hàng chục người ngộ độc sau khi dùng pate Minh Chay, năm 2020.
Chỉ vì sự trì hoãn 4 năm do bận công việc, suy nghĩ “chưa đau thì chắc chưa sao”, tin vào thuốc nam và những lời mách truyền miệng nên người đàn ông đã xin ra viện và giờ đối diện nguy cơ suy thận mạn.
