Khi thời tiết chuyển lạnh, ngày ngắn hơn và ánh nắng giảm mạnh, nhiều người nhận thấy tâm trạng sa sút, mệt mỏi kéo dài, mất động lực sinh hoạt dù không gặp biến cố rõ ràng. Đây không chỉ là cảm giác buồn nhất thời mà có thể liên quan đến trầm cảm theo mùa – một rối loạn tâm trạng có xu hướng tái diễn vào những thời điểm nhất định trong năm.
Trầm cảm theo mùa (Seasonal Affective Disorder – SAD) thường xuất hiện vào cuối thu, mùa đông, khi cơ thể tiếp xúc ít với ánh sáng mặt trời. Việc thiếu ánh sáng ảnh hưởng trực tiếp đến nhịp sinh học, làm rối loạn quá trình sản xuất melatonin và serotonin – hai chất đóng vai trò quan trọng trong điều hòa giấc ngủ và cảm xúc. Khi sự cân bằng này bị phá vỡ, não bộ dễ rơi vào trạng thái uể oải, buồn bã và giảm hứng thú với các hoạt động thường ngày.
Các biểu hiện của trầm cảm theo mùa không chỉ dừng lại ở cảm xúc tiêu cực. Người mắc có thể gặp tình trạng mệt mỏi kéo dài, buồn ngủ nhiều nhưng ngủ không sâu, khó tập trung, giảm hiệu suất học tập và làm việc. Một số trường hợp còn thay đổi thói quen ăn uống, thèm đồ ngọt hoặc tinh bột, dẫn đến tăng cân và cảm giác tự ti. Điều đáng lo ngại là các triệu chứng này thường bị xem nhẹ, nhầm lẫn với “chán nản do thời tiết” hoặc áp lực cuối năm.
Những nhóm dễ bị ảnh hưởng bao gồm người trẻ tuổi, người làm việc trong không gian kín ít tiếp xúc ánh sáng tự nhiên, người có tiền sử rối loạn lo âu – trầm cảm, và người sống một mình. Tuy nhiên, trầm cảm theo mùa có thể xảy ra ở bất kỳ ai, đặc biệt khi kết hợp với thiếu ngủ, căng thẳng kéo dài và lối sống ít vận động trong những ngày lạnh.
Việc đối mặt với trầm cảm theo mùa cần bắt đầu từ nhận thức đúng. Duy trì thói quen sinh hoạt điều độ, tiếp xúc ánh sáng tự nhiên vào ban ngày, vận động nhẹ nhàng và giữ kết nối xã hội là những yếu tố có ý nghĩa hỗ trợ. Trong trường hợp các triệu chứng kéo dài trên hai tuần, ảnh hưởng rõ rệt đến sinh hoạt hoặc xuất hiện ý nghĩ tiêu cực, việc tìm đến chuyên gia y tế và tâm lý là cần thiết, thay vì cố gắng tự chịu đựng.
Trầm cảm theo mùa không phải là yếu đuối, cũng không phải trạng thái “rồi sẽ tự hết”. Đó là một vấn đề sức khỏe tâm thần có cơ chế sinh học rõ ràng, cần được nhìn nhận nghiêm túc. Nhận biết sớm và chủ động tìm kiếm hỗ trợ không chỉ giúp cải thiện tâm trạng hiện tại mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe tinh thần lâu dài trong những mùa lạnh tiếp theo.
