Trong số đó, virus Nipah thường xuyên được nhắc đến như một “mối đe dọa tiềm tàng”, dù số ca nhiễm bệnh do virus này gây ra thấp hơn rất nhiều so với COVID-19. Vậy hai loại virus gây ra các căn bệnh nguy hiểm này khác nhau ra sao và đâu là điểm khiến giới y tế lo ngại nhất?
Virus Nipah và SARS-CoV-2 (virus gây COVID-19) đều là virus có nguồn gốc từ động vật, có khả năng lây sang người và gây bệnh nghiêm trọng. Tuy nhiên, hai mầm bệnh này khác biệt rõ rệt về mức độ lây lan, tỷ lệ tử vong và khả năng kiểm soát.
Về khả năng lây truyền, virus SARS-CoV-2 cho thấy ưu thế vượt trội, lây lan chủ yếu qua giọt bắn và khí dung đường hô hấp, dễ dàng truyền từ người sang người, kể cả khi người nhiễm chưa có triệu chứng. Điều này khiến COVID-19 nhanh chóng lan rộng trên quy mô toàn cầu. Trong khi đó, virus Nipah chủ yếu lây từ dơi ăn quả sang người, hoặc từ động vật trung gian như lợn và chỉ lây truyền hạn chế giữa người với người, thường thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết cơ thể. Chính đặc điểm này khiến các đợt bùng phát Nipah thường khu trú và khó lan rộng thành đại dịch.
Tuy nhiên, điểm khiến virus Nipah được đánh giá là đặc biệt nguy hiểm lại nằm ở mức độ nghiêm trọng của bệnh. Tỷ lệ tử vong của bệnh do virus Nipah gây ra cao hơn nhiều so với COVID-19, dao động từ khoảng 40-75% trong các đợt bùng phát đã ghi nhận. Bệnh có thể khởi phát bằng các triệu chứng giống cúm như sốt, đau đầu, mệt mỏi, sau đó nhanh chóng tiến triển sang viêm não, rối loạn ý thức, co giật và hôn mê. Ngược lại, COVID-19 có phổ bệnh rộng hơn, từ không triệu chứng đến nặng, với tỷ lệ tử vong trung bình thấp hơn đáng kể, đặc biệt ở người trẻ và không có bệnh nền.
Về điều trị và phòng ngừa, COVID-19 hiện đã có vaccine và nhiều phác đồ điều trị hỗ trợ được chuẩn hóa, giúp giảm mạnh tỷ lệ nhập viện và tử vong. Trong khi đó, bệnh do virus Nipah hiện chưa có vaccine được cấp phép và cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu mang tính hỗ trợ, tập trung vào kiểm soát biến chứng thần kinh và hô hấp. Đây chính là một trong những lý do khiến Tổ chức Y tế Thế giới xếp Nipah vào nhóm mầm bệnh ưu tiên nghiên cứu.
Xét trên góc độ nguy cơ toàn cầu, COVID-19 nguy hiểm ở khả năng lây lan nhanh, khó kiểm soát và gây tác động sâu rộng đến kinh tế – xã hội. Ngược lại, Nipah chưa gây ra đại dịch nhưng lại đáng lo ngại ở tính sát thương cao và nguy cơ biến đổi trong tương lai. Nếu virus Nipah đột biến theo hướng dễ lây truyền hơn giữa người với người, trong bối cảnh chưa có vaccine và thuốc đặc hiệu, hậu quả có thể rất nghiêm trọng.
So sánh bệnh do virus Nipah và COVID-19 cho thấy không phải mầm bệnh nào “ít ca mắc” cũng ít nguy hiểm. COVID-19 là lời cảnh báo về khả năng lây lan toàn cầu của virus mới, còn Nipah nhấn mạnh mối đe dọa từ những mầm bệnh có tỷ lệ tử vong cao, xuất phát từ sự xâm lấn của con người vào môi trường tự nhiên. Việc giám sát, nghiên cứu và chuẩn bị sẵn sàng cho cả hai kiểu nguy cơ này là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong tương lai.
