Trao đổi với PV VietNamNet, PGS.TS Trương Tuyết Mai, Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, cho biết các cuộc điều tra về dinh dưỡng và bệnh không lây nhiễm gần đây cho thấy người Việt vẫn duy trì nhiều thói quen ăn uống chưa hợp lý: tiêu thụ nhiều thịt, muối, đường nhưng thiếu rau xanh, trái cây và vận động thể lực.
Theo điều tra STEP và các thống kê liên quan, trung bình mỗi người Việt tiêu thụ 8,1g muối/ngày và 46,5g đường tự do/ngày, gần gấp đôi mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
PGS Mai nhấn mạnh: “Chế độ ăn dư thừa năng lượng nhưng thiếu cân đối là nguyên nhân quan trọng dẫn đến thừa cân, béo phì và các bệnh chuyển hóa”.
Ngoài ra, cùng với thay đổi môi trường sống hiện đại, thực phẩm siêu chế biến ngày càng phổ biến và xuất hiện ở hầu hết không gian sinh hoạt. Điều này khiến việc hạn chế tiếp xúc với các loại thực phẩm này trở nên khó khăn. Đáng chú ý, nhiều thông điệp tiếp thị còn nhấn mạnh yếu tố “lành mạnh” như bổ sung vitamin, giảm chất béo hoặc phù hợp với lối sống bận rộn, tạo tâm lý tích cực cho người tiêu dùng.
Hệ quả là mức tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, đóng gói công nghiệp tại Việt Nam tăng nhanh. Trong khi đó, theo chuyên gia dinh dưỡng, phần lớn các sản phẩm này chứa nhiều muối, đường tự do, chất béo chuyển hóa và chất béo bão hòa, nghèo chất xơ và vi chất dinh dưỡng. Đây là yếu tố góp phần làm gia tăng thừa cân, béo phì, đái tháo đường và bệnh tim mạch.
Theo PGS Mai, những bất cập trong chế độ ăn thường trở nên nghiêm trọng hơn vào dịp Tết với nhiều “bẫy tâm lý” trong ăn uống. Với lý do bận rộn, ít thời gian, phải di chuyển nhiều, không ít người ưu tiên thực phẩm giàu năng lượng, giàu đạm trên mâm cỗ la liệt thực phẩm với mong muốn “no lâu”, trong khi lượng rau củ quả bị cắt giảm hoặc không được cân đối với các nhóm năng lượng khác.
Việc thiếu hụt chất xơ, vitamin và khoáng chất từ rau củ, đậu hạt khiến hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả. Khi kết hợp với thiếu nghỉ ngơi, lạm dụng rượu bia, di chuyển nhiều và căng thẳng, cơ thể dễ rơi vào tình trạng stress. Biểu hiện ban đầu thường gặp là chướng bụng, mệt mỏi, mất nước, cảm giác hụt hơi…
Đặc biệt, ở những người có bệnh nền như rối loạn đường huyết, tăng hoặc giảm huyết áp, chế độ ăn thiếu kiểm soát có thể làm bệnh diễn biến nặng hơn, gia tăng nguy cơ biến chứng như tăng đường huyết hoặc tăng huyết áp cấp ngay trong và sau Tết.
Thực tế ghi nhận tại các bệnh viện lớn cho thấy, lượng bệnh nhân nhập viện vì rối loạn tiêu hóa luôn tăng đột biến trong và sau Tết Nguyên đán. Không ít người mắc bệnh huyết áp, đái tháo đường hay rối loạn lipid máu giữ gìn nghiêm ngặt chế độ ăn nhưng chỉ vì “thả cửa no 3 ngày Tết” đã đánh đổ thành quả cả năm, phải vào viện cấp cứu.
Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến nghị người dân cần thận trọng trong lựa chọn và sử dụng thực phẩm, đặc biệt trong dịp Tết – thời điểm tiêu thụ thịt, bánh kẹo ngọt và rượu bia thường tăng cao. Việc duy trì khẩu phần cân đối, tăng cường rau xanh và trái cây, hạn chế muối, đường, chất béo; đồng thời đọc kỹ nhãn dinh dưỡng trước khi mua sản phẩm là những biện pháp thiết thực để bảo vệ sức khỏe.
