Hội thảo là diễn đàn trao đổi chuyên môn quan trọng nhằm cập nhật bằng chứng khoa học, chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và thảo luận định hướng chính sách trong tăng cường phòng, chống, sàng lọc và phát hiện sớm ung thư phổi tại Việt Nam.
Hội thảo có sự tham gia của TS.BS. Hidehito Horinouchi – Phó Trưởng khoa Ung thư Lồng ngực, Bệnh viện Trung tâm Ung thư Quốc gia (Nhật Bản), đồng thời là Tổng Thư ký Nhóm nghiên cứu Ung thư Nhật Bản và Tiến sĩ Eliana Ahmad – Trưởng Bộ phận Phòng ngừa và Kiểm soát Ung thư, Cục Kiểm soát Bệnh tật, Bộ Y tế Malaysia. Các chuyên gia đã chia sẻ về chiến lược và kinh nghiệm xây dựng triển khai mô hình phòng, chống và sàng lọc và phát hiện sớm ung thư phổi tại các quốc gia này.
Phát biểu tại hội thảo, TS. Lê Thái Hà – Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế – nhấn mạnh: “Các bệnh không lây nhiễm hiện đang là gánh nặng y tế – kinh tế – xã hội lớn nhất tại Việt Nam, chiếm khoảng 79% tổng số ca tử vong hằng năm. Trong đó, tim mạch, ung thư, đái tháo đường và bệnh phổi mạn tính là những nguyên nhân hàng đầu. Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi mô hình chăm sóc sức khỏe từ thiên về điều trị sang cách tiếp cận toàn diện theo vòng đời, lấy dự phòng, phát hiện sớm và quản lý nguy cơ làm trọng tâm”.
Trong nhóm bệnh ung thư, ung thư phổi là một trong những bệnh có gánh nặng lớn nhất. Theo GLOBOCAN 2022, mỗi năm Việt Nam ghi nhận hơn 24.000 ca mắc mới ung thư phổi, đứng thứ hai trong các loại ung thư, đồng thời là nguyên nhân tử vong hàng đầu trong nhóm bệnh ung thư với hơn 22.000 ca tử vong mỗi năm. Đáng lưu ý, phần lớn người bệnh được chẩn đoán ở giai đoạn muộn, làm hạn chế cơ hội điều trị hiệu quả, gia tăng chi phí y tế, trong khi làm giảm đáng kể khả năng điều trị khỏi và chất lượng cuộc sống của người bệnh.
Nhấn mạnh tính cấp thiết của phát hiện sớm, GS.TS.BS. Lê Văn Quảng – Giám đốc Bệnh viện K, Viện trưởng Viện Ung thư Quốc gia – cho biết: “Một vấn đề then chốt trong kiểm soát ung thư phổi là phát hiện sớm. Thực tế tại Việt Nam, trên 2/3 người bệnh đến khám khi đã ở giai đoạn muộn, trong khi nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy sàng lọc có thể giúp giảm 20-30% tỷ lệ tử vong ở nhóm nguy cơ cao”.
Nhận thức rõ thách thức này, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách quan trọng nhằm tăng cường công tác phòng bệnh và nâng cao sức khỏe nhân dân. Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định rõ định hướng đẩy mạnh tư duy “chủ động phòng bệnh”, coi dự phòng là trụ cột của hệ thống y tế. Việc xây dựng và hoàn thiện Luật Phòng bệnh, triển khai các chương trình y tế – dân số và định hướng hình thành Quỹ phòng bệnh thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ trong đầu tư cho y tế dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm các bệnh không lây nhiễm, trong đó có ung thư. Đặc biệt, Bộ Y tế xác định ung thư phổi là một trong những lĩnh vực ưu tiên trong Chiến lược quốc gia phòng chống bệnh không lây nhiễm, với định hướng xuyên suốt là phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý lâu dài.
TS. Lê Thái Hà cũng chia sẻ rằng trong thời gian tới, Bộ Y tế sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động dự phòng như phòng chống tác hại thuốc lá, chủ động bảo vệ sức khỏe trước tác động của ô nhiễm không khí, kiểm soát yếu tố nguy cơ nghề nghiệp và môi trường. Đồng thời, từng bước nghiên cứu, xây dựng và đánh giá các mô hình dự phòng, sàng lọc phát hiện sớm ung thư phổi phù hợp với điều kiện Việt Nam, dựa trên bằng chứng khoa học quốc tế, dữ liệu dịch tễ trong nước và phân tích chi phí – hiệu quả.
Song song với đó, việc tăng cường năng lực hệ thống y tế được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, bao gồm đào tạo và phát triển nguồn nhân lực, chuẩn hóa quy trình chẩn đoán, ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo trong phát hiện sớm, cũng như tăng cường liên thông dữ liệu giữa y tế dự phòng, khám chữa bệnh và hệ thống ghi nhận ung thư. Đây là những yếu tố then chốt để hình thành một hệ thống phòng chống ung thư phổi toàn diện, hiệu quả và bền vững.
Hội thảo cũng ghi nhận nhiều chia sẻ kinh nghiệm từ các chuyên gia đến từ Nhật Bản và Malaysia về chiến lược xây dựng và triển khai mô hình sàng lọc ung thư phổi cho nhóm nguy cơ cao.
GS.TS.BS. Lê Văn Quảng cho biết: “Trên thực tế, các quốc gia và vùng lãnh thổ như Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan (Trung Quốc) đã triển khai những chương trình sàng lọc ở quy mô quốc gia hoặc khu vực. Một số nước đã ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong việc sàng lọc phát hiện sớm dựa trên các hình ảnh X-quang và CT, và đã đạt được những hiệu quả đáng khích lệ”.
Những bài học và bằng chứng quốc tế được chia sẻ tại hội thảo là cơ sở quan trọng để Việt Nam tham khảo trong xây dựng chính sách và mô hình thí điểm phù hợp, qua đó tăng cường dự phòng, sàng lọc và phát hiện sớm và nâng cao chất lượng chẩn đoán, điều trị ung thư phổi – một trong những thách thức lớn của y tế Việt Nam hiện nay và trong nhiều thập kỷ tới, nhằm giảm tỷ lệ tử vong và gánh nặng bệnh tật cho người dân.
