Sống khỏe để quốc gia hạnh phúc

Thước đo tiến bộ xã hội hiện đại

Chỉ số hạnh phúc được xây dựng dựa trên các nhóm yếu tố: Thu nhập bình quân đầu người, tuổi thọ kỳ vọng, mức độ hỗ trợ xã hội, quyền tự do lựa chọn, sự hào phóng – tinh thần thiện nguyện trong xã hội và mức độ nhận thức – kiểm soát tham nhũng.

Trong các nhóm yếu tố này, có nhiều yếu tố liên quan trực tiếp đến lĩnh vực y tế, đặc biệt là sức khỏe và tuổi thọ – hai chỉ số nền tảng phản ánh chất lượng cuộc sống. Không phải ngẫu nhiên mà Phần Lan – quốc gia nhiều năm liền dẫn đầu bảng xếp hạng quốc gia hạnh phúc nhất – được biết đến với hệ thống y tế toàn diện, chăm sóc sức khỏe dự phòng vững mạnh và chính sách an sinh ưu việt.

Việt Nam những năm gần đây đã chú trọng hơn đến chỉ số hạnh phúc trong phản ánh chất lượng phát triển. Tại dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng, đánh giá kết quả nhiệm kỳ qua (2021-2025), văn kiện nêu rõ chỉ số hạnh phúc của Việt Nam giai đoạn này đã tăng 33 bậc, đưa Việt Nam lên vị trí 46/143 quốc gia.

Tỉnh Yên Bái (cũ) và thành phố Hà Nội đã mạnh dạn đưa chỉ số hạnh phúc vào nghị quyết của Đảng bộ, xem đây là một mục tiêu phát triển quan trọng ngang hàng với kinh tế – xã hội. Tại diễn đàn Quốc hội, tôi cũng đã đề xuất đưa chỉ số hạnh phúc vào văn kiện Đại hội XIV của Đảng và đặt mục tiêu 5 năm tới nâng thứ hạng của Việt Nam từ 46 lên top 20.

Lần đầu tiên, tại dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã đưa ra mục tiêu trong giai đoạn 2026 – 2030, chỉ số phát triển con người phấn đấu đạt khoảng 0,78.

Bước ngoặt lớn

Trong tất cả những yếu tố góp phần tạo nên hạnh phúc của người dân, y tế luôn chiếm vị trí trung tâm. Trong 5 năm qua, hệ thống y tế từ Trung ương đến cơ sở từng bước được củng cố, mạng lưới bệnh viện được đầu tư, nâng cấp; trang thiết bị y tế hiện đại được trang bị đồng bộ ở nhiều tuyến; đội ngũ y, bác sĩ được đào tạo bài bản hơn.

Một điểm sáng khác là chủ trương mở cửa mạnh mẽ cho y tế tư nhân tham gia, tạo thành hệ sinh thái y tế đa dạng, góp phần giảm tải cho bệnh viện công, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.

Nhiều bất cập kéo dài trong lĩnh vực bảo hiểm y tế đã được tháo gỡ, đặc biệt là chính sách thông tuyến, giúp người tham gia bảo hiểm y tế được quyền lựa chọn nơi khám chữa bệnh phù hợp, thay vì bị ràng buộc như trước.

Một chủ trương mang tính bước ngoặt là Nghị quyết 72 của Bộ Chính trị, với mục tiêu tiến đến việc khám chữa bệnh miễn phí toàn dân, được sàng lọc các bệnh bẩm sinh, di truyền theo chỉ định của bác sĩ. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là những chính sách ưu việt bậc nhất trong chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Cấu trúc lại ba tầng y tế

Để hướng tới một xã hội đặt hạnh phúc của người dân làm mục tiêu trung tâm, hệ thống y tế cần được tổ chức lại theo cấu trúc ba tầng chặt chẽ và hài hòa. 

Thứ nhất là tầng y tế cơ sở (y tế dự phòng), đóng vai trò lá chắn ban đầu. Y tế cơ sở dựa trên nguyên tắc thật gần dân, chỗ nào có dân, chỗ đó phải có cơ sở y tế. Để khi một đứa trẻ bị sốt, người mẹ chỉ cần bế con đi bộ 15 phút là đến cơ sở y tế hay một trường hợp bị đuối nước, điện giật, bị bỏng…, người thân cũng chỉ mất 15 phút là có thể tiếp cận tới nơi cấp cứu. Đây cũng là xu hướng toàn cầu nhằm giảm chi phí y tế, phát hiện bệnh sớm và cải thiện sức khỏe cộng đồng.

Tầng thứ hai là hệ thống các bệnh viện cấp tỉnh. Đây là những cơ sở y tế có khả năng tiếp nhận và điều trị những ca bệnh phức tạp hơn, đặc biệt là các bệnh mạn tính hoặc những trường hợp mà tuyến cơ sở chưa thể xử lý triệt để. Bệnh viện cấp tỉnh còn là nơi triển khai nhiều kỹ thuật chuyên khoa sâu, từ chẩn đoán hình ảnh, can thiệp, hồi sức cho đến các quy trình điều trị đòi hỏi trình độ cao và sự phối hợp của nhiều chuyên ngành. Nhờ khả năng đáp ứng tốt hơn về chuyên môn và công nghệ, bệnh viện tuyến tỉnh đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa y tế cơ sở và y tế tuyến trung ương. Người dân không phải di chuyển quá xa, giảm bớt gánh nặng chi phí và thời gian.

Tầng thứ ba là các trung tâm y khoa chuyên sâu tập trung điều trị bệnh nặng, bệnh hiếm, bệnh mới nổi và thực hiện các nghiên cứu y học mang tầm quốc tế.

Khi ba tầng này vận hành trơn tru, bổ trợ cho nhau, người dân không chỉ được chăm sóc sức khỏe đầy đủ mà còn cảm nhận sâu sắc sự an tâm, tin tưởng – những yếu tố cốt lõi làm nên hạnh phúc bền vững của một xã hội văn minh.

Để ba tầng vận hành hiệu quả, việc đào tạo nhân lực y tế phải được chú trọng. Đào tạo ngành y không thể chỉ học lý thuyết mà người bệnh phải là “quyển sách sống”, là “người thầy trực tiếp” của sinh viên y khoa.

Nâng đỡ con người suốt vòng đời

Nghị quyết 72 cùng Chương trình mục tiêu quốc gia về y tế đã đặt ra định hướng quan trọng và tạo được tiền đề để nâng chất lượng y tế dự phòng lên một tầm cao mới, cả về năng lực chuyên môn lẫn hệ thống tổ chức.

Về mặt lý thuyết và định chế, vị thế của y học dự phòng cần được khẳng định mạnh mẽ hơn. Điều này thể hiện qua việc sắp xếp lại hệ thống, xây dựng các quy định mới và đặc biệt là việc Quốc hội đã thảo luận, thông qua Luật Phòng bệnh. Luật này đánh dấu bước tiến lớn khi mở rộng phạm vi dự phòng: Không chỉ tập trung vào bệnh truyền nhiễm mà còn bao gồm cả nhóm bệnh không lây nhiễm đang gia tăng nhanh chóng như ung thư, đái tháo đường, tăng huyết áp và rối loạn sức khỏe tâm thần cùng các bệnh lý di truyền bẩm sinh. Sự mở rộng này giúp y học dự phòng bước sang giai đoạn phát triển mới toàn diện hơn, chủ động hơn và gắn bó sâu sắc với mục tiêu bảo vệ sức khỏe lâu dài của cộng đồng.

Việc nâng tầm y tế dự phòng chỉ thực sự trọn vẹn khi được đặt trong tổng thể các chính sách chăm sóc sức khỏe và an sinh cho con người. Trong mạch đó, Luật Dân số mới vừa được thông qua đã bổ sung một bước tiến quan trọng. Luật Dân số đã chuyển tư duy sinh đẻ có kế hoạch sang dân số và phát triển. Và không chỉ dừng ở việc điều chỉnh mức sinh thay thế mà còn mở rộng phạm vi chăm sóc, hướng tới bảo vệ và nâng đỡ con người trong suốt vòng đời. Từ khi còn là bào thai, lúc chào đời, tới tuổi thơ, thanh thiếu niên, người trưởng thành và cả giai đoạn tuổi già, mỗi giai đoạn đều được quan tâm bằng những chính sách nhất quán và nhân văn.

Để thực hiện hiệu quả các chủ trương về dân số và nâng cao năng lực y tế dự phòng, khám chữa bệnh, cần triển khai một hệ thống giải pháp đồng bộ và bền vững. Một giải pháp then chốt khác là xây dựng hệ thống dữ liệu dân số và sức khỏe quốc gia liên thông, phục vụ theo dõi sức khỏe suốt vòng đời, quản lý bệnh không lây nhiễm và hỗ trợ hoạch định chính sách chính xác.

Hạnh phúc không chỉ là cảm xúc cá nhân, mà là kết quả của những chính sách lấy con người làm trung tâm. Khi mục tiêu hạnh phúc được đặt ở vị trí chủ đạo, mọi hành động cải cách đều hướng tới việc chăm lo sức khỏe, đảm bảo môi trường sống an toàn, nâng cao chất lượng dịch vụ công và tạo cơ hội tiếp cận công bằng cho mọi người dân. Chính hệ thống y tế dự phòng mạnh, nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh cùng những chính sách nhân văn như Luật Dân số mới, sẽ tạo nền tảng vững chắc để xã hội tiến gần hơn tới hạnh phúc bền lâu.

GS Nguyễn Anh Trí, đại biểu Quốc hội

Kế hoạch nâng cao chỉ số hạnh phúc của người dân Yên Bái năm 2024 đề ra giải pháp trọng tâm là thực hiện hiệu quả giảm nghèo nhanh, bền vững theo chuẩn nghèo mới; khơi dậy ý chí tự lực, tự cường và khát vọng vươn lên thoát nghèo của người dân.

Thường trực Ban Bí thư Trần Quốc Vượng nhấn mạnh: Đại hội Yên Bái lần đầu tiên đưa chỉ số hạnh phúc vào báo cáo chính trị. Đây là điểm đặc sắc của Yên Bái.

 Theo báo cáo của tổ chức New Economics Foundation (NEF), Việt Nam được đánh giá là quốc gia có chỉ số hành tinh hạnh phúc (HPI) cao thứ 2. Vậy chỉ số này có ý nghĩa và cách tính như thế nào?