Theo Tiến sĩ, bác sĩ Ngô Thị Kim Oanh – Trưởng Khoa Châm cứu – Dưỡng sinh, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM – cơ sở 3, việc thắp hương và đốt vàng mã trong các dịp Tết, giỗ chạp hay lễ cúng là phong tục mang đậm giá trị tâm linh của người Việt, thể hiện lòng thành kính với tổ tiên và sự gắn kết gia đình.
Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học môi trường và sức khỏe cộng đồng, nếu thực hiện không phù hợp, các hoạt động này có thể làm gia tăng yếu tố bất lợi cho sức khỏe, đặc biệt trong không gian kín.
Khói từ việc đốt vàng mã và thắp hương không chỉ tạo mùi đặc trưng mà còn sinh ra các hạt bụi mịn kích thước nhỏ cùng nhiều khí và hợp chất dễ bay hơi.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, các nguồn đốt trong nhà bao gồm đốt hương và vật liệu hữu cơ có thể làm tăng nồng độ bụi mịn PM2.5 và các chất gây kích ứng trong không khí, nhất là khi không gian kém thông gió. Khi tích tụ, các tác nhân này dễ gây cay mắt, rát họng, ho hoặc khó chịu đường hô hấp, đặc biệt nếu tiếp xúc trong thời gian dài.
Nghiên cứu môi trường cũng cho thấy khói hương chứa các hạt bụi mịn và hợp chất dễ bay hơi có khả năng kích ứng niêm mạc mắt và đường hô hấp khi ở nồng độ cao. Những biểu hiện này thường ở mức độ nhẹ và có xu hướng giảm khi môi trường được cải thiện nhưng có thể rõ rệt hơn nếu đốt liên tục trong phòng kín.
Mức độ ảnh hưởng của loại khói trên không giống nhau ở mọi người. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính về hô hấp hoặc tim mạch là những nhóm nhạy cảm hơn với ô nhiễm không khí trong nhà. Ở các đối tượng này, triệu chứng có thể xuất hiện sớm hơn và kéo dài lâu hơn so với người khỏe mạnh, nhất là khi tiếp xúc lặp lại trong điều kiện thông khí kém.
Thực tế cho thấy, việc đốt nhiều vàng mã hoặc thắp nhiều nén hương cùng lúc trong nhà có thể làm tăng đáng kể nồng độ bụi mịn và chất kích ứng. Điều này dễ làm xuất hiện hoặc tái phát các triệu chứng như viêm mũi họng, ho, kích ứng mắt, thậm chí khó thở ở người có bệnh nền. Nếu tình trạng không khí trong nhà thường xuyên kém chất lượng, việc kiểm soát các bệnh hô hấp và tim mạch cũng trở nên khó khăn hơn.
Vì vậy, bác sĩ Oanh cho biết, sau các dịp lễ Tết thường ghi nhận tình trạng ho kéo dài, viêm mũi họng hoặc kích ứng mắt trong sinh hoạt hằng ngày.
Để gìn giữ phong tục truyền thống mà vẫn bảo đảm sức khỏe, người dân cần thực hành tiết chế và hợp lý việc thắp hương, đốt vàng mã. Bác sĩ Oanh khuyến cáo thắp hương nên mang tính tượng trưng, tránh đốt quá nhiều nén cùng lúc hoặc duy trì liên tục trong thời gian dài. Việc đốt vàng mã nên thực hiện ở nơi thông thoáng, ưu tiên ngoài trời hoặc khu vực có lưu thông không khí tốt. Khi đốt trong nhà, người dân nên mở cửa để khói nhanh chóng khuếch tán, giảm thời gian tiếp xúc.
