Từ giấc mơ xa xôi đến thành tựu tự hào
Đi sau nhiều quốc gia phát triển khoảng hai thập kỷ nhưng ghép tạng Việt Nam đang tạo nên những thành tựu khiến giới chuyên môn tự hào. Sau hơn 30 năm kể từ ca ghép thận đầu tiên năm 1992, lĩnh vực này ở Việt Nam đã bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh cả về kỹ thuật lẫn năng lực điều phối trên phạm vi toàn quốc.
Theo Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, đến nay Việt Nam đã thực hiện gần 10.000 ca ghép tạng. Riêng giai đoạn 2022-2024, trung bình mỗi năm có hơn 1.000 ca ghép được tiến hành tại 31 bệnh viện, đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu Đông Nam Á về số lượng ca ghép.
Từ chỗ chưa được ghi nhận trên bản đồ hiến – ghép tạng quốc tế trong suốt 30 năm (1992-2021), đến năm 2022, Việt Nam lần đầu tiên được các tổ chức quốc tế thống kê, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng.
PGS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) chia sẻ, khó có chuyên khoa nào mang lại nhiều cảm xúc và lòng trắc ẩn như ghép tạng. Ông kể, với bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối phải sống phụ thuộc vào lọc máu chu kỳ, khoảnh khắc quả thận mới được ghép vào cơ thể và bài tiết nước tiểu ngay khi chưa đóng ổ bụng “thần kỳ như một phép màu”. Đó là giây phút y học chạm tới ranh giới mong manh giữa sự sống và cái chết.
Một trong những ca hiến – ghép tạng đặc biệt diễn ra vào đêm mùng 6 Tết vừa qua (22/2). Một thanh niên vỡ dị dạng mạch máu não, gia đình của anh đã nén đau thương, đồng ý hiến đa tạng cứu người. Ngay lập tức, hệ thống điều phối quốc gia được kích hoạt, truy cập danh sách chờ ghép để tìm người nhận phù hợp. Chỉ trong vài giờ, các ê-kíp từ TPHCM và nhiều bệnh viện khác có mặt tại Bệnh viện Bạch Mai để thực hiện lấy – ghép tạng.
Quả tim được vận chuyển khẩn cấp vào TPHCM trong điều kiện giao thông ùn tắc sau Tết. Nhờ sự phối hợp của lực lượng công an và hàng không, sau 6 giờ rời Hà Nội, trái tim đã đập trở lại trong lồng ngực một bệnh nhi 11 tuổi. Cùng đêm đó, hàng trăm y bác sĩ thuộc 7 bệnh viện làm việc xuyên đêm.
Đến sáng hôm sau, 8 cuộc đời được hồi sinh. Trong đó có một người đàn ông 64 tuổi mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính được ghép phổi, có thể hít thở nhẹ nhõm; lá gan được chia làm hai, cứu sống bé 23 tháng tuổi và một bệnh nhân xơ gan mất bù do viêm gan C đã chờ đợi hơn một năm.
“Những thành tựu hôm nay từng là điều tôi chỉ dám mơ khi còn học tập ở Mỹ cách đây gần 20 năm. Không chỉ ghép tim, gan, phổi, các bác sĩ Việt Nam còn làm chủ kỹ thuật chia gan, tiến tới nghiên cứu chia phổi – những kỹ thuật đòi hỏi trình độ cao và sự phối hợp hoàn hảo”, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ đầy tự hào về đồng nghiệp của mình.
Bứt tốc về kỹ thuật và năng lực điều phối
PGS.TS Đồng Văn Hệ, Trung tâm Điều phối Quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, cho biết Việt Nam hiện đã làm chủ kỹ thuật ghép đủ 6 loại tạng: Thận, gan, tim, phổi, tụy và ruột. Trong đó, ghép thận chiếm số lượng lớn nhất với gần 9.000 ca; ghép gan hơn 750 ca; ghép tim trên 120 ca; ghép phổi và đa tạng phức hợp ngày càng tăng.
Tỷ lệ sống sau ghép đạt mức cao: 90-95% với ghép thận, 80-90% với ghép gan và 85-90% với ghép tim. Nhiều bệnh nhân ghép thận có thể mang thai, sinh con; có người duy trì tạng ghép 25-30 năm trước khi cần ghép lại.
Đặc biệt, năm 2025 ghi dấu mốc lịch sử khi Việt Nam lần đầu thực hiện thành công ca ghép tim – phổi đồng thời, gia nhập nhóm ít quốc gia làm chủ kỹ thuật phức tạp này.
Thành công ấy không chỉ đến từ tay nghề phẫu thuật. Theo TS.BS Trần Công Duy Long – Trưởng đơn vị Ung thư gan mật và Ghép gan, Phó trưởng Khoa Ngoại Gan Mật Tụy – Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, ghép tạng là kết tinh của hàng loạt chuyên khoa: Ngoại khoa, gây mê hồi sức, hồi sức tích cực, chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm, kiểm soát nhiễm khuẩn, dược, phục hồi chức năng… cùng sự phối hợp nhịp nhàng của các phòng chức năng. Mỗi khi có thông tin hiến tạng, toàn hệ thống lập tức vận hành như một “cỗ máy sự sống”.
PGS.TS Đào Xuân Cơ cho rằng hiện nay chuyên ngành ghép tạng phát triển vì Việt Nam đã xây dựng được chuỗi hiến – ghép tạng khép kín, từ chẩn đoán chết não, điều phối quốc gia, bảo quản – vận chuyển tạng, ghép đồng thời tại nhiều cơ sở, đến theo dõi lâu dài sau ghép. Sự phối hợp liên viện, liên vùng ngày càng hiệu quả, giúp tối ưu hóa nguồn tạng hiến và nâng cao chất lượng sống cho người bệnh. Bệnh nhân nhận tạng hiến được xác định ngẫu nhiên trên hệ thống.
Đi sau thế giới 20 năm nhưng bằng quyết tâm, hành lang pháp lý đồng bộ và tinh thần nhân ái của cộng đồng, ngành ghép tạng của Việt Nam đang rút ngắn khoảng cách, từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ y học khu vực và quốc tế.
Trong tương lai, PGS.TS Đào Xuân Cơ cho rằng chỉ cần đẩy mạnh truyền thông về ý nghĩa nhân văn của hiến tạng cứu người để xóa bỏ quan niệm “chết phải toàn thây”. Khi nguồn hiến được bảo đảm, chuyên ngành ghép tạng mới có thể cứu sống thêm nhiều người bệnh.
