Cây nhọ nồi, còn gọi là cỏ mực hay hạn liên thảo, có tên khoa học Eclipta prostrata. Đây là loại cây mọc hoang rất phổ biến ở Việt Nam, thường thấy ở bờ ruộng, vườn nhà hay những nơi đất ẩm.
Bác sĩ Bùi Thanh Hoài, Khoa Y học cổ truyền, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cho biết cây nhọ nồi không chỉ được dùng trong dân gian mà còn có nhiều nghiên cứu khoa học chứng minh giá trị dược liệu.
Theo các nhà nghiên cứu, cây nhọ nồi chứa một lượng nhỏ tinh dầu, tanin, các chất đắng, caroten và một loại alcaloid đặc trưng gọi là ecliptin. Những hoạt chất này góp phần tạo nên các tác dụng sinh học quan trọng của cây.
“Từ năm 1961, Viện Dược liệu cùng Bộ môn Dược lý của Trường Đại học Y Dược Hà Nội đã tiến hành nghiên cứu về tác dụng cầm máu và độc tính của cỏ nhọ nồi. Kết quả cho thấy nước sắc nhọ nồi khô với liều 3g/kg thể trọng trên khỉ có khả năng làm giảm rõ rệt thời gian đông máu, đồng nghĩa với việc tăng tỷ lệ prothrombin trong máu. Tác dụng này tương tự như vitamin K và còn có thể chống lại tác dụng của dicumarin, một chất chống đông máu.
Ngoài ra, nhọ nồi còn được ghi nhận có khả năng làm tăng trương lực tử cung cô lập. Vì vậy, trong trường hợp chảy máu tử cung, việc sử dụng nhọ nồi không chỉ giúp tăng prothrombin mà còn làm co thành tử cung, góp phần hỗ trợ cầm máu hiệu quả. Tuy nhiên, các thí nghiệm cũng cho thấy đối với thỏ mang thai, nhọ nồi có thể gây sảy thai”, bác sĩ Hoài thông tin.
Theo y học cổ truyền, cây nhọ nồi có vị ngọt, chua, tính lương được quy vào hai kinh can và thận. Vị thuốc này có tác dụng bổ thận, thanh nhiệt, thường dùng trong các trường hợp can thận âm hư, chảy máu hoặc đi ngoài ra máu.
Trong dân gian, người dân thường giã tươi cây nhọ nồi, vắt lấy nước uống để cầm máu khi bị chảy máu cam, rong kinh, trĩ chảy máu hoặc vết thương ngoài da. Ngoài ra, cây còn được dùng hỗ trợ điều trị ho, hen suyễn, ho lao, viêm họng. Liều dùng thông thường khoảng 6-12g nhọ nồi khô mỗi ngày dưới dạng thuốc sắc hoặc làm viên uống.
Một số thợ nề cũng thường dùng cây nhọ nồi giã nát xoa lên tay nhằm giảm cảm giác bỏng rát do tiếp xúc với vôi. Một số nơi thì dùng cây nhọ nồi để chữa nấm ngoài da, kích thích mọc tóc, hoặc nấu nước đặc để nhuộm tóc đen tự nhiên.
Tuy nhọ nồi là vị thuốc khá lành tính song theo bác sĩ một số nhóm người cần lưu ý khi sử dụng: Phụ nữ đang mang thai không nên dùng nhọ nồi do nguy cơ gây co bóp tử cung. Người có tỳ vị hư hàn, hay lạnh bụng, tiêu chảy cũng nên thận trọng vì nhọ nồi có tính mát. Ngoài ra, những người đang dùng thuốc chống đông máu nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng để tránh tương tác thuốc.
Dù có mùi tanh rất khó chịu khiến nhiều người phải “bịt mũi” khi ăn, diếp cá lại là loại rau gia vị quen thuộc có tác dụng lợi tiểu, thanh nhiệt, hỗ trợ giải độc gan.
Thanh trà xuất hiện nhiều ở các khu chợ nhờ vị chua ngọt dễ ăn và khả năng giải khát. Tuy nhiên, do chứa nhiều acid hữu cơ, loại quả này không phù hợp với người mắc bệnh dạ dày.
Chè vằng từ lâu được nhiều người truyền tai là loại nước uống làm mát cơ thể, hỗ trợ tiêu hóa và giảm béo.
