Loại nấm này chỉ xuất hiện nhiều vào đầu mùa mưa và kéo dài khoảng 1 tháng (thường từ đầu tháng 3 tới giữa tháng 4).
“Nấm tràm là sản vật mọc hoàn toàn tự nhiên. Do đó, nếu tới Đặc khu Phú Quốc không đúng thời điểm, du khách ‘có tiền cũng khó mua’ được”, chị Phượng Huỳnh (quê Khánh Hòa), một người làm du lịch gần 10 năm ở đảo ngọc cho biết.
Rừng tràm có ở nhiều nơi nhưng không phải rừng tràm nào cũng có nấm tràm. Người ta cho rằng, khí hậu và thổ nhưỡng của Phú Quốc có thể thích hợp cho nấm tràm sinh sôi.
Lá tràm rụng, phủ kín mặt đất, tạo thành lớp mùn. Sau những cơn mưa đầu mùa, hơi nóng ẩm của lớp mùn khiến meo nấm phát triển. Sau vài cơn mưa đầu mùa, những chiếc nấm đầu tròn nhỏ, màu tím lịm dần nhú lên.
Nấm tràm có màu tím, kích cỡ nhỏ bằng ngón tay, mọc khuất dưới lớp lá tràm. Loại nấm này lớn rất nhanh và khi có nắng rọi xuống, màu của đầu nấm sẽ lập tức nhạt dần. Nấm tràm được xem là ít phổ biến trên thị trường như những loại nấm khác.
Từng cùng người dân địa phương đi hái nấm tràm, chị Huỳnh cho biết, từ lúc mới nhú khỏi mặt đất, nấm chỉ sống được 1-2 ngày, nên phải tranh thủ đi hái thật sớm. Họ thường đi từ khi tờ mờ sáng vì nắng lên cao nấm sẽ phát triển nhanh, bị nở to khiến hương vị bớt thơm ngon.
Loại nấm búp, nhỏ thường có giá bán 250.000-450.000 đồng/kg tùy thời điểm. Nếu nấm nở thì giá rẻ hơn rất nhiều.
“Hái nấm tràm là một trải nghiệm rất thú vị với cả trẻ em lẫn người lớn. Tuy nhiên, du khách nên đi cùng hướng dẫn viên hoặc người dân địa phương để tránh bị lạc cũng như đề phòng rắn rết nguy hiểm”, chị Huỳnh cho hay.
Sau khi thu hái trong rừng, bà con sẽ mang nấm tràm về nhà cắt phần gốc, rửa sạch và chế biến ngay để giữ độ tươi. Họ luộc sơ nấm vài lần để khử bớt vị đắng rồi để ráo và cấp đông trong tủ lạnh. Sau khi luộc, làm sạch, mũ nấm nở tròn xoe, chuyển sang màu nâu bóng láng, viền trắng sữa; thân nấm trắng nõn.
Nấm tràm có phần thân dai, giòn, có vị đắng nhè nhẹ nhưng hậu vị ngọt, mùi thơm thoang thoảng. Người dân địa phương thường nấu canh nấm này với hải sản như tôm, mực, ghẹ…; nấu cháo, xào hoặc kho tiêu để ăn cùng cơm trắng.
Chị Anh Thư, đại diện một nhà hàng cơm niêu, đặc sản ba miền ở đường Trần Hưng Đạo, Đặc khu Phú Quốc cho biết, canh nấm tràm thường được người dân kết hợp nấu cùng tôm khô, thịt băm, thịt ghẹ, một chút trứng để cho vị thêm ngọt thanh và bổ dưỡng. Sau khi tất cả các nguyên liệu được nấu chín, người ta cho lên trên ít hành và ngò gai cắt nhuyễn, rắc tiêu Phú Quốc thơm lừng.
Ở nhà hàng, đầu bếp cũng có thể nấu canh nấm tràm với các loại rau củ khác như súp lơ, cà rốt, tôm, mực kết hợp nước hầm xương.
Nấm được nấu vừa chín tới, giữ độ giòn, xốp, mới nhai thấy vị đắng nhẹ, rồi dần dần biến mất, thơm trong lưỡi.
