Nỗi lo sợ mờ nhạt
Buổi sáng thức dậy, P.L (29 tuổi, Hai Bà Trưng, Hà Nội) luôn trong trạng thái mệt mỏi, không còn muốn đi làm. Thế nhưng, vì “sợ mờ nhạt”, cô lại gạt đi cảm giác uể oải để tiếp tục đến công ty. Là kế toán cho một doanh nghiệp nhập khẩu trái cây, với mức lương 14 triệu đồng/tháng, P.L. vẫn thường xuyên rơi vào vòng lặp kiệt sức của chấm công, báo cáo và những bữa ăn vội vã. Sau khi chi trả tiền thuê nhà và sinh hoạt phí, cô gần như không còn khoản dư nào.
Mỗi lần về quê, cảm giác thất bại lại đè nặng khi gần 30 tuổi, cô vẫn phải mang theo từng gói thịt, quả trứng từ bố mẹ. Áp lực khiến P.L. lao vào làm thêm ngoài giờ, gác lại chuyện tình cảm với hy vọng cải thiện cuộc sống. Nhìn bạn bè xung quanh nhiều người thành đạt, P.L càng lo sợ cảm giác thất bại. Tuy nhiên, hệ quả của những ngày tháng căng thẳng là cô rơi vào tình trạng mất ngủ kéo dài.
Đỉnh điểm, cơ thể cô “đình công” với các biểu hiện như run tay, choáng váng, tim đập nhanh liên tục. Tại Bệnh viện Tâm thần Ban ngày Mai Hương (Hà Nội), bác sĩ chẩn đoán P.L. bị stress nặng, kèm rối loạn lo âu và hội chứng kiệt quệ.
Tương tự, chị B.T.M.H (31 tuổi, Gò Vấp, TPHCM) cũng nhập viện trong tình trạng mệt mỏi kéo dài, lo âu, cáu gắt. Theo bác sĩ, chị H. rơi vào trạng thái kiệt quệ do áp lực đa vai trò: Vừa hoàn thành công việc chuyên môn vừa chăm sóc gia đình, nuôi dạy con cái, hỗ trợ cha mẹ hai bên và duy trì các mối quan hệ xã hội.
Chị H. luôn sợ “cả đời không rực rỡ” nên luôn cố gắng làm tròn vai và muốn mình phải thành công hơn. Những mục tiêu chị tự đặt ra vô tình bào mòn sức khỏe tinh thần của người phụ nữ.
Khi nào cần can thiệp y khoa?
Trao đổi với PV VietNamNet, Tiến sĩ, bác sĩ Bùi Phạm Minh Mẫn – Phó Trưởng khoa phụ trách Khoa Y học cổ truyền, Đại học Khoa học Sức khỏe (Đại học Quốc gia TPHCM) cho biết, áp lực đa vai trò thường được xem là một phần tất yếu của trưởng thành và trách nhiệm.
Bác sĩ Mẫn chia sẻ tỷ lệ người trẻ mắc hội chứng kiệt quệ ngày càng gia tăng. Đây không chỉ là cảm giác mệt mỏi thông thường mà là trạng thái suy kiệt thể chất và cảm xúc do stress mạn tính không được kiểm soát.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
– Mất ngủ kéo dài, khó vào giấc hoặc thức giấc giữa đêm, khiến mệt mỏi ban ngày trầm trọng hơn và suy giảm miễn dịch.
– Đau đầu kiểu căng thẳng, nặng đầu, cổ vai gáy căng cứng do co cơ kéo dài và rối loạn thần kinh thực vật.
– Giảm tập trung, hay quên, hiệu quả công việc giảm sút do ảnh hưởng đến chức năng điều hành của não bộ.
– Rối loạn tiêu hóa như đầy bụng, chán ăn, tiêu chảy hoặc táo bón xen kẽ do trục não – ruột bị tác động.
Ở một số trường hợp, hội chứng kiệt quệ còn đi kèm lo âu, cáu gắt, giảm hứng thú với công việc và gia đình, thậm chí xuất hiện cảm giác trống rỗng, mất ý nghĩa sống.
Khi các dấu hiệu kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng rõ rệt đến chất lượng cuộc sống, đây cần được xem là vấn đề sức khỏe thực sự, không phải sự “yếu đuối”.
Theo bác sĩ Mẫn, việc thăm khám chuyên khoa là cần thiết khi xuất hiện các dấu hiệu của bệnh. Khám chuyên khoa giúp loại trừ các bệnh lý thực thể như rối loạn nội tiết, thiếu máu, bệnh tuyến giáp hay rối loạn chuyển hóa, những tình trạng có thể biểu hiện tương tự kiệt quệ. Đồng thời, đánh giá tâm lý lâm sàng giúp phân biệt stress nghề nghiệp với rối loạn lo âu hoặc trầm cảm cần điều trị chuyên sâu.
Điều chỉnh lối sống là nền tảng quan trọng. Người bệnh cần tái lập nhịp sinh học ổn định như ngủ trước 23h, duy trì giờ ăn cố định và vận động ít nhất 150 phút mỗi tuần. Đồng thời, họ nên chủ động phân bổ lại trách nhiệm trong gia đình, giảm kỳ vọng hoàn hảo.
Bên cạnh đó, các hỗ trợ chuyên môn như tư vấn tâm lý, liệu pháp hành vi – nhận thức hay huấn luyện kỹ năng quản lý stress có thể mang lại hiệu quả rõ rệt. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc ngắn hạn cho bệnh nhân.
“Việc nhận diện sớm tình trạng kiệt quệ giúp mọi người bảo vệ sức khỏe lâu dài, duy trì năng lực làm việc và cân bằng vai trò trong gia đình”, bác sĩ Mẫn nói.
Anh H. rơi vào vòng xoáy mất ngủ, giảm hiệu suất làm việc, stress về tài chính kéo dài dẫn tới các biểu hiện rối loạn tâm thần. Bệnh nhân đã được các bác sĩ tiến hành can thiệp sớm.
Mới đây, Bộ Y tế đề xuất mở rộng giám sát rối loạn tâm thần trong cộng đồng, bao gồm nhóm người chịu áp lực kéo dài trong học tập, lao động hoặc kinh tế.
