5 câu hỏi vàng
Bà N.T.T (71 tuổi, Hưng Yên) được đưa lên Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội) cấp cứu vì đột quỵ. Theo lời người nhà, buổi trưa cùng ngày đó, bà T. ngồi trò chuyện cùng cháu nội – sinh viên năm thứ nhất từ Hà Nội về thăm nhà. Khi đang gọt hoa quả, bà bất ngờ đánh rơi con dao và không thể nhặt lên. Nhận thấy dấu hiệu bất thường của bà, người cháu lập tức nghĩ tới khả năng đột quỵ.
Không hoảng loạn, nam sinh nhanh chóng kiểm tra tình trạng của bà bằng cách yêu cầu bà giơ tay và nói chuyện. Khi thấy bà không thể giơ tay phải và nói ngọng, cậu lập tức gọi người thân đưa bà đến Bệnh viện Đa khoa Thái Bình, sau đó chuyển lên Hà Nội cấp cứu.
Tại Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai, bà T. được chẩn đoán nhồi máu não và can thiệp kịp thời trong “thời gian vàng”. Nhờ được xử trí sớm, bà không bị di chứng nặng. Sau một tháng phục hồi chức năng, bà đã có thể vận động nhẹ nhàng trở lại. Với gia đình, đây là một may mắn lớn và công đầu thuộc về sự nhanh trí của người cháu.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Đào Việt Phương, Phó Giám đốc Trung tâm Đột quỵ, quy tắc F.A.S.T (Face – méo miệng, Arm – yếu tay, Speech – khó nói, Time – gọi cấp cứu ngay) hiện đã khá quen thuộc. Tuy nhiên, trong thực tế, việc chủ động kiểm tra nhanh bằng một số câu hỏi đơn giản có thể giúp phát hiện sớm hơn nữa.
Cụ thể, chỉ trong khoảng 30 giây, người xung quanh có thể thực hiện “5 câu hỏi vàng” để nhận diện đột quỵ: Yêu cầu người bệnh nói tên để kiểm tra khả năng ngôn ngữ; đề nghị giơ cả hai tay; yêu cầu nhấc chân; quan sát nụ cười xem có méo miệng; hỏi thời điểm khởi phát triệu chứng. Trong đó, mốc thời gian khởi phát đặc biệt quan trọng, quyết định việc bệnh nhân có thể sử dụng thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối hay không.
Không tự lái xe nếu nghi ngờ đột quỵ
TS Phương cho biết vẫn tồn tại những ca “FAST âm tính” tức là không có dấu hiệu rõ ràng như méo miệng hay yếu tay nhưng não bộ thực chất đang bị tổn thương. Một số dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt lưu ý gồm: Mất thị lực đột ngột (nhìn mờ hoặc mất một bên mắt), chóng mặt dữ dội kèm mất thăng bằng, và cơn đau đầu “sét đánh” xuất hiện bất ngờ, dữ dội.
Một cảnh báo quan trọng khác là tuyệt đối không tự lái xe khi nghi ngờ đột quỵ. Theo bác sĩ Phương, thực tế đã ghi nhận những bệnh nhân chỉ tê bì nhẹ nửa người nhưng vẫn cố tự đi viện và gặp tai nạn khi dừng đèn đỏ. Khi não bị tổn thương, phản xạ có thể mất đi trong tích tắc, gây nguy hiểm không chỉ cho bản thân mà còn cho người khác.
Trong tình huống khẩn cấp, nhiều người vẫn áp dụng các biện pháp truyền miệng thiếu căn cứ như chích máu đầu ngón tay, cho uống nước chanh hoặc tự ý dùng thuốc.
Các bác sĩ cảnh báo đây là những sai lầm nguy hiểm. Người bị đột quỵ rất dễ sặc, việc cho uống bất cứ thứ gì cũng có thể dẫn đến suy hô hấp cấp. Đồng thời, người bệnh không nên mất thời gian đo huyết áp rồi chờ ổn định, bởi mỗi phút trôi qua là thêm hàng triệu tế bào não bị tổn thương.
Đột quỵ là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam, ở cả nam và nữ. Đáng chú ý, nam giới nhóm thường chịu áp lực cao, sử dụng rượu bia và thuốc lá nhiều có nguy cơ mắc cao hơn rõ rệt. Theo các chuyên gia, đột quỵ là những biến cố có thể khiến một con người rơi vào tàn phế hoặc tử vong chỉ trong tích tắc.
Người dân có thể phòng ngừa đột quỵ bằng những thay đổi nhỏ trong lối sống: hạn chế rượu bia, bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp và tuân thủ điều trị theo chỉ định.
