Viêm gan vì bồi bổ
Trong nhiều năm gần đây, việc sử dụng vitamin và thực phẩm chức năng đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống của nhiều người Việt, từ “tăng đề kháng”, “đẹp da”, “ngủ ngon” đến “giải độc gan”. Tuy nhiên, phía sau thói quen tưởng chừng vô hại này lại là một nguy cơ đang gia tăng: Tổn thương gan do lạm dụng thuốc bổ.
Chị N.T.B (41 tuổi, Hoàng Liệt, Hà Nội) vào viện vì men gan tăng cao. Bác sĩ chẩn đoán viêm gan cấp nguyên nhân vì tẩm bổ. Mỗi ngày, chị B. dùng hàng chục loại thuốc bổ với hy vọng tốt cho sức khỏe. Tuy nhiên, gan hoạt động quá tải và tổn thương từ tế bào.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng – Chuyên khoa Nội – Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, gan được xem là “nhà máy xử lý” trung tâm của cơ thể. Mọi chất đi vào từ thực phẩm, rượu bia đến thuốc và vitamin đều phải qua gan để chuyển hóa và thải trừ. Khi số lượng và liều lượng các sản phẩm bổ sung vượt quá khả năng xử lý, gan sẽ bị quá tải. Điều đáng nói là quá trình tổn thương này diễn ra âm thầm, không có triệu chứng rõ rệt trong giai đoạn đầu.
“Trong y học, tình trạng tổn thương gan do thuốc và thực phẩm bổ sung ngày càng phổ biến bao gồm viêm gan cấp và suy gan. Một số trường hợp nghiêm trọng thậm chí phải ghép gan để duy trì sự sống. Điều trớ trêu là nhiều bệnh nhân không hề sử dụng rượu bia hay thuốc độc hại mà chỉ dùng các sản phẩm được quảng cáo là tốt cho sức khỏe”, bác sĩ Hoàng nói.
4 nguyên nhân tổn thương gan
Liều cao kéo dài vitamin A: Đây là loại vitamin tan trong chất béo, có khả năng tích lũy lâu dài trong gan. Khi sử dụng liều cao kéo dài, vitamin A có thể gây độc trực tiếp cho tế bào gan, kích hoạt quá trình xơ hóa. Lâu dần, mô gan trở nên cứng, chức năng suy giảm và có thể tiến triển thành xơ gan – tình trạng khó hồi phục.
Liều cao kéo dài vitamin B3: Theo bác sĩ Hoàng khi dùng B3 ở liều cao để điều trị rối loạn mỡ máu cũng tiềm ẩn nguy cơ. Vi chất này ảnh hưởng đến hoạt động của ti thể trong tế bào gan, làm gián đoạn quá trình sản xuất năng lượng. Khi tế bào không đủ năng lượng để duy trì hoạt động, chúng sẽ chết hàng loạt, gây viêm gan cấp với biểu hiện men gan tăng cao, vàng da và mệt mỏi.
Nồng độ cao thảo dược: Đây không phải sản phẩm an toàn tuyệt đối như nhiều người lầm tưởng. Chiết xuất trà xanh cô đặc thường có trong các sản phẩm giảm cân đã được ghi nhận liên quan đến nhiều ca viêm gan cấp. Ở nồng độ cao, hoạt chất EGCG trong trà xanh có thể gây tổn thương ti thể, tăng sinh gốc tự do và phá hủy tế bào gan, đặc biệt khi dùng lúc đói.
Sử dụng nhiều loại thực phẩm chức năng cùng lúc: Không ít người bắt đầu ngày mới với một viên đa vitamin, tiếp tục “giải độc gan” vào buổi trưa, collagen vào buổi chiều và thuốc hỗ trợ giấc ngủ vào buổi tối. Tuy nhiên, bác sĩ Hoàng cảnh báo rằng mỗi sản phẩm chứa nhiều hoạt chất khác nhau, tất cả đều phải được gan xử lý. Khi kết hợp, chúng có thể tương tác phức tạp, làm tăng độc tính hoặc tạo ra các chất trung gian gây hại.
Điều đáng lo ngại là phần lớn các tổn thương gan do thực phẩm chức năng không biểu hiện rõ ràng ở giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ phát hiện bất thường khi xét nghiệm máu định kỳ cho thấy men gan tăng. Khi triệu chứng xuất hiện như vàng da, nước tiểu sẫm màu hay ngứa kéo dài, bệnh thường đã tiến triển nặng hơn.
Các khuyến nghị dinh dưỡng đều cho rằng dùng vitamin từ thực phẩm tự nhiên đi kèm với chất xơ và các hợp chất sinh học giúp cơ thể hấp thu hợp lý và tránh nguy cơ quá liều.
Vì vậy, bác sĩ Hoàng khuyến cáo chỉ một số nhóm nhất định cần bổ sung vitamin, như phụ nữ mang thai, người cao tuổi, người suy dinh dưỡng hoặc có bệnh lý kém hấp thu. Với người trưởng thành khỏe mạnh, việc tự ý sử dụng kéo dài thực phẩm chức năng không những không cần thiết mà còn tiềm ẩn rủi ro.
Các chuyên gia khuyến cáo rằng khi phát hiện men gan tăng hoặc nghi ngờ liên quan đến thực phẩm chức năng, cần ngừng ngay tất cả sản phẩm đang sử dụng.
