Họ cầm lái hàng nghìn chuyến tàu an toàn, nhưng có những khoảnh khắc chỉ một giây nhìn thấy cũng đủ ám ảnh suốt nhiều năm.
Nhìn thấy xa nhất, áp lực cao nhất
Trên mỗi đoàn tàu luôn có một vị trí đặc biệt. Người ngồi ở đó có tầm nhìn đẹp nhất: bình minh đón ngay đầu máy, những cánh đồng mở ra theo đường ray, xóm làng lùi dần sau ô kính lớn của cabin, những ga nhỏ hiện ra giữa sương sớm rồi khuất nhanh phía sau.
Khi tàu băng qua đèo núi, sông hồ hay vùng quê thanh vắng, lái tàu là người nhìn thấy đầu tiên. Nhưng cũng chính ở vị trí ấy, mọi hiểm nguy hiện ra sớm nhất, rõ nhất và nhiều khi khốc liệt nhất.
Khác với người lái ô tô có thể đánh lái tránh chướng ngại vật, người lái tàu chỉ có một hướng đi duy nhất là đường ray phía trước. Khác với xe máy hay ô tô có thể dừng nhanh trong quãng ngắn, một đoàn tàu đang chạy cần hàng trăm mét để hãm tốc hoàn toàn. Điều đó khiến nghề lái tàu mang một áp lực đặc thù: có những tình huống người cầm lái nhìn thấy tai nạn từ trước, biết chuyện gì sắp xảy ra, nhưng không còn đủ khả năng thay đổi kết cục.
Với hành khách, chuyến tàu thường là một hành trình bình yên. Với người ngồi trong cabin, đó là nhiều giờ căng mắt quan sát tín hiệu, nghe vô tuyến, giữ tốc độ, kiểm tra đường phía trước và luôn chuẩn bị cho tình huống xấu nhất có thể xuất hiện chỉ trong vài giây.
Trên đầu máy, những người lái tàu không chỉ nhìn thấy cảnh sắc thiên nhiên mà còn nhìn thấy mọi hiểm nguy hiện ra sớm nhất, rõ nhất và khốc liệt nhất.
Những người trong nghề nói áp lực lớn nhất không nằm ở việc điều khiển đầu máy nặng hàng trăm tấn, mà ở cảm giác phải cảnh giác liên tục. Khi tàu đi qua khu dân cư đông đúc, qua những lối đi tự mở, qua nơi người dân quen băng ngang đường ray, bàn tay người lái thường đặt sẵn ở còi tàu và cần hãm. Họ hiểu chỉ một thoáng lơ là cũng có thể dẫn đến hậu quả lớn.
Có người “ghen tỵ” cho rằng lợi thế nghề nghiệp của họ là được ngắm cảnh đẹp nhất trên những tuyến đường sắt. Nhưng những người cầm lái hiểu rằng, cùng với cảnh đẹp ấy là những thứ một khi đã nhìn thấy rồi, rất khó quên.
Ánh mắt một giây, ám ảnh cả đời
Mười ngày sau vụ va chạm đường sắt khiến ba ông cháu thương vong tại địa phận Đắk Lắk, chúng tôi gặp lái tàu Nguyễn Văn Phong. Người đàn ông nhiều năm cầm lái nói chậm, đôi mắt trũng sâu sau những đêm ngủ chập chờn.
Vụ xe công nông băng qua đường sắt bằng lối đi tự mở ở Đắk Lắk và va chạm với tàu chở khách SE9, khiến 1 người tử vong, 2 người bị thương ngày 12/4/2026
Chiều 12/4/2026, lúc 14h46, đoàn tàu SE9 chạy trong khu gian Chí Thanh – Hòa Đa, đến km1174+300. Mọi việc khi ấy vẫn diễn ra như hàng nghìn chuyến tàu khác: tín hiệu thông suốt, tốc độ ổn định, cabin tập trung cao độ. Rồi phía trước bất ngờ xuất hiện một chiếc xe công nông đang băng qua đường ray tại lối đi tự mở.
Khoảng cách từ lúc phát hiện đến thời điểm va chạm quá ngắn. Còi tàu vang lên liên hồi. Phanh được kéo hết lực. Nhưng quán tính của cả đoàn tàu không thể biến mất trong vài chục mét.
Cú va chạm xảy ra chỉ sau ít giây.
Chiếc xe công nông bị hất văng khỏi đường ray. Một cháu nhỏ tử vong tại chỗ, hai người còn lại bị thương. Tổ lái xuống hiện trường, phối hợp lực lượng chức năng xử lý ban đầu, kiểm tra đầu máy, lập biên bản sự việc. Đến 15h16 cùng ngày, tàu tiếp tục hành trình, chậm 30 phút.
Bên ngoài, lịch chạy tàu được nối lại. Nhưng với người cầm lái, chuyến đi ấy đã đổi khác.
Trong rất nhiều chi tiết của vụ việc, thứ còn ở lại rõ nhất trong trí nhớ anh Phong không phải tiếng kim loại va đập, cũng không phải cảnh hỗn loạn sau tai nạn, mà là ánh mắt của đứa trẻ ngồi phía sau chiếc công nông khi quay đầu nhìn về phía đoàn tàu.
“Người ta cứ nghĩ tiếng va chạm mới ám ảnh nhất. Với tôi, điều ám ảnh nhất là ánh mắt ấy”, anh nói.
Khoảnh khắc đó có thể chỉ diễn ra trong một giây, nhưng nhiều ngày sau vẫn quay lại trong giấc ngủ.
“Nhiều ngày nay tôi ám ảnh bởi buổi chiều hôm đó, không phải vì cú va chạm, mà vì cái cách mọi thứ diễn ra quá nhanh, nhanh đến mức người ta không kịp tin là nó đã xảy ra. Lúc tàu lao qua khu gian Chí Thanh – Hòa Đa, mọi thứ vẫn bình thường như hàng nghìn chuyến trước. Tôi đã quen với nhịp đó rồi tiếng bánh thép lăn đều, tay đặt sẵn trên cần phanh, mắt quét về phía trước như một phản xạ gần như vô thức. Rồi bất ngờ một chiếc công nông hiện ra. Nó băng qua đường ray ở một lối mở không nên tồn tại. Tôi biết ngay là không kịp, không phải kiểu “có thể không kịp”, mà là chắc chắn không kịp. Tôi kéo còi, siết phanh, nhưng tàu không phải xe máy, nó không dừng lại ngay được. Và rồi, trong cái khoảnh khắc ngắn ngủi đó, tôi nhìn thấy phía sau thùng xe công nông thếp thoáng một đứa bé. Bé quay đầu lại, anh mắt bé chạm vào tôi. Tôi không biết phải diễn tả thế nào cho đúng… chỉ là một ánh mắt thôi…nhưng nó không giống bất cứ ánh mắt nào tôi từng thấy”, anh Phong kể.
Ngay sau sự việc, cơ quan tạo điều kiện cho anh Phong nghỉ một ngày để ổn định tâm lý. Những đêm sau đó, cứ nhắm mắt lại là hình ảnh ấy hiện ra nguyên vẹn trong anh.
“Với người lái tàu hơn 20 năm như tôi, việc cố gắng xua đi những ám ảnh để tiếp tục công việc là chuyện cần làm, nhưng tôi biết, chắc chắn nó ám ảnh tôi mãi suốt nhiều năm về sau” anh Phong nói tiếp.
Người ngoài thường nghĩ tai nạn khép lại khi hiện trường được giải tỏa, đoàn tàu tiếp tục lăn bánh, biên bản được ký xong. Nhưng với người lái tàu, nhiều vụ việc không kết thúc nhanh như vậy.
Tai nạn kết thúc ở hiện trường, nhưng với họ, nó nhiều khi không kết thúc ở đó.
Thứ khiến tôi ám ảnh vô cùng không phải tiếng va chạm, cũng không phải chiếc xe bị hất văng… mà là ánh mắt cháu bé ngồi sau chiếc công nông. Chỉ một khoảnh khắc, nhưng đến giờ cứ nhắm mắt là tôi vẫn thấy” – Lái tàu Nguyễn Văn Phong
Anh Phong nói trong nhiều năm cầm lái, anh từng chứng kiến hay nghe kể không ít va chạm. Thế nhưng sự ám ảnh của vụ đầu tiên hay vụ sau đó nhiều năm đối với những người lái tàu lại không khác nhau bao nhiêu. Mỗi lần đi qua nơi từng xảy ra tai nạn, ký ức cũ có thể bất ngờ trở lại. Chỉ một đoạn đường quen, một cột mốc ki-lô-mét hay tiếng còi vang ở vị trí cũ cũng đủ khiến người lái tàu rùng mình.
Đó là những tổn thương không hiện trên cơ thể, cũng không có dòng nào trong hồ sơ hiện trường.
Những ký ức không có trong biên bản tai nạn
Anh Lê Đức Toàn, 36 tuổi, thuộc Xí nghiệp đầu máy Sài Gòn, có hơn 14 năm trong nghề, cho biết không chuyến tàu nào thực sự nhẹ nhõm. Ở những khu dân cư đông đúc, nơi người dân tự mở lối đi ngang hoặc có thói quen băng qua đường ray, mỗi lần tàu đi qua là một lần tổ lái căng thẳng.
Với tàu khách chạy khoảng 80 km/h, quãng đường để dừng hẳn có thể vào khoảng 400 mét. Tàu hàng dài hơn – cần 500 đến 600 mét. Trong khi đó, vật cản nhiều khi chỉ xuất hiện ở cự ly 100 đến 200 mét, thậm chí ngắn hơn. Khoảng cách ấy là ranh giới mong manh giữa an toàn và tai nạn, đồng thời cũng là giới hạn của con người trước quy luật vật lý.
Lái tàu Nguyễn Văn Lưu
Còn anh Nguyễn Văn Lưu (33 tuổi, 10 năm tuổi nghề) kể: Có lần, một thanh niên đứng gần đường ray nghe điện thoại. Khi đoàn tàu chỉ còn cách vài chục mét, người này bất ngờ bước ra giữa ray. Còi tàu hú dồn dập, phanh kéo hết lực, nhưng kết cục không thể thay đổi.
Sau vụ việc ấy, mỗi lần đi qua đoạn đường đó, anh Lưu vẫn bóp còi. Không phải vì quy trình thay đổi, mà như một lời chào dành cho người đã khuất.
Nhiều lái tàu nói những vụ tự tử trên ray để lại cảm giác nặng nề theo cách khác. Nếu tai nạn giao thông thường gắn với bất cẩn, thì ở những trường hợp cố tình lao vào đường tàu, người cầm lái phải chứng kiến một sinh mạng lựa chọn cái chết ngay trước mắt mình nhưng hoàn toàn bất lực.
Không ít người từng bước xuống hiện trường trong tiếng khóc của thân nhân nạn nhân, thậm chí có lúc trở thành nơi trút giận của gia đình vì họ bị xem là người gây ra cái chết. Phải rất lâu sau khi câu chuyện được giải thích, cảm giác bị hiểu lầm mới lắng xuống.
“Những vụ tai nạn như một vết đen trong tâm trí. Nhiều năm sau, mỗi lần đi qua đúng đoạn đường đó, tôi vẫn thoáng rùng mình, như mọi chuyện chỉ mới xảy ra hôm qua.” – Lái tàu Nguyễn Văn Lưu
Nghề lái tàu vì thế có một nghịch lý rất riêng: họ không tạo ra tai nạn, nhưng thường là người đứng ở trung tâm của tai nạn. Họ là người nhìn thấy đầu tiên, kéo phanh đến những giây cuối cùng, xuống hiện trường đầu tiên và cũng là người mang ký ức ấy đi tiếp trên những chuyến tàu sau.
Mỗi ngày, những đoàn tàu vẫn rời ga đúng giờ. Hành khách lên xuống ở các sân ga, hàng hóa tiếp tục luân chuyển, lịch trình nối tiếp lịch trình. Trong cabin đầu máy, người lái tàu lại nhìn thẳng về phía trước, giữ tốc độ, kéo còi ở những điểm quen thuộc và đưa hàng trăm con người đến nơi an toàn.
Ít ai biết rằng phía sau vẻ bình lặng của những đường ray là một nghề nghiệp luôn sống cùng áp lực vô hình. Có những cảnh đẹp chỉ người lái tàu được ngắm trọn vẹn. Và cũng có những ánh mắt, chỉ gặp một lần nhưng theo họ rất nhiều năm sau đó, thậm chí cả cuộc đời của họ.
An Yên – Nguyễn Gia – Minh Minh (VTCNews)
