Có những chiếc xe được tạo ra để phục vụ nhu cầu di chuyển, có những chiếc xe sinh ra để chinh phục địa hình, nhưng cũng có những chiếc xe vượt xa giá trị của một phương tiện cơ khí thông thường để trở thành biểu tượng. Toyota Land Cruiser cổ là một trong số rất ít những cái tên như vậy.
Sinh ra từ chiếc Jeep huyền thoại của nước Mỹ
Ít ai biết rằng nguồn gốc của Land Cruiser lại bắt đầu từ chính chiếc Willys Jeep nổi tiếng của quân đội Mỹ. Sau Thế chiến thứ hai và trong bối cảnh Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ, nhu cầu về những phương tiện quân sự hạng nhẹ có khả năng vượt địa hình trở nên cấp thiết. Toyota khi đó được giao nhiệm vụ phát triển một mẫu xe dẫn động bốn bánh tương tự chiếc xe Jeep của Hoa Kỳ để phục vụ lực lượng an ninh quốc phòng của Nhật Bản.
Từ lý do đó, nguyên mẫu Toyota Jeep BJ ra đời vào năm 1951. Chiếc xe sở hữu kiểu dáng vuông vức, khung gầm chắc chắn và triết lý thiết kế chịu ảnh hưởng rõ rệt từ chiếc xe Willys Jeep của Mỹ.
Tuy nhiên, người Nhật không muốn chỉ tạo ra một bản sao, họ trang bị cho chiếc BJ động cơ 6 xi-lanh dung tích lớn hơn, hệ khung gầm khỏe hơn và khả năng chịu tải tốt hơn nhiều mẫu xe địa hình cùng thời.
Đến năm 1954, do tên gọi “Jeep” thuộc bản quyền của Willys-Overland, Toyota chính thức đổi tên dòng xe thành Land Cruiser. Cái tên này sau đó trở thành một trong những thương hiệu xe địa hình nổi tiếng nhất thế giới.
Huyền thoại Toyota Land Cruiser trên đất Việt
Nếu nói đến Mercedes, BMW, Jaguar, Triumph, Cadillac… là biểu tượng chơi xe của giới thượng lưu thập niên 1960 thì Land Cruiser lại là biểu tượng phương tiện gắn liền những vùng đất xa xôi và hiểm trở.
Những chiếc Land Cruiser xuất hiện tại Việt Nam chủ yếu trong thập niên 1980 dưới nhiều con đường khác nhau nhưng hầu hết là theo chân các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp nước ngoài và các đoàn chuyên gia đến Việt Nam. Một số khác được nhập khẩu tư nhân trong giai đoạn đất nước bắt đầu mở cửa.
Đặc biệt từ thập niên 1980 đến đầu những năm 2000, Land Cruiser gần như trở thành lựa chọn mặc định cho các khu vực có địa hình phức tạp.
Từ vùng núi Hà Giang, Cao Bằng, Sơn La cho tới Tây Nguyên hay các công trường khai khoáng, hình ảnh những chiếc FJ40, BJ40, HJ45, FJ60, FJ62 hay dòng 60, 70 Series xuất hiện ngày càng nhiều.
Người Việt khi đó yêu Land Cruiser vì một lý do rất đơn giản: xe gần như “không biết hỏng”. Không ít chủ xe kể lại rằng những chiếc Land Cruiser có thể hoạt động hàng chục năm trong điều kiện khắc nghiệt với chế độ bảo dưỡng tối thiểu. Những dòng có động cơ diesel của Toyota nổi tiếng tới mức nhiều người gọi vui là “đổ dầu là chạy”. Chính sự bền bỉ đó đã tạo nên danh tiếng gần như huyền thoại cho Land Cruiser tại Việt Nam.
Đặc biệt, dòng xe cổ này đang được sử dụng phổ biến trên khắp thế giới như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Trung Đông, châu Âu, châu Phi, Úc, Thái Lan, Mông Cổ… thì khoảng hơn một thập kỷ trở lại đây, phong trào chơi Land Cruiser cổ tại Việt Nam mới thực sự bắt đầu phát triển mạnh.
Ban đầu chỉ là những nhóm nhỏ yêu xe địa hình Nhật Bản tận dùng bộ khung cao ráo, cứng cáp của dòng xe này để phục chế nhằm thỏa đam mê nhưng dần dần, giá trị lịch sử và tính biểu tượng của Land Cruiser ngày càng được các nhà sưu tầm chú ý. Người chơi Land Cruiser cổ không chỉ gồm những người lớn tuổi mà còn có rất nhiều người trẻ đã bắt đầu bị hấp dẫn bởi vẻ đẹp cơ khí thuần túy của những chiếc xe cổ này.
Trong thời đại mà xe hơi ngày càng phụ thuộc vào điện tử, màn hình và phần mềm, mẫu SUV địa hình mang đến cảm giác hoàn toàn khác: gầm cao, tầm nhìn rộng, mọi thứ đều hữu hình, tiếng đóng cửa nghe như tiếng kim loại đặc, cần số dài và nặng, hệ dẫn động bốn bánh vận hành bằng những cơ cấu cơ khí đơn giản… Đó là thứ cảm giác mà nhiều người gọi là “linh hồn của xe cổ”.
Ngày nay, Land Cruiser cổ nguyên bản tại Việt Nam lại vô cùng hiếm và sống một cuộc đời rất vất vả. Trước đây, với đặc thù là phương tiện đi địa hình, vào rừng, leo núi, kéo hàng, vượt sông, phục vụ công trình hoặc làm xe vận tải tại các khu vực xa xôi, đa số những chiếc xe còn tồn tại đã bị xuống cấp nghiêm trọng hoặc bị tháo rời để tận dụng phụ tùng. Phụ tùng khan hiếm khiến nhiều chủ xe lựa chọn thay máy Toyota nguyên bản bằng các động cơ diesel khác dễ sửa chữa hơn. Không ít Land Cruiser bị “lai” giữa nhiều thế hệ và nhiều loại động cơ khác nhau.
Điều này làm mất đi giá trị sưu tầm nguyên bản. Một lý do nữa là độ ẩm cao cùng điều kiện bảo quản hạn chế khiến thân vỏ của xe bị ăn mòn theo thời gian. Thực tế, những chiếc còn tồn tại đến ngày nay thường đã trải qua quá trình phục dựng rất công phu.
Bởi vậy, việc tìm được một chiếc Land Cruiser cổ còn nguyên khung, nguyên máy và giấy tờ hợp pháp hiện nay tại Việt Nam là vô cùng khó khăn.
Cùng đó, thú chơi này cũng đang đứng trước không ít thách thức trong bối cảnh các yêu cầu về môi trường ngày càng được siết chặt.
Như đã nói ở trên, phần lớn Land Cruiser cổ tại Việt Nam sử dụng động cơ xăng hoặc diesel đời cũ nên khó đạt các tiêu chuẩn khí thải hiện đại theo quy định của Chính phủ. Bên cạnh đó, lộ trình mở rộng sử dụng xăng sinh học E10 để đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường, khả năng tương thích động cơ của các mẫu xe hàng chục năm tuổi là không dễ.
Điều đó cho thấy, bên cạnh niềm đam mê, việc sở hữu và duy trì một chiếc Land Cruiser cổ ngày nay đòi hỏi người chơi phải chuẩn bị kỹ hơn về tài chính, kiến thức kỹ thuật cũng như khả năng thích ứng với những thay đổi trong chính sách quản lý phương tiện.
Câu hỏi lớn nhất hiện nay không chỉ dành riêng cho Toyota Land Cruiser cổ mà còn cho toàn bộ cộng đồng xe cổ Việt Nam. Liệu những chiếc xe hơn nửa thế kỷ tuổi có còn chỗ đứng trong xã hội hiện đại?
Câu trả lời có lẽ nằm ở chính giá trị văn hóa mà chúng mang lại. Thực tế, mỗi chiếc xe cổ là một câu chuyện về kỹ thuật, thiết kế và lịch sử xã hội của một giai đoạn nhất định. Ở nhiều quốc gia phát triển, xe cổ không chỉ là tài sản cá nhân mà còn là một phần của di sản công nghiệp nên được trân trọng và quản lý bằng chính sách phù hợp.
Hãy để lại bình luận bên dưới hoặc chia sẻ bài viết về Báo VietNamNet theo email: otoxemay@vietnamnet.vn. Các nội dung phù hợp sẽ được đăng tải. Xin cảm ơn!
