Trong quá khứ, từng có những thời điểm lối chơi Tiki – Taka nhận về nhiều chỉ trích, đặc biệt là sau mỗi thất bại của ĐT Tây Ban Nha tại các giải đấu lớn. Thế nhưng, những chuỗi ngày u ám ấy đã qua rồi. Bóng đá thế giới vừa chào đón là đương kim vô địch mới với sự hủy diệt tuyệt đối ở trong trận chung kết.
Trong những năm tháng còn huấn luyện, chiến lược gia đại tài Arsene Wenger từng cay đắng nói rằng: “Cuộc đời tôi chỉ chứng kiến hai sự phản bội khủng khiếp nhất trong bóng đá. Đó là khi đội tuyển Tây Ban Nha từ bỏ lối chơi sở trường của họ và khi Robin van Persie chia tay Arsenal”.
Vế thứ hai đã rất rõ ràng. Van Persie từng là cậu học trò cưng của Wenger, được ông phát hiện ra tài năng và đưa về Arsenal từ khi còn rất trẻ. Dù sở hữu tố chất đặc biệt nhưng những năm đầu sự nghiệp của tiền đạo người Hà Lan lại liên tục bị gián đoạn bởi những chấn thương dài hạn. Tuy vậy, Giáo sư vẫn đặt niềm tin vào sự lựa chọn của mình, cho đến ngày Persie chính thức bước ra ánh sáng với những màn trình diễn chói sáng trên sân cỏ, qua đó giành được danh hiệu Vua phá lưới Premier League 2011/2012. Thế nhưng, cũng chính thời điểm thăng hoa nhất của sự nghiệp, Persie lại lựa chọn dứt áo rời Arsenal để chuyển đến đầu quân cho đại kình địch Manchester United, để lại ông thầy cũ của mình với vô vàn trăn trở cùng một niềm tin lung lay về lứa cầu thủ từng dành trọn tâm huyết huấn luyện.
Còn nhận định về lối chơi của ĐT Tây Ban Nha? Đó đơn giản chỉ là sự tiếc nuối giản đơn của Wenger. Với một người luôn tôn sùng triết lý bóng đá đẹp mắt như ông, việc phải chứng kiến La Roja từ bỏ lối chơi Tiki – Taka sở trường trong một vài thời điểm chẳng khác nào sự phản bội người hâm mộ.
Hiếm có đội bóng nào tạo dựng và duy trì được lối chơi nhất quán tại ĐTQG trong suốt nhiều năm liên tiếp. Thông thường, lối chơi của họ sẽ có nhiều thay đổi qua mỗi đời HLV trưởng. Ở chiều ngược lại, đôi khi sự thay đổi cũng đến từ chất lượng nhân sự. Ngay cả Brazil, đế chế bóng đá từng nổi danh với lối chơi ngẫu hứng và đậm chất nghệ sĩ, cũng dần chuyển sang triết lý thực dụng, đề cao tính kỷ luật và phòng ngự phản công nhằm tối ưu hóa khả năng giành chiến thắng.
Tây Ban Nha thì khác. Đúng là có một vài thời điểm trong quá khứ, Tây Ban Nha lựa chọn từ bỏ lối chơi Tiki – Taka từng làm nên tên tuổi. Nhưng thứ bóng đá kiểm soát bóng chủ động đến “cực đoan” bằng những đường chuyền ngắn và ban bật trực diện ấy đã ăn sâu vào tận gốc rễ ấy chẳng dễ dàng thay thế được. Nói đúng hơn, Tiki – Taka là niềm tự hào và là cách vận hành bóng đá của quốc gia đến từ bán đảo Iberia này.
 |
| Lối chơi Tiki – Taka là niềm tự hào của bóng đá Tây Ban Nha. |
Cách đây 4 năm, Tây Ban Nha để thua Nhật Bản với tỉ số 1-2 ở lượt cuối cùng vòng bảng của World Cup 2022. Đó là ngày mà đoàn quân của Luis Enrique thống trị tuyệt đối ở mọi chỉ số, từ tỉ lệ kiểm soát bóng vượt trội so với đối thủ (82% – 18%), số đường chuyền vượt trội (962 – 177) và số tình huống dứt điểm (13 – 6). Tuy vậy, kết quả một lần nữa chống lại họ.
Như thường lệ, truyền thông quốc tế lại được dịp chỉ trích lối chơi “ru ngủ” thiếu tính đột biến và sát thương của đất nước xứ đấu bò, rằng họ sẽ chẳng thể nào tiếp nối vinh quang trong quá khứ nếu cứ mãi cố chấp chơi bóng theo lối mòn đó, giữa bối cảnh Tây Ban Nha ngày càng khan hiếm những tiền đạo hàng đầu.
Giọt nước tràn ly khi Tây Ban Nha chính thức bị Morocco loại khỏi vòng 1/8 chỉ sau đó 4 ngày theo kịch bản cũ. Dù vẫn kiểm soát bóng vượt trội với 77%, La Roja chỉ có được duy nhất 1 pha dứt điểm trúng đích xuyên suốt 120 phút bóng lăn trước đại diện của Châu Phi, tính cả thời gian hai hiệp phụ. Để rồi bi kịch ập đến khi họ thất bại chóng vánh trên chấm 11m định mệnh, sau khi cả 3 cầu thủ được chỉ định thực hiện là Pablo Sarabia, Carlos Soler và đội trưởng Sergio Busquets đều sút trượt.
Đó không đơn giản là khoảnh khắc của thất bại. Đó chính là khoảnh khắc đánh dấu 10 năm trắng tay của Tây Ban Nha kể từ sau chức vô địch EURO 2012. Nếu chỉ tính riêng ở đấu trường World Cup, họ vừa trải qua 3 kỳ đáng thất vọng liên tiếp. Bị loại ngay từ vòng bảng World Cup 2014, để rồi cũng tức tưởi chia tay World Cup 2018 và 2022 sau vòng 1/8.
 |
| Từng có giai đoạn Tiki – Taka bị bắt bài, trở thành điểm yếu trong lối chơi của La Roja. |
Nhưng cũng chính thời điểm bóng đá Tây Ban Nha chạm đáy thất vọng, họ lại tìm thấy ánh sáng nơi Luis de la Fuente, cũng giống với những gì từng trải qua với triều đại Vicente del Bosque.
Tháng 12/2022, người đàn ông từng dành gần một thập kỷ để dẫn dắt các cấp độ trẻ của ĐT Tây Ban Nha trong giai đoạn 2013-2021, chính thức ngồi vào ghế HLV trưởng, qua đó đánh dấu bước chuyển mình vĩ đại của đế chế bóng đá hàng đầu thế giới.
Ông đưa ra nhiều sự cải tổ quan trọng để tạo ra sự hứng khởi với chức vô địch UEFA Nations League 2022/2023, đồng thời giúp Tây Ban Nha khôi phục vị thế “kẻ chinh phạt” danh hiệu thông qua chức vô địch EURO 2022. Để rồi cuối cùng cái ngày đó cũng tới!
Tây Ban Nha vừa đánh bại nhà đương kim vô địch Argentina một cách đầy thuyết phục để bước lên bục đăng quang World Cup 2026 trên đất Mỹ. Quan trọng hơn cả, De la Fuente giúp đất nước của mình vô địch bằng chính thứ bóng đá Tiki – Taka giàu bản xúc từng bị đặt không ít hoài nghi trước đó.
 |
| Luis de la Fuente làm sống lại Tiki – Taka để mang về thành công cho đội bóng quê hương. |
Tây Ban Nha đã tiến đến trận chung kết trên SVĐ Met Life bằng sự tự tin cao độ thông qua những chiến thắng thuyết phục trước nhiều ứng của viên sáng giá cho chức vô địch. Đoàn quân của De la Fuente đánh bại Bồ Đào Nha tại vòng 1/16 bằng khoảnh khắc xuất thần của “thần tài” Mikel Merino trong hiệp phụ, tiếp tục vượt qua Bỉ với thắng lợi 2-1 ở vòng Tứ kết, trước khi tạo nên cơn địa chấn bằng việc hạ gục Pháp với tỉ số 2-0 tại Bán kết.
Trước ứng cử viên số một cho chức vô địch là Pháp, sự lọc lõi và linh hoạt trong phương án tiếp cận trận đấu của chiến lược gia 65 tuổi là chìa khóa để Tây Ban Nha ca khúc khải hoàn. Đây cũng là trận đấu duy nhất kể từ đầu giải mà các học trò của De la Fuente không kiểm soát bóng vượt trội hơn so với đối thủ, hay đúng hơn là biết chủ động nhường thế trận ở một vài thời điểm. Nhưng bù lại, họ sở hữu khối phòng ngự đầy tổ chức sau khi có được bàn thắng vươn lên dẫn trước ở chấm 11m trong hiệp 1, rồi tăng tốc ngay đầu hiệp 2 để “kết liễu” đối thủ kị dơ bằng tình huống ban bật ngay sát rìa vòng cấm. Mọi thứ chỉ có thể mô tả bằng hai chữ hoàn hảo. Nhưng đó không phải phút thăng hoa chốc lát. Rõ ràng, đây là là sự chính xác tuyệt đối mà “cỗ máy chiến thắng” đang vận hành.
Trước khi trận chung kết diễn ra, chẳng ai dám tưởng tượng Tây Ban Nha sẽ “bóp nghẹt” Argentina trên sân đến vỡ vụn. Trước khi trận chung kết diễn ra, chẳng ai nghĩ đến viễn cảnh đương kim vô địch Argentina cần đến 117 phút trên sân để thực hiện pha dứt điểm đầu tiên của trận đấu. Nếu không có sự xuất sắc của thủ môn Emiliano Martinez, Argentina có thể đã thủng lưới 2-3 bàn thua trong 90 phút chinh thức.
 |
| Dù chỉ thắng tối thiểu nhưng Tây Ban Nha đã hủy diệt Argentina ở trận chung kết World Cup. |
Dù chỉ ghi được bàn thắng duy nhất ở đầu hiệp phụ thứ hai nhờ công của Ferran Torres, Tây Ban Nha đã hủy diệt sự tự tôn của nhà đương kim vô địch. Lionel Messi trong lần ra sân có thể là cuối cùng tại World Cup, đã có cho riêng mình một trải nghiệm kinh hoàng nhất.
Các ngôi sao tấn công của Tây Ban Nha dưới sự điều phối của nhạc trưởng Rodri đã có 88 tình huống xâm nhập vào khu vực 1/3 cuối sân của Argentina, hoàn thành 215 trong tổng số 263 hành động tấn công, đồng thời có 31 lần chạm bóng trong vòng cấm. Để rồi khung thành của Martinez liên tục bị đặt vào tình trạng báo động với 20 lần bắn phá đến từ các chân sút áo đỏ, với chỉ số bàn thắng kỳ vọng lên đến 1,94.
Sự áp đảo toàn diện đó chính là thứ ánh sáng mà De la Fuente từng bước mang lại sau hơn 3 năm nắm quyền. Dưới triều đại của vị chiến lược gia sinh năm 1961, Tây Ban Nha thay đổi toàn diện từ triết lý chơi bóng cho đến cách quản lý nhân sự. Vẫn là Tiki – Taka trứ danh, nhưng được cách tân hơn bằng sự trực diện và đầy tốc độ. Đội bóng khai thác tối đa chiều rộng sân bằng những mũi khoan tốc độ ở hai hành lang cánh, đặc biệt với sự xuất hiện của Lamine Yamal ở cánh phải.
Ông cũng đem đến sự cân bằng tuyệt đối cả trong tấn công lẫn phòng ngự. Đội bóng của ông lên ngôi vô địch đầy thuyết phục với chỉ duy nhất 1 bàn thua, dù bức tường thép được dựng lên bởi bộ tứ Pedro Porro – Pau Cubarsi – Aymeric Laporte – Marc Cucurella đã chạm trán cả Cristiano Ronaldo, Kylian Mbappe, Ousmane Dembele và cả Messi nữa. Cặp trung vệ một trẻ một già hơn nhau tới 13 tuổi từng bị nghi ngờ về sự chắc chắn, bỗng dưng lại trở thành phương án bổ trợ hoàn hảo cho nhau.
 |
| Lối chơi khác biệt của Tây Ban Nha khiến Messi bật khóc trong ngày hạ màn World Cup. |
De la Fuente cũng thể hiện sự quyết liệt trong việc lựa chọn Unai Simon làm lựa chọn số một trong khung gỗ, bất chấp David Raya vừa trải qua một mùa giải cực kỳ xuất sắc trong màu áo Arsenal ở cấp độ CLB.
Từ những con người từng bị nghi ngờ về năng lực, bỗng chốc lại biến Tây Ban Nha trở thành hàng phòng ngự kiên cố nhất giải đấu. Ở đây, sự xuất sắc về mặt cá nhân chưa bao giờ là điều kiện đủ. Đó phải là yếu tố hòa hợp về mặt chiến thuật, nơi Tiki – Taka một lần nữa trở thành kim chỉ nam đứng sau thành công.
Có thể lối chơi của Tây Ban Nha không khiến nhiều người bùng nổ về mặt cảm xúc giống như cách Argentina kiên cường bước vào trận chung kết, nhưng họ khiến người hâm mộ quê nhà yên tâm tuyệt đối vào lối chơi đầy tính linh hoạt này. Điều này khiến chúng ta nhớ đến Pep Guardiola và câu nói kinh điển, rằng “đội bóng của bạn không thể thủng lưới và gặp nguy hiểm nếu đối phương không có bóng trong chân để triển khai tấn công”.
Đó chính là điều mà Tây Ban Nha đã cho cả thế giới thấy được ở trận chung kết World Cup 2026. Sau tất cả, các CĐV nhiệt thành của La Roja chắc chắn phải thầm cám ơn De la Fuente sau tất cả những gì ông đã và đang đem lại. Cám ơn vì Tiki – Taka vẫn đang sống trong từng bước chạy của nhà đương kim vô địch!
