Tiến sĩ, lương y Phùng Tuấn Giang, Chủ tịch Viện Nghiên cứu phát triển Y dược Cổ truyền Việt Nam cho biết, cây sả (tên khoa học Cymbopogon nardus Rendl thuộc họ Lúa Poaceae) thường mọc thành bụi. Theo Đông y, sả có vị the, mùi thơm, tính ấm.
Chiết xuất từ sả thu được lượng tinh dầu phong phú với thành phần chủ yếu là citral. Cụ thể, lá sả chứa 0,4-0,8% tinh dầu dễ bay hơi; thân sả sở hữu 75-85% hương thơm mùi chanh tự nhiên cùng các tinh chất đặc biệt; củ sả chứa 1-2% tinh dầu màu vàng nhạt thơm mùi chanh, thành phần chính là citral (65-85%) và geraniol (40%).
Không chỉ giàu tinh dầu, loại thảo dược này còn chứa hàng loạt vitamin quan trọng như A, C, B1, B2, B3, B5, B6, axit folic và các khoáng chất dồi dào bao gồm kali, canxi, magie, phốt pho, mangan, đồng, kẽm và sắt. Sả cũng sở hữu nhiều chất chống oxy hóa, flavonoid và các hợp chất phenolic như luteolin, glycosides, quercetin, kaempferol, elemicin, catechol, axit chlorogenic, axit caffeic và citral.
Sả mang lại giá trị lớn cho hệ tiêu hóa. Nhờ chứa hoạt chất tinh dầu thơm, vị cay tính ấm, sả thuộc nhóm thuốc hành khí của y học cổ truyền, giúp điều trị hiệu quả các chứng trệ, đầy hơi, chống hôi miệng và làm giảm đờm nhớt. Khi kết hợp vào chế độ ăn uống, vị cay tê nhẹ của sả kích thích vị giác và hệ tiêu hóa, cải thiện tình trạng ăn uống kém, buồn nôn, đau dạ dày hay tiêu chảy.
Ngoài ra, sả còn có đặc tính chống viêm và kháng nấm vượt trội. Nghiên cứu tại Khoa Hóa sinh, Khoa Y, Đại học Chiang Mai (Thái Lan) chứng minh tinh dầu sả pha loãng hoặc dùng qua máy xông hơi có khả năng chống viêm tại chỗ, đồng thời kháng các loại nấm như Candida, C. Tropicalis và Aspergillus niger.
Cây sả còn có khả năng giúp cơ thể loại bỏ axit uric và các chất độc hại khác. Chính vì vậy, việc thêm sả và chế độ ăn có thể đem lại tác dụng giải độc gan, hệ tiêu hóa, tuyến tụy, thận và bàng quang. Đồng thời, sả cũng có tác dụng thanh lọc cơ thể bằng cách tăng cường số lượng và tần suất đi tiểu. Uống nước sả có thể giúp giải độc rượu rất nhanh. Những người say rượu nặng khi uống nước sả vào sẽ nhanh chóng tỉnh táo, đỡ mệt mỏi, nhức đầu. Cách đơn giản là bạn có thể dùng một bó sả giã nát nấu với nước lọc, sau đó gạn lấy một chén nước và uống.
3 nhóm người cần lưu ý
Mặc dù cây sả có nhiều công dụng hữu ích nhưng không phải ai cũng dùng được,một số trường hợp không nên hoặc hạn chế dùng như:
– Người có thể trạng gầy gò, nóng nhiệt, âm hư, ra nhiều mồ hôi, sốt cao, miệng khô khát hoặc giai đoạn hết sốt người nóng bứt rứt, khó ngủ, ho khan, mất khứu giác, da khô sần…
– Không dùng sả làm thực phẩm chế biến thức ăn cho bà bầu bởi sả có thể kích thích tử cung, gây nguy cơ sảy thai.
– Người bị cảm nhiệt, cảm nắng không nên dùng các bài thuốc từ sả để xông hoặc uống. Người bệnh có thể sẽ bị hao khí và tân dịch.
Đối với người khỏe mạnh, việc ăn khoảng 3-7 quả trứng mỗi tuần hoặc trung bình một quả mỗi ngày trong chế độ ăn cân bằng thường là phù hợp.
Với những người ít vận động, người thừa cân, béo phì, người bị rối loạn mỡ máu, tăng huyết áp hoặc có bệnh lý tim mạch, việc lạm dụng mỡ lợn làm tăng cao nguy cơ xơ vữa động mạch và các bệnh chuyển hóa nguy hiểm khác.
Dù sở hữu giá trị dinh dưỡng vượt trội, có lợi cho tim mạch, lạc lại là “khắc tinh” của những người có cơ địa dị ứng hoặc đang trong quá trình kiểm soát cân nặng, béo phì.
