Trong nhiều năm, xe Trung Quốc thường được nhắc đến cùng câu chuyện sao chép thiết kế. Một mẫu xe có đường nét tương đồng với Porsche, BMW hay Range Rover cũng đủ để tạo ra những cuộc tranh luận về nguồn gốc ý tưởng.
Định kiến này không hoàn toàn thiếu cơ sở. Ngành công nghiệp ô tô Trung Quốc từng trải qua giai đoạn dài học hỏi công nghệ và kinh nghiệm từ các nền công nghiệp phát triển. Tuy nhiên, khi xe điện trở thành hướng phát triển chủ đạo, một số thương hiệu Trung Quốc đang cho thấy năng lực cạnh tranh đã chuyển sang một giai đoạn khác.
Zeekr là trường hợp đáng chú ý. Thương hiệu này bắt đầu giao xe từ năm 2021, nhưng phía sau lại là hệ sinh thái Geely với sự hiện diện của nhiều thương hiệu quốc tế như Volvo Cars, Lotus, Polestar, LEVC và Lynk & Co. Hoạt động nghiên cứu, thiết kế của Zeekr cũng được triển khai tại nhiều trung tâm ở Trung Quốc và Gothenburg, Thụy Điển.
Điều đó khiến câu chuyện về Zeekr không còn đơn giản là một thương hiệu Trung Quốc đang cố bắt kịp các hãng xe lâu đời.
Từ học hỏi đến tự tạo ra sản phẩm
Không thể phủ nhận Trung Quốc từng đi sau nhiều nền công nghiệp ô tô khác. Các doanh nghiệp trong nước đã tiếp thu kinh nghiệm về thiết kế, động cơ, hộp số, khung gầm và quy trình sản xuất từ những hãng xe lâu đời.
Nhưng quá trình này không chỉ diễn ra ở Trung Quốc. Nhật Bản cũng từng học hỏi công nghệ phương Tây, Hàn Quốc tiếp thu kinh nghiệm từ Nhật Bản và châu Âu. Điểm quyết định nằm ở khả năng biến những gì học được thành năng lực của riêng mình.
Một nền công nghiệp chỉ thực sự trưởng thành khi không còn phụ thuộc hoàn toàn vào việc bắt chước sản phẩm có sẵn, mà có thể tự phát triển công nghệ, tạo ra sản phẩm mới và thậm chí khiến những đối thủ đi trước phải nghiên cứu ngược lại.
Zeekr đang cho thấy một phần của quá trình chuyển đổi đó.
Trải nghiệm thực tế khác với những gì bảng thông số thể hiện
Một chuyến trải nghiệm của Xe Hay tại Hàng Châu và đường đua Ninh Ba đã mang lại góc nhìn khác về thương hiệu này. Trước khi trực tiếp lái xe, kỳ vọng chủ yếu tập trung vào những thứ vốn thường được nhắc đến khi nói về xe điện Trung Quốc như màn hình lớn, nhiều tính năng và khả năng tăng tốc mạnh.
Nhưng sau những vòng chạy, điều gây chú ý lại nằm ở khả năng hoàn thiện sản phẩm.
Cảm giác chắc chắn của xe, phản hồi vô-lăng, khả năng kiểm soát thân xe của hệ thống treo hay sự liền mạch giữa tăng tốc, phanh và chuyển hướng là những yếu tố được đánh giá tích cực. Nhiều người từng lái các xe của BMW, Mercedes-Benz, Audi hay Porsche cũng có nhận xét tương tự.
Điểm đáng chú ý không phải Zeekr đã vượt qua tất cả các thương hiệu nói trên. Điều quan trọng hơn là một thương hiệu chỉ mới xuất hiện vài năm đã có thể cạnh tranh ở những yếu tố vốn được xem là nền tảng của một chiếc xe tốt. Đó là khoảng cách rất khác so với việc chỉ tạo ra một chiếc xe có ngoại hình bắt mắt hoặc danh sách trang bị dài.
Khi một chiếc xe được nhìn như thiết bị công nghệ
Xe điện tạo ra một thay đổi lớn trong cách các nhà sản xuất tiếp cận ô tô. Khi động cơ đốt trong không còn là trung tâm của sản phẩm, pin, chip, phần mềm và dữ liệu ngày càng có vai trò quan trọng.
Zeekr tận dụng khá rõ xu hướng này. Xe tích hợp hệ thống treo thích ứng, các công nghệ hỗ trợ lái, camera và cảm biến, khoang lái số hóa, điều khiển giọng nói, kết nối ứng dụng và cập nhật phần mềm. Nhiều tính năng được xây dựng xoay quanh trải nghiệm của người ngồi trong xe thay vì chỉ tập trung vào khả năng vận hành.
Cách tiếp cận này khá khác với tư duy truyền thống, khi ô tô chủ yếu được xem là một phương tiện di chuyển. Với các hãng xe điện mới, chiếc xe có thể đồng thời là không gian sinh hoạt, thiết bị kết nối và một nền tảng phần mềm.
Tuy nhiên, nhiều tính năng không đồng nghĩa với trải nghiệm tốt. Một công nghệ chỉ có giá trị khi người dùng dễ sử dụng và thực sự cần đến nó. Đây cũng là bài toán mà các hãng xe Trung Quốc phải giải quyết khi chuyển từ việc gây ấn tượng ban đầu sang xây dựng trải nghiệm lâu dài.
Cuộc chơi đang thay đổi theo cả hai chiều
Sự trỗi dậy của các hãng xe điện Trung Quốc cũng kéo theo thay đổi trong cách các nhà sản xuất truyền thống tiếp cận thị trường.
Volkswagen đã hợp tác với XPeng trong phát triển nền tảng xe điện và kiến trúc điện – điện tử tại Trung Quốc. Stellantis đầu tư vào Leapmotor, đồng thời đưa sản phẩm của thương hiệu này ra thị trường quốc tế thông qua mạng lưới của mình. Ford cũng đạt thỏa thuận hợp tác sản xuất và phát triển xe với Geely tại Tây Ban Nha.
Những động thái này không có nghĩa các hãng xe phương Tây đang mất lợi thế. Chúng cho thấy lợi thế công nghệ trong ngành ô tô không còn chảy theo một hướng.
Các thương hiệu Trung Quốc học hỏi kinh nghiệm xây dựng thương hiệu, thiết kế và chất lượng sản phẩm từ những hãng lâu đời. Ở chiều ngược lại, các nhà sản xuất truyền thống phải học cách phát triển sản phẩm nhanh hơn, tích hợp phần mềm sâu hơn và phản ứng nhanh với nhu cầu thị trường.
Sự thay đổi đó đặc biệt rõ khi ngành ô tô chuyển từ nền tảng cơ khí sang nền tảng điện tử và phần mềm.
Zeekr vẫn còn một bài kiểm tra lớn
Nếu chỉ nhìn vào công nghệ và khả năng vận hành, Zeekr có thể tạo ra nhiều bất ngờ. Nhưng để trở thành một thương hiệu ô tô có vị thế lâu dài, những yếu tố này vẫn chưa đủ.
Một chiếc xe cần chứng minh độ bền sau nhiều năm, độ ổn định của phần mềm, khả năng cung cấp phụ tùng, chất lượng dịch vụ hậu mãi và giá trị bán lại. Đây là những lĩnh vực mà các thương hiệu lâu đời đang sở hữu lợi thế nhờ lịch sử hoạt động và mạng lưới toàn cầu.
Mercedes-Benz có hơn một thế kỷ phát triển. BMW đã xây dựng bản sắc về cảm giác lái qua nhiều thế hệ. Porsche sở hữu giá trị thương hiệu gắn với hiệu suất và trải nghiệm. Volvo có lợi thế về hình ảnh an toàn, trong khi Toyota tạo dựng niềm tin về độ bền.
Những giá trị đó không thể hình thành trong vài năm. Zeekr bắt đầu giao xe từ năm 2021, vì vậy thương hiệu này vẫn cần thời gian để chứng minh sản phẩm sẽ vận hành như thế nào sau 5 hoặc 10 năm sử dụng. Đây là khoảng thời gian mà không bảng thông số kỹ thuật nào có thể thay thế.
Việt Nam sẽ là phép thử đáng chú ý
Zeekr dự kiến gia nhập thị trường Việt Nam trong nửa cuối năm 2026. Website dành cho thị trường Việt Nam đã xuất hiện, xe được đưa về nước và hệ thống showroom đang được triển khai. Zeekr 7X và MPV 009 được nhắc đến trong kế hoạch sản phẩm ban đầu.
Thương hiệu này không bước vào Việt Nam theo hướng cạnh tranh bằng giá thấp mà định vị ở nhóm xe điện cao cấp. Điều đó đồng nghĩa Zeekr sẽ phải đối mặt với việc bị so sánh trực tiếp cùng Mercedes-Benz, BMW, Volvo, Audi, Porsche và các thương hiệu xe điện cao cấp khác.
Zeekr 7X sử dụng nền tảng điện 800V. Tại một số thị trường, phiên bản pin 75 kWh có khả năng sạc từ 10% lên 80% trong khoảng 10,5 phút khi sử dụng trụ sạc đủ công suất, với công suất sạc DC tối đa 450 kW.
Tuy nhiên, khi bán tại Việt Nam, khách hàng sẽ quan tâm đến những vấn đề thực tế hơn. Hệ thống sạc có đủ thuận tiện hay không, phụ tùng có sẵn không, chính sách bảo hành pin như thế nào, phần mềm được hỗ trợ ra sao và giá trị xe sau vài năm sẽ ở mức nào. Đây mới là những yếu tố quyết định khả năng xây dựng niềm tin với một thương hiệu còn mới tại thị trường Việt Nam.
Khi người học bắt đầu viết lại bài học
Nhìn tổng thể, câu chuyện của Zeekr và xe điện Trung Quốc không còn đơn giản là “sao chép hay không sao chép”. Thay vào đó, nó phản ánh một giai đoạn chuyển dịch lớn của ngành ô tô, nơi công nghệ điện hóa, phần mềm và trải nghiệm người dùng đang trở thành trung tâm cạnh tranh mới.
Zeekr cho thấy một thực tế rằng, các thương hiệu Trung Quốc đã không còn chỉ đứng ở vai trò học hỏi, mà đang từng bước tham gia vào việc định hình tiêu chuẩn sản phẩm trong phân khúc xe điện. Tuy vậy, khoảng cách để trở thành một thương hiệu toàn cầu thực thụ vẫn còn nằm ở những yếu tố dài hạn như độ bền, dịch vụ và giá trị thương hiệu theo thời gian.
Vì vậy, thay vì đặt câu hỏi một chiếc xe “giống ai”, có lẽ điều quan trọng hơn là nhìn vào cách nó vận hành trong thực tế, cách nó được duy trì qua nhiều năm và mức độ tin cậy mà nó xây dựng được với người dùng. Đây mới là thước đo thực sự cho vị thế của Zeekr cũng như thế hệ xe điện Trung Quốc trong giai đoạn tiếp theo.
PV (Otoxemay)
