Sau các vụ việc liên quan đến chất lượng bữa ăn tại trường học, câu hỏi thường được đặt ra là trách nhiệm của cơ quan quản lý. Trao đổi với PV VietNamNet, bà Phạm Khánh Phong Lan, Giám đốc Sở An toàn thực phẩm (ATTP) TPHCM, thẳng thắn cho rằng nguy cơ vẫn luôn hiện hữu và không thể chỉ trông chờ lực lượng chức năng.
Bữa ăn học sinh là khu vực được kiểm tra, giám sát chặt nhất
– Thưa bà, quản lý ATTP trong trường học tại TPHCM đã được triển khai như thế nào để hạn chế tối đa các rủi ro?
Bà Phạm Khánh Phong Lan: Bữa ăn học sinh là khu vực được kiểm tra, giám sát chặt nhất nhưng chỉ trông vào lực lượng chức năng thì không đủ. Đối với trường học, phòng ngừa là ưu tiên hàng đầu, chứ không phải đợi tới lúc ngộ độc xảy ra rồi mới xử lý. Thành phố nhìn thấy chuyện này là quan trọng từ lâu chứ không phải bây giờ mới làm. Chúng tôi luôn có kế hoạch liên tịch hằng năm với Sở GD-ĐT.
Thứ nhất, tất cả trường học, từ mầm non, tiểu học, THCS tới THPT, đều phải tập huấn; tập huấn cho hiệu trưởng và người phụ trách bếp ăn. TPHCM có khoảng 3.500 trường mà hình thức tổ chức bếp ăn rất nhiều. Có trường tự nấu, có trường ký hợp đồng với công ty, có nơi nấu tại chỗ, có nơi chế biến ở ngoài rồi mang vào.
Tất cả bếp ăn và công ty đó đều nằm trong diện kiểm tra định kỳ, thường là đầu học kỳ 1 và đầu học kỳ 2, chưa kể kiểm tra đột xuất. Đoàn của Sở ATTP thành phố, rồi đoàn liên ngành quận, huyện (cũ), phường, xã, các Phòng Giáo dục… đi kiểm tra liên tục. Công tác này phủ kín và chúng tôi cũng nhấn mạnh vai trò, trách nhiệm của hiệu trưởng, ban giám hiệu. Ngoài ra còn có công tác tập huấn cho các thầy cô, nhân viên các trường học, thường làm vào mùa hè, khoảng tháng 8 hằng năm.
– Bà đánh giá như thế nào về hiệu quả của các công tác, hoạt động kiểm tra, giám sát đó?
Chúng tôi đã làm quyết liệt, có hệ thống, đặc biệt trong trường học. Bên cạnh phối hợp liên ngành, tập huấn phủ kín cho hiệu trưởng, người phụ trách bếp ăn, khâu kiểm tra định kỳ lẫn đột xuất về tần suất đối với trường học cao đến mức ngành giáo dục còn than mệt.
Chưa kể, trong năm học, chúng tôi kiểm tra thực địa, tức là xuống tận bếp xem quy trình, nguồn gốc thực phẩm sạch sẽ hay không. Tuy nhiên, hiệu quả quản lý có giới hạn khách quan. Trước đây, chúng tôi vừa kiểm tra vừa thanh tra. Giờ thì không còn thanh tra nữa, chỉ kiểm tra nhưng nếu thấy vi phạm thì nhắc nhở sửa đổi, tái phạm thì xử phạt. Nhưng sai phạm ngày càng tinh vi, nhiều thứ chỉ lộ ra khi có người trong cuộc phát hiện. Thanh tra, kiểm tra nhiều khi chỉ xét được trên giấy tờ… nhưng chỉ cần qua một đêm họ làm bậy thôi là cũng có thể gây hậu quả rồi.
Phụ huynh tham gia giám sát bếp ăn, bữa ăn học đường
– Thành phố cần đặt ra những yêu cầu, giải pháp nào cao hơn đối với ATTP trong trường học, thưa bà?
Theo luật hiện hành, chỉ cần nguồn gốc rõ ràng, không quá hạn là được. Nhưng riêng với ngành giáo dục TPHCM, chúng tôi khuyến khích và tiến tới bắt buộc dùng thực phẩm trong Chuỗi thực phẩm an toàn, VietGAP… Vì bữa ăn học sinh không phải là chỗ để “tiết kiệm”. Với đối tượng này, phụ huynh không tiếc tiền cho bữa ăn tại trường của con. Cho nên không chấp nhận lấy lý do “giá rẻ” để bào chữa cho việc mua, nhập đồ kém chất lượng vào trường.
Kế đến, ngành chức năng không thể “toàn năng” nếu thiếu giám sát xã hội. Tôi đánh giá rất cao vai trò của phụ huynh. Thực tế TPHCM đã áp dụng biện pháp cho phụ huynh tham gia giám sát bếp ăn, bữa ăn học đường từ lâu và hiệu quả của việc này không thể phủ nhận.
Tại khu vực Thủ Đức chẳng hạn, phụ huynh cùng nhà trường đi kiểm tra đột xuất các công ty cung cấp suất ăn, xem có đúng cam kết không. Mới đây, chính phụ huynh phát hiện số lượng lớn thịt lợn đông lạnh “bẩn” cung cấp cho bếp ăn bán trú của Trường tiểu học Lương Thế Vinh (phường Bến Cát).
Nhưng nói thẳng, vẫn tồn tại những vấn đề vì lợi ích, lợi nhuận, có trường đấu thầu chọn giá rẻ nhất nên chất lượng rất khó đảm bảo. Rồi có những chuyện tế nhị hơn nữa… Như có trường hợp bếp ăn là người nhà của hiệu trưởng. Không phải cứ “người nhà” là làm không tốt nhưng nếu xao nhãng chất lượng thì không được, sẽ xảy ra chuyện ngay.
Thậm chí có công ty đã phối hợp với nhà trường lâu năm, đang thực hiện suất ăn rất đàng hoàng, tự dưng một ngày đẹp trời, hiệu trưởng phải đổi nhà cung cấp theo “đề nghị” của lãnh đạo địa phương. Hiệu trưởng nhiều khi cũng rất khó xử, nhưng nếu có sự cố, hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm cao nhất.
– Bà nhiều lần nhấn mạnh việc phát hiện sớm vi phạm, phải chăng báo chí, phụ huynh đang làm tốt việc phát hiện sớm vi phạm?
Đúng. Tôi rất hoan nghênh chuyện đó. Như vụ thịt đổi màu, bánh cát… là phụ huynh với nhà trường phát hiện. Tôi đã nói nhiều lần, thanh tra, kiểm tra nhiều khi chỉ thấy trên giấy tờ, bếp nhìn thì đẹp nhưng chỉ cần tích tắc, họ làm bậy bạ là đủ gây hậu quả.
Cho nên tôi mong giám sát phải đa chiều. Không thể chỉ trông chờ lực lượng chức năng, vì người ít mà sai phạm thì ngày càng tinh vi. Nhưng có một điều tôi hơi băn khoăn. Khi báo chí, phụ huynh phát hiện rồi thì nên phối hợp cho chúng tôi ngay để công tác xử lý đạt hiệu quả cao nhất.
– Bà có thể thông tin thêm về vụ việc báo chí phản ánh Công ty TNHH thương mại An Phước Thắng SG (Sago Food) dùng thực phẩm quá hạn, “phù phép” thịt trâu thành thịt lợn, bò rồi cung cấp cho nhiều trường học mới đây?
Riêng vụ đó, thì 9 nhà cung cấp nguyên liệu đầu vào đều bị kiểm tra. 12 trường ở khu vực Nhà Bè đã được yêu cầu ngưng ngay hợp đồng, đổi đối tác khác.
Còn xử phạt thì phải dựa trên kết quả kiểm tra của cơ quan chức năng, chứ không thể xử theo thông tin trên báo chí nêu. Vấn đề khó nhất là xác minh họ vi phạm từ bao lâu. Khi thông tin đã bùng ra thì chả ai để nguyên “hiện trường” cho mình kiểm tra.
Do đó, một lần nữa, phát hiện nên đi song song phối hợp với cơ quan chức năng là tốt nhất. Nhà báo thì đăng bài cung cấp thông tin, còn đóng cửa công ty, xử phạt là việc của cơ quan quản lý nhà nước. Hai bên làm chung sẽ hiệu quả triệt để hơn.
Tóm lại ATTP, đặc biệt là bữa ăn học sinh, không phải việc của riêng ai. Cộng đồng gồm phụ huynh, nhà trường, báo chí, cơ quan quản lý phải cùng giám sát. Phát hiện được vi phạm là đáng mừng nhưng phòng ngừa vẫn cần tốt hơn.
Xin cảm ơn bà!
