Trong dòng chảy phát triển của y học Việt Nam, có những bước tiến không chỉ được thực hiện bằng kỹ thuật mà còn bằng sự dũng cảm, trí tuệ và khát vọng cứu người của các bác sĩ.
Tiến sĩ, bác sĩ Trần Công Duy Long, Trưởng Đơn vị Ung thư gan mật và Ghép gan, Phó Trưởng Khoa Ngoại Gan Mật Tụy, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, đã tạo một cột mốc đặc biệt trong y học Việt Nam: Lần đầu tiên chia đôi một lá gan được hiến tặng để cứu sống đồng thời hai bệnh nhân là người lớn và trẻ em.
Ước mơ nhen lên từ những ca bệnh không lối thoát
Ngay từ khi tốt nghiệp, bác sĩ Long đã lựa chọn con đường Ngoại khoa nội trú – một hướng đi nhiều áp lực và thử thách. Ông sớm đặt nền móng chuyên sâu trong lĩnh vực Ngoại tiêu hóa, đặc biệt là Gan – Mật.
“Việt Nam nằm trong vùng dịch tễ của viêm gan siêu vi B, C, kéo theo hệ quả là xơ gan, suy gan và ung thư gan luôn ở mức cao. Rất nhiều bệnh nhân dù được điều trị tích cực nhưng vẫn không thể kéo dài sự sống. Có những bệnh lý gan không thể hồi phục và khi đó, ghép gan là con đường duy nhất”, bác sĩ Long chia sẻ.
Chính từ những ánh mắt tuyệt vọng của bệnh nhân, ước mơ về ghép gan ngày càng thôi thúc vị bác sĩ trẻ. Một lá gan mới không chỉ mang lại cơ hội sống mà còn giúp người bệnh có chức năng gan tốt hơn, chất lượng sống tốt hơn – điều mà mọi bác sĩ đều khao khát mang lại cho bệnh nhân của mình.
Thời điểm đó, ghép gan tại Việt Nam vẫn chưa phát triển đồng bộ, chưa trở thành kỹ thuật thường quy. Nhưng với bác sĩ Long, càng khó lại càng hấp dẫn. Để trở thành một bác sĩ ghép gan, phẫu thuật viên không chỉ cần giỏi ngoại khoa mà còn phải am hiểu sâu rộng về nội khoa, miễn dịch, nhiễm trùng, virus… để giữ cho mảnh ghép hoạt động bền vững trong cơ thể người nhận.
“Đây là lĩnh vực vô cùng thử thách nhưng cũng cực kỳ thú vị”, ông nói.
Tại Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM, bác sĩ Long có điều kiện để xây dựng và phát triển đề án ghép gan một cách bài bản. Ca ghép gan đầu tiên được thực hiện vào năm 2018 nhưng để có được cột mốc ấy, ê-kíp đã chuẩn bị suốt 10 năm, từ đào tạo ở nước ngoài đến đầu tư cơ sở vật chất và nhân lực.
Đến nay, bệnh viện đã thực hiện hơn 100 ca ghép gan. Quan trọng hơn, các bác sĩ Việt Nam đã hoàn toàn làm chủ kỹ thuật, không còn phụ thuộc vào chuyên gia nước ngoài.
Theo bác sĩ Long, ghép gan không chỉ là kỹ thuật y khoa đỉnh cao mà còn là một cuộc cách mạng toàn diện. Kỹ thuật này đòi hỏi chi phí rất lớn, từ trang thiết bị, phòng mổ tiêu chuẩn, hồi sức tích cực cho đến một ê-kíp đa chuyên khoa gồm ngoại, gây mê, nội, điều dưỡng, kỹ thuật viên và cả nhân viên công tác xã hội.
“Chỉ riêng việc một bệnh viện thực hiện được ghép tạng cũng đã nâng tầm phát triển của cơ sở y tế đó”, ông nhấn mạnh.
Không chỉ vậy, ghép tạng còn gắn liền với sự thay đổi nhận thức của cộng đồng về hiến tạng sau chết não – nơi sự ra đi của một người có thể mang lại sự sống cho nhiều người khác.
Những ca phẫu thuật chứa đựng tình thân
Với bác sĩ Long, mỗi ca ghép gan đều là một câu chuyện nhân văn sâu sắc. Đó có thể là người con hiến một phần cơ thể cho cha mẹ hay cha mẹ hiến tạng để “sinh ra đứa con thêm một lần nữa”.
“Mỗi ca mổ đều tạo áp lực rất lớn bởi chúng tôi phải đảm bảo an toàn cho cả người hiến lẫn người nhận. Nhưng đồng thời, chúng tôi cũng cảm nhận rất rõ tình thân và sự hy sinh thầm lặng của cả gia đình”, ông chia sẻ.
Trong đại dịch Covid-19, khi các chuyên gia nước ngoài không thể sang Việt Nam, nhiều trẻ em mắc bệnh gan hiểm nghèo không thể chờ đợi thêm. Bác sĩ Long cùng đồng nghiệp đã xây dựng quy trình ghép gan trẻ em hoàn toàn bằng thực lực của nhân viên y tế Việt Nam, đồng thời tổ chức các buổi đào tạo trực tuyến với chuyên gia Nhật Bản ngay trong thời gian giãn cách.
Bài toán lớn nhất của ghép gan luôn là thiếu nguồn tạng. Số người cần ghép rất nhiều trong khi không phải gia đình nào cũng sẵn sàng hiến gan. Nguồn gan từ người chết não dù có tăng trong những năm gần đây nhưng vẫn rất hạn chế.
Trong khi đó, thực tế cho thấy một ca ghép gan chỉ cần khoảng 30-40% thể tích gan người hiến. Người lớn chỉ cần phần gan phải còn trẻ em chỉ cần phần gan trái.
Từ kinh nghiệm đó, bác sĩ Long đã mạnh dạn đề xuất kế hoạch chia đôi lá gan từ một người hiến chết não để ghép cho hai người – điều chưa từng được thực hiện tại Việt Nam.
Đêm mổ lịch sử
Cơ hội đến trong một tình huống gấp rút vào tháng 8/2024. Một người hiến chết não tại Bệnh viện Chợ Rẫy trong khi tại Bệnh viện Đại học Y Dược có một người đàn ông 53 tuổi bị ung thư gan và một bé gái 9 tháng tuổi bị xơ gan ứ mật nguyên phát. Sự sống của họ đang rất mong manh.
Khi đó, bác sĩ Long đã đưa ra đề xuất táo bạo về chia đôi lá gan để cứu cả hai người bệnh. Ông tự tin rằng với nền tảng ghép gan người lớn và trẻ em trước đó, cơ hội thành công rất lớn. Ngay lập tức, đề xuất này được ủng hộ.
Dưới sự chỉ đạo của Ban Giám đốc, ê-kíp của bác sĩ Long lập tức lên kế hoạch. Lá gan được lấy ra khỏi cơ thể người hiến và chia đôi ngay tại phòng lấy tạng của Bệnh viện Chợ Rẫy, sau đó chuyển về Bệnh viện Đại học Y Dược.
Hai ê-kíp, hai phòng mổ cùng lúc sáng đèn. Một bên là trẻ em, một bên là người lớn với sự tham gia nhiều khoa chuyên môn, các đơn vị hậu cần khác nhau. Ca mổ kéo dài từ 20h đến 4h hôm sau.
Và rồi, điều kỳ diệu đã xảy ra. Cả hai bệnh nhân đều hồi phục và xuất viện khỏe mạnh. Khoảnh khắc họ gặp lại nhau sau ca ghép khiến toàn bộ y bác sĩ không khỏi xúc động.
Từ ca mổ mở đường đó đến nay, kỹ thuật chia gan để ghép đã giúp hơn 20 bệnh nhân có cơ hội sống từ những lá gan hiến tặng.
Nhớ về ca mổ ngày ấy, bác sĩ Long tâm sự: “Áp lực thì chắc chắn có nhưng khi hai bệnh nhân đều mong manh như ngọn đèn trước gió, chúng tôi không cho phép mình do dự”.
Tuy vậy, theo bác sĩ Long, số ca ghép tạng hiện nay vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu của xã hội, phần lớn do chi phí điều trị quá lớn. Ông mong muốn có thêm những chính sách hỗ trợ, đặc biệt là bảo hiểm y tế, để người dân có thể tiếp cận các kỹ thuật y khoa chuyên sâu và tốn kém này.
“Ghép tạng không chỉ là câu chuyện của ngành y mà là sự chung tay của cả xã hội”, ông nói.
Từ một lá gan, hai sự sống được hồi sinh. Từ những người tiên phong như bác sĩ Trần Công Duy Long, y học Việt Nam đang từng bước chạm tới những đỉnh cao mới, nơi khoa học, khát khao thử thách và lòng trắc ẩn nghề nghiệp cùng song hành.
