Trao đổi với PV VietNamNet, TS Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam cho biết, trong Đông y, củ sen được gọi là liên ngẫu. Đây là phần rễ của cây sen (Nelumbo nucifera), nằm sâu dưới lớp bùn. Từ lâu, củ sen đã được sử dụng phổ biến trong ẩm thực châu Á và xuất hiện trong nhiều bài thuốc y học cổ truyền.
Về mặt dinh dưỡng, củ sen chứa nhiều chất xơ, vitamin C, kali, một số vitamin nhóm B cùng các hợp chất có hoạt tính sinh học như polyphenol, flavonoid. Nhờ đó, loại củ này mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu dùng hợp lý:
Hỗ trợ tiêu hóa, giảm táo bón: Củ sen giàu chất xơ, kích thích nhu động ruột, từ đó cải thiện tiêu hóa và hạn chế táo bón.
Hỗ trợ tuần hoàn, tim mạch: Hàm lượng kali trong củ sen giúp giãn mạch, điều hòa huyết áp và cân bằng dịch trong cơ thể. Kali cũng đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của thần kinh và cơ tim. Một số nghiên cứu còn cho thấy chiết xuất củ sen có khả năng điều hòa chuyển hóa cholesterol và lipid, góp phần phòng ngừa rối loạn tim mạch, dù phần lớn bằng chứng hiện mới dừng ở mô hình động vật.
Chống oxy hóa, tăng cường miễn dịch: Khoảng 100g củ sen có thể cung cấp tới 70% nhu cầu vitamin C mỗi ngày. Vitamin C là chất chống oxy hóa mạnh, cần thiết cho quá trình tạo collagen, giúp duy trì độ bền của mạch máu, da và các cơ quan. Đồng thời, vitamin C và các flavonoid, hợp chất phenolic trong củ sen giúp trung hòa gốc tự do, hỗ trợ hệ miễn dịch và góp phần giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, ung thư.
Hỗ trợ kiểm soát cân nặng: Củ sen có hàm lượng calo thấp nhưng giàu chất xơ, tạo cảm giác no lâu, giúp hạn chế ăn quá mức. Nhờ đó, củ sen có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng và phòng ngừa béo phì khi được đưa vào khẩu phần ăn hợp lý.
Hỗ trợ dạ dày – đường ruột theo kinh nghiệm dân gian: Trong Đông y và y học dân gian, sinh tố củ sen pha với gừng được dùng để hỗ trợ viêm ruột, giảm đau dạ dày. Củ sen cũng được cho là có tác dụng cầm máu trong một số trường hợp nôn ra máu hoặc đi ngoài ra máu. Tuy nhiên, các chuyên gia khuyến cáo không nên ăn sống củ sen khi đang viêm loét dạ dày vì có thể gây kích thích.
Dùng củ sen thế nào cho an toàn?
TS Ngô Đức Phương lưu ý, một số nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy chiết xuất củ sen có hoạt tính chống viêm, giảm lo âu, hạ đường huyết, chống béo phì và hỗ trợ chức năng gan.
Tuy nhiên, TS Phương nhấn mạnh đa số các tác dụng “điều trị bệnh” này mới chỉ được chứng minh trên động vật, chưa có đủ bằng chứng lâm sàng để coi củ sen là thuốc chữa bệnh cho người.
Về sử dụng thực phẩm, củ sen có thể chế biến đa dạng như luộc, hấp, hầm canh, xào nhanh, nấu cháo, súp hoặc salad. Mỗi lần ăn khoảng 80-150g, 2-4 lần/tuần, kết hợp cùng protein và rau xanh để cân đối dinh dưỡng và kiểm soát đường huyết.
Tiến sĩ Phương cũng lưu ý, người dân không ăn sống củ sen sống trong bùn, dễ nhiễm ký sinh trùng đường ruột.
Người mắc bệnh tiểu đường cần kiểm soát lượng ăn, ăn điều độ, vì trong củ sen có khoảng 70% là tinh bột. Người tỳ vị hư hàn, hay lạnh bụng, đi ngoài lỏng nên dùng củ sen nấu chín, hạn chế nước ép. Người đang dùng thuốc chống đông, phụ nữ mang thai, cho con bú hoặc có bệnh mạn tính nên tham khảo ý kiến chuyên môn trước khi dùng thường xuyên.
Tiến sĩ Phương nhấn mạnh, củ sen là thực phẩm, vị thuốc quen thuộc, nhưng để phát huy lợi ích và tránh rủi ro, điều quan trọng vẫn là dùng đúng cách, đúng lượng và không coi như “thần dược”.
Củ sen được xem là “nhân sâm đất” giá rẻ, bổ dưỡng toàn diện cho sức khỏe gồm tăng đề kháng, đẹp da, khỏe tim, ngủ ngon, tiêu hóa tốt.
Củ sen không chỉ ăn sống mà còn có thể chế biến thành nhiều món ngon. Tuy nhiên, củ sen 7 lỗ và 9 lỗ có sự khác biệt. Tùy vào mục đích mà lựa chọn nhằm tận dụng tối đa lợi ích.
