Mới đây, cộng đồng thể thao không khỏi bàng hoàng trước thông tin một vận động viên tennis và pickleball, qua đời sau 3 ngày cấp cứu vì đột quỵ khi mới 31 tuổi. Sự ra đi đột ngột của một người đang ở đỉnh cao phong độ, không bệnh nền rõ ràng, được xem là “hình mẫu sức khỏe”, đã tạo nên cú sốc lớn cho giới chơi thể thao, đồng thời đặt ra câu hỏi: Vì sao người trẻ, khỏe mạnh vẫn có thể đột quỵ và tử vong?
Nguyên nhân đột quỵ ở người chơi thể thao
Trong y khoa, “đột quỵ người trẻ” là thuật ngữ chỉ các trường hợp đột quỵ xảy ra ở người dưới 45 tuổi, chiếm khoảng 10-15% tổng số ca đột quỵ mỗi năm tại nhiều quốc gia phát triển.
Theo bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, chuyên khoa Nội, tại Việt Nam, số ca đột quỵ đang gia tăng rõ rệt, trong đó nhóm tuổi 20-40 không còn hiếm như trước. Ở người trẻ, mạch máu thường chưa bị xơ vữa, chưa có nhiều mảng bám cholesterol nên cơ chế gây đột quỵ khác hẳn so với người cao tuổi.
Một trong những nguyên nhân quan trọng là các bất thường mạch máu bẩm sinh hoặc tổn thương mạch máu tiềm ẩn mà người bệnh không hề biết.
Thứ nhất, bóc tách động mạch, thường gặp ở động mạch đốt sống hoặc động mạch cảnh. Khi lớp trong của thành mạch bị rách, máu chui vào giữa các lớp thành mạch tạo nên “lòng mạch giả”, từ đó hình thành cục máu đông. Cục máu này có thể di chuyển lên não, gây tắc mạch và nhồi máu não.
Thứ hai, dị dạng mạch máu bẩm sinh như AVM (dị dạng động – tĩnh mạch) hoặc túi phình mạch não cũng được xem là những “quả bom nổ chậm”. Phình mạch não giống như một chỗ phồng yếu trên thành mạch. Khi người chơi thể thao nín thở để dồn lực, áp lực trong lồng ngực và sọ tăng cao, dồn mạnh lên túi phình, có thể khiến túi phình vỡ, gây xuất huyết dưới nhện – một dạng đột quỵ có tỷ lệ tử vong rất cao.
Thứ ba, rối loạn đông máu, bệnh tim cấu trúc hoặc tồn tại lỗ bầu dục (PFO) cũng có thể khiến cục máu đông hình thành trong tim rồi trôi lên não.
Theo bác sĩ Hoàng, trong các môn thể thao như tennis, pickleball, golf, thậm chí yoga, y văn đã ghi nhận không ít trường hợp bóc tách động mạch cổ liên quan đến các động tác xoay cổ mạnh và quá tầm. Động mạch đốt sống chạy dọc và xuyên qua các đốt sống cổ, rất dễ bị kéo căng, xoắn vặn khi người chơi ngửa cổ tối đa và xoay nhanh.
Về mặt cơ học, những động tác giao bóng, đập bóng buộc người chơi phải xoay người, xoay cổ trong thời gian rất ngắn, lặp lại nhiều lần, lâu ngày có thể tạo ra các vết rách vi thể trên thành mạch. Nguy hiểm là sau khi bóc tách xảy ra, triệu chứng thường chỉ là đau cổ hoặc nhức đầu nhẹ, dễ nhầm với căng cơ sau tập nên bị bỏ qua.
Cục máu đông có thể gây đột quỵ ngay hoặc sau vài giờ, vài ngày, tạo “khoảng tỉnh” khiến người bệnh chủ quan. Pickleball dù được xem là nhẹ hơn tennis nhưng ở trình độ cao vẫn tiềm ẩn nguy cơ tương tự.
Dấu hiệu cần dừng chơi thể thao
Theo Phó giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Hoài Nam – nguyên Giảng viên cao cấp Trường Đại học Y Dược TPHCM, khi chơi thể thao cường độ cao, cơ thể sẽ trải qua những thay đổi sinh lý mạnh như tăng nồng độ adrenaline, nhịp tim nhanh, huyết áp tăng cao đột ngột.
Những thay đổi này là phản ứng bình thường của cơ thể khỏe mạnh nhưng với người có bất thường mạch máu hoặc bệnh lý tiềm ẩn, đó có thể là biểu hiện vượt quá “ngưỡng chịu đựng”, dẫn đến biến cố nghiêm trọng.
Bác sĩ Nam khuyến cáo khi chơi thể thao thấy các dấu hiệu này cần nghỉ ngơi: Chóng mặt, buồn nôn, nhức đầu bất thường, hồi hộp, khó thở, đau tức ngực, ngất thoáng qua, tê yếu tay chân, nói khó hay nhìn mờ.
Dù các biểu hiện trên có thể thoáng qua và dễ bị nhầm với mệt mỏi thông thường nhưng đó có thể là lời cảnh báo sớm của rối loạn tuần hoàn não hoặc tim mạch, cần được thăm khám kịp thời để tránh những bi kịch đáng tiếc, bác sĩ Nam cho biết.
Các chuyên gia khuyến cáo, để giảm nguy cơ đột quỵ khi chơi thể thao, người trẻ cần tập luyện đều đặn, tăng cường độ từ từ, tránh gắng sức đột ngột. Việc khởi động kỹ trước khi tập là bắt buộc để cơ thể thích nghi dần, hạn chế sự tăng vọt của nhịp tim và huyết áp.
