Thị trường xe điện toàn cầu đang chứng kiến một cuộc thanh lọc khắc nghiệt với quy mô chưa từng có, đẩy hàng trăm nghìn người tiêu dùng vào tình thế tiến thoái lưỡng nan.
Theo dữ liệu mới nhất từ Yicai Global tính đến đầu năm 2026, gần 160.000 chủ xe điện tại Trung Quốc đang phải sở hữu những chiếc xe “mồ côi”. Đây là những phương tiện vẫn còn khả năng vận hành nhưng mọi quyền lợi về bảo hành, bảo trì đều đã bốc hơi do đơn vị sản xuất phá sản hoặc ngừng hoạt động. Tình trạng này không chỉ là lời cảnh báo về sự ổn định của các thương hiệu mới mà còn trực tiếp phơi bày những rủi ro đặc thù của dòng xe thuần điện khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy.
Cuộc thanh lọc tàn khốc của hơn 400 thương hiệu xe điện
Giai đoạn 2018 – 2025 ghi dấu sự sụp đổ của hơn 400 hãng xe điện tại quốc gia tỷ dân. Sự bùng nổ quá nóng trước đó vốn dựa trên các chính sách trợ cấp từ chính phủ và dòng vốn đầu tư mạo hiểm dồi dào, thay vì năng lực cốt lõi hay lợi nhuận thực tế. Khi các nguồn lực tài chính này bị siết chặt, những mắt xích yếu nhất trong chuỗi sản xuất nhanh chóng lộ diện. Số lượng doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn chưa có dấu hiệu dừng lại, tạo nên một cuộc khủng hoảng niềm tin đối với những người đi đầu trong xu hướng chuyển đổi xe xanh.
Những “ông lớn” gục ngã và hệ lụy trực tiếp cho người dùng
Ngay cả những cái tên từng có doanh số ấn tượng hay định giá hàng tỷ USD cũng không nằm ngoài vòng xoáy đào thải. Neta là ví dụ điển hình nhất khi thương hiệu này từng bán ra gần nửa triệu xe trước khi công ty mẹ là tập đoàn Hozon nộp đơn phá sản. Hậu quả là cam kết bảo hành trọn đời pin trở thành vô nghĩa, hệ thống đại lý đồng loạt đóng cửa khiến chủ xe phải tự bỏ tiền túi và tìm kiếm các xưởng ngoài để sửa chữa.
Tương tự, WM Motor từng được định giá 5 tỷ USD đã phải dừng bước sau khi cạn kiệt dòng tiền. HiPhi, một thương hiệu định vị ở phân khúc hạng sang, cũng chính thức bước vào quy trình phá sản từ tháng 8/2024. Ngay cả các liên doanh có sự hậu thuẫn từ những tập đoàn công nghệ và sản xuất xe hơi khổng lồ như Ji Yue hay Aiways cũng không thể trụ vững. Mỗi thương hiệu biến mất đều để lại một hệ sinh thái đổ nát, nơi khách hàng là đối tượng chịu thiệt hại nặng nề nhất.
Rủi ro biến xe điện thành “cục sắt” vì phụ thuộc phần mềm
Khác với xe động cơ đốt trong truyền thống vốn có tính tiêu chuẩn hóa cao về linh kiện, xe điện là một thực thể phụ thuộc chặt chẽ vào phần mềm và hệ thống điều khiển riêng biệt. Khi một hãng xe xăng rút lui, người dùng vẫn có thể tìm kiếm phụ tùng thay thế từ các đơn vị thứ ba. Tuy nhiên, đối với xe điện, khi máy chủ bị tắt do hãng phá sản, các tính năng thông minh như điều khiển từ xa, cập nhật hệ thống và thậm chí là khởi động xe qua ứng dụng đều có thể bị vô hiệu hóa.
Bên cạnh đó, các linh kiện quan trọng như pin và hệ thống quản lý năng lượng được thiết kế riêng biệt cho từng nền tảng, khiến việc tìm kiếm phụ tùng thay thế trở nên bất khả thi nếu nhà máy ngừng sản xuất. Nếu không có sự hỗ trợ về kỹ thuật và linh kiện chính hãng, những chiếc xe hiện đại nhanh chóng trở thành đống sắt vụn dù hình thức bên ngoài vẫn còn rất mới.
Dự báo áp lực gia tăng trong năm 2026
Bức tranh ngành xe điện Trung Quốc trong năm 2026 dự báo sẽ còn nhiều mảng tối khi khoảng 50 nhà sản xuất đang nằm trong danh sách báo động về tài chính. Áp lực này đến từ việc quốc gia tỷ dân bắt đầu áp thuế mua hàng 5% sau nhiều năm ưu đãi, kết hợp với sức mua nội địa sụt giảm và tình trạng dư thừa năng lực sản xuất. Đối với người tiêu dùng tại các thị trường đang phát triển, trong đó có Việt Nam, bài học từ 160.000 chủ xe tại Trung Quốc là minh chứng rõ nét nhất cho việc lựa chọn thương hiệu. Việc mua một chiếc xe điện giờ đây không chỉ dừng lại ở giá bán hay công nghệ, mà quan trọng hơn cả là năng lực tồn tại dài hạn của nhà sản xuất đó trên thị trường.
TH (Otoxemay)
