Mới đây, các nhà khoa học Mỹ đã công bố một phát hiện mới cho thấy một hợp chất tự nhiên do hệ vi sinh đường ruột của mẹ tạo ra có thể đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh gan ở trẻ ngay từ giai đoạn thai kỳ.
Kết quả nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học eBioMedicine cho thấy việc bổ sung hợp chất indole – một chất do vi khuẩn đường ruột khỏe mạnh sản sinh – cho chuột mẹ trong thời kỳ mang thai và cho con bú đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc bệnh gan nhiễm mỡ ở con khi trưởng thành.
Theo các nhà nghiên cứu, trẻ em sinh ra từ những bà mẹ có chế độ ăn nhiều chất béo và đường trong thời kỳ mang thai và nuôi con bằng sữa mẹ có nguy cơ cao mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan rối loạn chuyển hóa (MASLD). Đây là một dạng bệnh gan ngày càng phổ biến, ảnh hưởng đến cả người lớn và trẻ em, song ở trẻ bệnh có xu hướng tiến triển nhanh hơn và có liên hệ chặt chẽ với bệnh tiểu đường.
Tiến sĩ Jed Friedman, Giám đốc Trung tâm Đái tháo đường Harold Hamm thuộc OU Health và là giáo sư hóa sinh – sinh lý học tại Đại học Oklahoma, cho biết tỷ lệ mắc MASLD ở trẻ em béo phì lên tới khoảng 30%, trong khi ở trẻ không béo phì là khoảng 10%. Nguy cơ càng cao nếu người mẹ béo phì hoặc có chế độ ăn không lành mạnh.
Đáng lưu ý, bệnh thường diễn tiến âm thầm và chỉ được phát hiện khi trẻ xuất hiện các triệu chứng liên quan đến gan, khiến việc điều trị gặp nhiều khó khăn. Hiện nay, ngoài biện pháp giảm cân, chưa có thuốc đặc hiệu nào được phê duyệt để điều trị MASLD ở trẻ em.
Vai trò của hợp chất indole và hệ vi sinh
Indole là hợp chất tự nhiên được tạo ra khi vi khuẩn đường ruột phân giải tryptophan – một axit amin có trong các thực phẩm như thịt gia cầm và các loại hạt. Nhóm nghiên cứu giả thuyết rằng hệ vi sinh vật đường ruột (microbiome) của mẹ có thể ảnh hưởng lâu dài đến nguy cơ mắc bệnh gan của con.
Để kiểm chứng, các nhà khoa học cho chuột cái mang thai ăn chế độ ăn kiểu phương Tây (giàu chất béo và đường) trong suốt thai kỳ và giai đoạn cho con bú. Một nhóm chuột mẹ được bổ sung thêm indole. Sau khi cai sữa, chuột con được nuôi bằng chế độ ăn bình thường, rồi sau đó chuyển sang chế độ ăn giàu chất béo để kích thích phát triển bệnh gan nhiễm mỡ.
Kết quả cho thấy những con chuột sinh ra từ mẹ được bổ sung indole có nhiều chỉ số tích cực: gan khỏe mạnh hơn, tăng cân ít hơn, lượng đường trong máu thấp hơn và tế bào mỡ nhỏ hơn, ngay cả khi tiếp xúc với chế độ ăn không lành mạnh sau này. Các nhà khoa học cũng ghi nhận sự kích hoạt của một con đường bảo vệ trong ruột liên quan đến thụ thể acyl hydrocarbon (AHR).
Đáng chú ý, khi hệ vi sinh đường ruột của những con chuột “được bảo vệ” này được cấy sang chuột khác không nhận indole, các cá thể nhận cũng giảm tổn thương gan. Điều này củng cố giả thuyết rằng chính hệ vi sinh đóng vai trò then chốt trong cơ chế bảo vệ.
Ngoài ra, nghiên cứu cho thấy mức các chất béo có hại trong gan (ceramide chuỗi dài) không tăng, trong khi các ceramide chuỗi rất dài có lợi lại tăng lên – một dấu hiệu liên quan đến chức năng gan tốt hơn.
Triển vọng phòng ngừa bệnh gan
Mặc dù nghiên cứu mới dừng ở mô hình động vật và cần thêm nhiều thử nghiệm trước khi áp dụng cho người, các nhà khoa học cho rằng kết quả này mở ra hướng tiếp cận mới trong phòng ngừa bệnh gan ở trẻ em ngay từ giai đoạn sớm nhất của cuộc đời.
Theo Phó Giáo sư Karen Jonscher, đồng tác giả nghiên cứu, việc cải thiện hệ vi sinh đường ruột của mẹ có thể là chìa khóa để giảm nguy cơ phát triển MASLD ở thế hệ con. “Ngăn ngừa bệnh ngay từ đầu sẽ hiệu quả hơn nhiều so với cố gắng đảo ngược khi bệnh đã tiến triển”, bà nhấn mạnh.
Trong bối cảnh tỷ lệ béo phì và các bệnh chuyển hóa ở trẻ em gia tăng trên toàn cầu, phát hiện này được đánh giá là có ý nghĩa quan trọng. Nó không chỉ làm sáng tỏ mối liên hệ giữa dinh dưỡng của mẹ và sức khỏe gan của con, mà còn gợi mở khả năng xây dựng các chiến lược dự phòng dựa trên điều chỉnh hệ vi sinh đường ruột trong thai kỳ. Giới chuyên gia cho rằng những nghiên cứu tiếp theo trên người sẽ giúp xác định liệu việc bổ sung các hợp chất có lợi hoặc cải thiện hệ vi sinh đường ruột của phụ nữ mang thai có thể trở thành một biện pháp an toàn và hiệu quả nhằm bảo vệ sức khỏe gan cho thế hệ tương lai hay không.
