Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học Thuốc nam cho biết, sắn dây là loài cây dây leo có tên khoa học Pueraria lobata, thuộc họ Đậu (Fabaceae), được trồng phổ biến ở nhiều địa phương nước ta, vừa làm thực phẩm vừa làm thuốc.
Không chỉ phần củ, hầu hết các bộ phận của cây sắn dây đều có thể sử dụng trong y học cổ truyền. Tuy nhiên, bộ phận được đánh giá cao nhất là củ sắn dây. Củ thường được thu hoạch vào mùa đông – xuân, khi hàm lượng hoạt chất đạt mức tốt nhất. Sau khi đào lên, củ được rửa sạch đất cát, loại bỏ lớp vỏ ngoài, cắt khúc hoặc thái lát rồi phơi hay sấy khô. Trong Đông y, phần này được gọi là cát căn.
“Về thành phần dinh dưỡng và dược tính, củ sắn dây chứa lượng lớn tinh bột dễ tiêu cùng nhiều isoflavon như puerarin, daidzein, daidzin… Các nghiên cứu hiện đại cho thấy những hợp chất này có tác dụng chống oxy hóa, giãn mạch, hạ nhiệt và hỗ trợ quá trình chuyển hóa của cơ thể”, Tiến sĩ Phương cho biết.
Theo y học cổ truyền, sắn dây có vị ngọt, tính mát, thường được dùng để thanh nhiệt, giải khát, giảm cảm giác nóng trong, khát nước – những triệu chứng hay gặp trong mùa hè hoặc khi ăn nhiều đồ cay nóng, giàu đạm. Bên cạnh đó, sắn dây còn giúp hỗ trợ tiêu hóa, làm dịu đường ruột, hạn chế tình trạng đầy bụng, khó chịu.
Đặc biệt, sắn dây được nhiều người biết đến với công dụng hỗ trợ giải rượu. Nhờ khả năng hạ nhiệt, giãn mạch và thúc đẩy chuyển hóa, loại củ này giúp giảm cảm giác mệt mỏi, đau đầu, khô miệng sau khi uống bia rượu, nhất là trong những cuộc gặp gỡ, liên hoan kéo dài.
Người dân có thể sử dụng sắn dây theo nhiều cách khác nhau như ép lấy nước, nhai trực tiếp củ tươi hoặc phối hợp cùng các loại rau, củ khác để tăng hiệu quả. Trong đó có thể sử dụng nước ép sắn dây – ngó sen, với lượng sắn dây tươi và ngó sen bằng nhau, ép lấy nước uống. Hỗn hợp nước này thích hợp cho người bị xuất huyết dưới da, rong kinh, rong huyết, chảy máu chân răng, tiểu tiện hoặc đại tiện ra máu.
Những ai không nên ăn hoặc cần thận trọng
Củ sắn dây được đánh giá là lành tính, song theo Tiến sĩ Phương, có 3 nhóm người cần thận trọng khi sử dụng:
– Người tỳ vị hư hàn, hay lạnh bụng, tiêu chảy: Sắn dây tính mát, dễ làm đầy bụng, đi ngoài.
– Phụ nữ mang thai, đặc biệt 3 tháng đầu: Nhóm này không nên dùng sắn dây thường xuyên hoặc liều cao vì isoflavon có hoạt tính sinh học.
– Người đang mệt, cảm lạnh, sợ lạnh: Những người này dùng sắn dây tươi có thể làm triệu chứng nặng hơn.
Khoai môn là loại củ quen thuộc trong bữa ăn của người Việt. Tuy nhiên, với một số nhóm bệnh nhân đặc biệt là người suy thận mạn cần thận trọng khi sử dụng.
Dù củ dong riềng không gây tăng đường huyết đột ngột nhưng các chuyên gia khuyến cáo người mắc bệnh tiểu đường vẫn cần kiểm soát liều lượng và theo dõi đường huyết khi ăn loại thực phẩm này.
Là thực phẩm quen thuộc, giàu năng lượng, kiểm soát cân nặng nhưng nếu chế biến không đúng cách, sắn có thể gây ngộ độc cấp tính, gây nguy hiểm tính mạng cho người ăn.
