Theo Tiến sĩ Ngô Đức Phương, Viện trưởng Viện Khoa học thuốc nam, củ mài (hoài sơn) có tên khoa học Dioscorea persimilis, thuộc họ Củ nâu (Dioscoreaceae), là nguyên liệu quen thuộc trong các bài thuốc và món ăn bồi bổ sức khỏe. Đây là loại củ đặc sản nổi tiếng của vùng chùa Hương và nhiều địa phương miền núi phía Bắc.
“Trong y học cổ truyền, củ mài có vị ngọt, tính bình, tác động vào các kinh tỳ, phế và thận. Nhờ đó, dược liệu này thường được sử dụng để bổ tỳ vị, cải thiện chức năng tiêu hóa, giúp ăn ngon miệng hơn. Đồng thời, củ mài còn hỗ trợ giảm tình trạng tiêu chảy mạn tính, phân lỏng; bổ phế giảm ho nhẹ và hỗ trợ tăng cường chức năng thận ở người suy nhược”, Tiến sĩ Phương thông tin.
Không chỉ dừng lại ở kinh nghiệm dân gian, nhiều nghiên cứu hiện đại cũng ghi nhận giá trị dinh dưỡng của củ mài. Loại củ này chứa tinh bột dễ tiêu, polysaccharide, chất nhầy (mucilage) cùng một số hợp chất chống oxy hóa có lợi cho cơ thể.
Những thành phần này giúp bảo vệ niêm mạc đường tiêu hóa, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột, từ đó cải thiện khả năng tiêu hóa và hấp thu dưỡng chất. Đặc biệt, lớp chất nhầy tự nhiên trong củ mài có tác dụng làm dịu niêm mạc dạ dày, ruột, hữu ích trong các trường hợp kích ứng tiêu hóa nhẹ.
“Đây là một trong những dược liệu, thực phẩm điển hình cho nhóm ‘bổ mà không ngấy’, đặc biệt tốt cho hệ tiêu hóa nếu dùng lâu dài và đúng cách”, Tiến sĩ Phương nhấn mạnh.
Trong đời sống hằng ngày, củ mài thường được chế biến thành nhiều món ăn như cháo củ mài dành cho người yếu, người tiêu hóa kém; canh củ mài hầm xương hoặc các món súp bồi bổ. Với dạng khô (hoài sơn), dược liệu này còn được phối hợp trong nhiều bài thuốc cổ truyền nhằm tăng cường thể trạng.
Những ai cần thận trọng khi ăn củ mài?
Tuy nhiên, không phải ai cũng có thể sử dụng củ mài một cách tùy ý. Các chuyên gia lưu ý, củ mài tươi khi sơ chế có thể gây ngứa da do chứa một số hợp chất kích ứng, vì vậy cần gọt vỏ, rửa kỹ khi chế biến.
Những người thường xuyên đầy bụng, khó tiêu do ăn quá nhiều tinh bột nên sử dụng củ mài ở mức vừa phải, tránh lạm dụng. Việc ăn quá nhiều có thể làm tăng cảm giác nặng bụng, khó chịu.
Ngoài ra, người đang theo chế độ ăn kiểm soát tinh bột (như bệnh nhân đái tháo đường) nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Không phải thuốc giải rượu nhưng củ dong được các chuyên gia đánh giá là thực phẩm làm dịu dạ dày, hỗ trợ phục hồi sau khi uống rượu bia.
Với vị cay, tính ấm, củ kiệu được xem là “trợ thủ” giúp tiêu hóa tốt hơn, làm ấm cơ thể trong mâm cỗ ngày Tết.
Riềng không chỉ là gia vị quen thuộc trong nhiều món ăn truyền thống mà còn được đánh giá cao về giá trị sinh học, giúp kích thích tiêu hóa, giảm đầy bụng khi ăn các món giàu đạm, nhiều chất béo.
