Uống trà ở Nhật Bản không chỉ là một thói quen ẩm thực, mà là một phần linh hồn văn hóa – một nghi lễ gắn liền với tinh thần wabi-sabi (vẻ đẹp của sự giản dị và không hoàn hảo). Tuy nhiên, trong kỷ nguyên công nghệ và toàn cầu hóa, phong cách uống trà tại Nhật đang chuyển mình mạnh mẽ, vừa gìn giữ truyền thống, vừa thích nghi linh hoạt với cuộc sống hiện đại.
Nguồn gốc của nghệ thuật trà Nhật Bản có thể bắt đầu từ thế kỷ XII, khi các nhà sư mang lá trà từ Trung Hoa về nước, biến việc uống trà thành một nghi thức mang yếu tố thiền định. Qua hàng thế kỷ, trà đạo đã trở thành biểu tượng của sự thanh tịnh, lễ nghĩa và mỹ học. Mỗi động tác trong buổi trà đạo – từ cách rót nước, khuấy trà đến tư thế ngồi và lời chào – đều thể hiện tinh thần tôn trọng, khiêm nhường và hòa hợp.
Ngày nay, mặc dù các nghi lễ truyền thống vẫn được duy trì trong những trường dạy trà đạo, phần lớn người Nhật tiếp cận trà theo cách giản tiện và cá nhân hơn. Thay vì những buổi trà thất trang nghiêm, người trẻ thưởng trà ở quán cà phê, tại công sở hay ngay trong căn hộ nhỏ giữa Tokyo. Trà vẫn là một phần không thể thiếu trong đời sống, nhưng đã khoác lên mình một hình hài mới: hiện đại, sáng tạo và gần gũi.
(Ảnh: Ikeda)
Nếu như trà đạo cổ điển gắn liền với nghi lễ, thì matcha – loại bột trà xanh nguyên chất được nghiền mịn từ lá trà thượng hạng – đang trở thành biểu tượng của văn hóa trẻ Nhật Bản. Từ thức uống truyền thống, matcha đã bùng nổ thành xu hướng toàn cầu, xuất hiện trong mọi lĩnh vực từ ẩm thực, mỹ phẩm cho đến nghệ thuật thiết kế.
Điều đáng chú ý là dù được cách tân, matcha vẫn giữ trọn tinh thần tôn trọng nguyên liệu và quy trình chế biến. Nhiều thương hiệu trà hiện đại kết hợp công nghệ pha chế phương Tây nhưng vẫn tuân thủ nguyên tắc cơ bản của trà Nhật: nước không quá sôi, khuấy trà theo nhịp đều, uống từng ngụm nhỏ để cảm nhận vị đậm đà. Sự giao thoa này giúp matcha trở thành biểu tượng của “truyền thống trong hiện đại”, một nét đặc trưng rất Nhật Bản.
Một trong những xu hướng nổi bật hiện nay là sự trở lại của các “trà thất hiện đại” – những không gian nhỏ, được thiết kế theo tinh thần thiền định nhưng mang phong cách đương đại. Tại Tokyo, nhiều quán trà thiết kế tối giản, sử dụng tre, đá, giấy washi và ánh sáng mờ để tạo cảm giác tĩnh tại giữa phố phường náo nhiệt.
Khách hàng đến đây không chỉ để uống trà, mà để “tạm dừng lại”. Một số nơi còn tổ chức các buổi “trà thiền”, nơi người tham gia học cách pha trà, hít thở và cảm nhận từng khoảnh khắc. Đây không còn chỉ là ẩm thực, mà là một liệu pháp tinh thần – nơi người Nhật tìm lại sự cân bằng trong xã hội công nghiệp hóa.
Ở Kyoto, những ngôi nhà cổ được cải tạo thành phòng trà phục vụ du khách quốc tế. Không gian ấy vừa bảo tồn vẻ đẹp cổ truyền, vừa mở ra cơ hội trải nghiệm cho thế giới hiểu hơn về tinh thần Nhật Bản. Trong khi đó, tại Osaka và Fukuoka, các start-up trà đang đưa công nghệ vào trải nghiệm: ứng dụng di động giúp người dùng đặt trà theo hương vị yêu thích, robot pha trà tự động vẫn giữ nghi thức chậm rãi – như một cách kết hợp giữa truyền thống và trí tuệ nhân tạo.
(Ảnh: Motto)
Bên cạnh matcha, người Nhật hiện còn ưa chuộng nhiều loại trà khác nhau như trà xanh lá nguyên, trà rang, trà gạo rang hay trà lúa mạch không caffeine. Sự sáng tạo trong cách thưởng trà cũng ngày càng phong phú. Trà lạnh đóng chai xuất hiện khắp các cửa hàng tiện lợi, nhưng nhiều thương hiệu đã nâng tầm trải nghiệm bằng các sản phẩm trà thủ công đóng chai nhỏ, pha chế từ lá trà chọn lọc. Nhiều đầu bếp và nghệ nhân đang đưa trà vào ẩm thực cao cấp: sushi cuộn bằng lá trà, kem hojicha hay cocktail pha matcha được phục vụ tại các nhà hàng gắn sao Michelin
Điều thú vị là, dù có hàng loạt biến thể mới mẻ, giới trẻ Nhật vẫn nhìn nhận trà như biểu tượng của sự tĩnh lặng và lễ nghi. Trên mạng xã hội, nhiều người chia sẻ những đoạn video “trà sáng” – nơi họ pha một tách trà, sắp xếp lại bàn làm việc, và bắt đầu ngày mới trong im lặng. Phong trào này, dù giản dị, phản chiếu tinh thần cốt lõi của trà đạo: tìm thấy cái đẹp trong những điều nhỏ bé và tạm thời.
Một số trường học tại Nhật còn đưa hoạt động pha trà vào chương trình giáo dục đạo đức, nhằm dạy học sinh cách chú tâm, biết ơn và tôn trọng người khác. Những buổi học đó không chỉ là về hương vị trà, mà về thái độ sống – điều mà người Nhật gọi là “mỗi khoảnh khắc chỉ xảy ra một lần, hãy trân trọng nó”.
Trong thế giới hiện đại đầy biến động, văn hóa uống trà của Nhật Bản vẫn giữ được sức sống đặc biệt. Nó vừa là di sản, vừa là biểu tượng của khả năng thích ứng – nơi quá khứ và hiện tại hòa làm một.
