Với hơn 3.200 loại được công nhận, văn hóa bánh mì Đức được UNESCO vinh danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể, khiến bánh mì không chỉ là thực phẩm mà còn là một biểu tượng văn hóa.
Người dân Đức luôn tin rằng quốc gia họ làm ra loại bánh mì ngon nhất thế giới, và bánh mì được coi là “linh hồn nuôi dưỡng văn hóa Đức”.
Người Đức có nhiều loại bánh mì hơn hầu hết các quốc gia khác. Theo Sổ đăng ký bánh mì của Viện Bánh mì Đức, hiện nay có hơn 3.200 loại bánh mì được công nhận chính thức trong cả nước. Văn hoá bánh mì Đức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản Văn hoá Phi vật thể từ năm 2015.
Các loại bánh mì Đức. Ảnh: AFP
Một khái niệm quan trọng trong tiếng Đức cũng gắn liền với những ổ bánh chắc nịch này: từ chỉ “công việc” là Broterwerb, nghĩa đen là “kiếm được miếng bánh mì của mình.”
Bánh mì là món không thể thiếu trong hầu hết các bữa ăn ở Đức: từ bữa sáng, bữa ăn nhẹ giữa giờ cho đến bữa tối. Câu tục ngữ “Bán chạy như bánh mì cắt lát” được người Đức dùng để mô tả những món hàng bán đắt như tôm tươi.
Bánh mì thậm chí còn trở thành nhân vật truyền hình: Bernd, một ổ bánh biết nói, là nhân vật nổi tiếng trong lòng trẻ em Đức. Bộ phim hài “Bernd das Brot” với Bernd làm nhân vật chính đã được phát sóng trên kênh thiếu nhi KI.KA từ năm 2000. Hệ thống bưu điện Đức còn từng phát hành tem in khẩu hiệu “Văn hoá bánh mì Đức” vào năm 2018.
Vì sao người Đức lại mê bánh mì đến thế?
Một trong những lý do khiến Đức có vô vàn loại bánh mì chính là lịch sử phân tán của đất nước này cho đến tận thế kỷ XIX. Trước đó, vùng đất nay là nước Đức gồm hàng trăm công quốc và vương quốc nhỏ, mỗi nơi đều có văn hoá, ngôn ngữ và loại bánh mì riêng.
Từ thời Trung cổ, nhiều thành phố thương mại thịnh vượng cũng ra đời, cạnh tranh thu hút dân nhập cư và thương nhân bằng những món bánh nướng hấp dẫn.
Khác với miền Nam nước Pháp hay Italy đầy nắng, Đức thiếu ánh Mặt Trời và không thuận lợi cho trồng lúa mì, nên các loại ngũ cốc như lúa mạch đen (rye) và spelt phát triển tốt hơn, tạo nên những ổ bánh đặc trưng vẫn còn được ăn đến nay. Trong khi đó, bánh mì làm từ lúa mì chủ yếu phổ biến ở các thành phố miền Nam như Munich hay Stuttgart.
Những chiếc bánh mì nguyên cám được đưa ra khỏi lò sau khi nướng chín tại Đức. Ảnh: AFP
Động lực chính đằng sau sự phong phú ấy là nhu cầu chống chọi với thời tiết lạnh và mưa nhiều. Từ nông dân, thương nhân đến quý tộc, ai cũng cần những ổ bánh mì đủ no và bổ dưỡng. Vì thế, đến nay người Đức vẫn chuộng bánh mì chua (sourdough) làm từ bột lúa mạch đen, spelt và lúa mì, kèm theo vô số hạt ngũ cốc và hạt giống.
Bánh mì Đức nặng, đặc và chắc, vượt trội về “trọng lượng thật” so với bánh mì mềm xốp kiểu Ý như focaccia hay ciabatta.
Ngày nay, trong khi các xe đồ ăn ở nhiều nước phục vụ taco hay burger cho bữa trưa, nước Đức vẫn trung thành với những tiệm bánh truyền thống, nơi luôn có món “belegte Brötchen” hay những chiếc bánh mì kẹp với đủ loại nhân.
Bánh mì Đức đa dạng đến mức có thể khiến du khách lần đầu đến thăm choáng ngợp: bánh mì nông dân, bánh mì trộn, bánh nướng lò đá, bánh hạt hướng dương, bánh bí ngô, bánh năm loại hạt.
Tất cả đều ngon cả. Hầu hết tiệm bánh còn có khu chế biến bánh kẹo riêng, gọi là Konditor, với đủ loại bánh ngọt và bánh kem hấp dẫn, phục vụ thực khách thích đồ ngọt.
Người Đức đã làm bánh mì nguyên cám bổ dưỡng từ lâu, trước cả khi trào lưu “thực phẩm hữu cơ” trở lại rầm rộ trên thế giới. Dù một số chuỗi siêu thị đã bắt đầu tự nướng bánh ngay trong cửa hàng, phần lớn người dân vẫn trung thành với tiệm bánh nhỏ ở góc phố, và thực tế là hầu hết siêu thị Đức đều có tiệm bánh riêng nằm ngay bên trong.
Nghề làm bánh ở Đức vẫn được xem là một nghề thủ công danh giá, đòi hỏi đào tạo bài bản và sáng tạo, điều mà nhiều quốc gia khác không có. Đức còn có quy chuẩn riêng về chất lượng và kích cỡ bánh mì, và mỗi năm Viện Bánh mì Đức lại công bố “Bánh mì của năm”. Năm 2025, danh hiệu đó thuộc về Nussbrot – bánh mì hạt.
Một số loại topping ăn kèm bánh mì được người Đức ưa chuộng: thịt bò muối, dưa chuột muối và phô mai. Ảnh: iStock
Bánh mì vẫn là trụ cột trong bữa ăn và văn hoá Đức, dù những năm gần đây, một số tiệm bánh lớn đang gặp khó khăn trong việc tuyển thợ làm bánh, khi ngày càng ít người trẻ muốn theo đuổi nghề lao động vất vả này.
Một số loại bánh mì Đức đáng để ăn thử một lần
Brötchen (bánh mì cuộn nhỏ, tròn): loại bánh mì trắng cơ bản nhất ở Đức, thường được bán dưới dạng bánh mì nguyên cám và tùy từng vùng, loại bánh này lại có tên gọi khác như Semmeln, Wecken, Schrippen hay Rundstück
Milchbrötchen (bánh mì sữa): biến thể mềm mịn hơn từ bánh mì, làm từ bột trắng trộn sữa, đôi khi được rắc thêm nho khô hoặc vụn chocolate – món yêu thích của trẻ em Đức trong bữa sáng.
Hörnchen: Món ăn sáng phổ biến khác (đặc biệt vào Chủ nhật), có nghĩa là “chiếc sừng nhỏ”, là phiên bản croissant kiểu Đức nhưng béo hơn nhờ nhiều bơ hơn. Với hình trăng khuyết đặc trưng, Hörnchen được nhiều người đánh giá là ngon nhất khi ăn cùng mứt trái cây hoặc phết chocolate.
Vollkornbrot (bánh mì nguyên cám): hầu hết ổ bánh ở tiệm Đức đều là loại màu nâu đậm, bổ dưỡng và tốt cho sức khỏe. Vollkornbrot thường được ăn cùng phô mai hoặc thịt nguội vào bữa tối. Loại bánh này thậm chí được pháp luật bảo vệ với quy định bột làm Vollkornbrot phải chứa ít nhất 90% ngũ cốc nguyên cám.
Pumpernickel: bánh mì đen đặc ruột, làm từ 100% lúa mạch đen, có nguồn gốc từ miền bắc nước Đức và là một trong những loại bánh nổi tiếng nhất của nước này.
Pumpernickel được nướng lâu ở nhiệt độ thấp, thường dùng làm món khai vị cùng dưa chuột hoặc cá. Loại bánh này được ưa chuộng đến mức gần như siêu thị nào ở Đức cũng có, bán theo từng gói nhỏ đã cắt lát sẵn.
Roggenbrot (bánh mì lúa mạch đen): gồm mọi loại bánh mì làm từ lúa mạch đen ngoài Pumpernickel. Tùy vùng mà Roggenbrot có độ đặc, màu sắc và hương vị khác nhau.
Katenbrot: bánh mì nguyên cám nâu sẫm, thô và chắc, là món thường thấy trong bữa tối của người Đức, ngon nhất khi ăn cùng phô mai và thịt nguội.
Sonnenblumenbrot (bánh mì hạt hướng dương): bánh được rắc nhiều hạt hướng dương, ngọt nhẹ, thích hợp cho bữa sáng và thường ăn kèm phô mai kem, mứt trái cây.
Dreikornbrot/Fünfkornbrot (bánh mì ba/năm hạt): là những loại bánh mì nguyên cám bổ dưỡng bậc nhất nước, làm từ hỗn hợp lúa mì, lúa mạch đen, lúa mạch, yến mạch và ngô. Chúng có thể dùng cho bữa sáng, trưa hoặc tối, đặc biệt ngon khi ăn kèm súp nóng.
Brezel (bánh xoắn – pretzel): món ăn biểu tượng của miền nam nước Đức, đôi khi được rắc muối hạt, và ở vùng Bavaria gọi là Brez’n (còn nơi khác là Brezel).
Phết một lớp bơ béo ngậy, đây là món ăn kèm hoàn hảo cho cốc bia mát lạnh trong vườn bia Munich.
Ngày nay, du khách có thể tìm thấy tiệm bánh Đức ở khắp nơi trên thế giới: từ Goa (Ấn Độ), Dublin (Ireland) đến New York (Mỹ). Theo các chuyên gia ẩm thực đến từ CNN, lần tới, khi muốn trải nghiệm “phong cách kiểu Đức”, du khách đừng vội lái thử chiếc Volkswagen mới tinh. Thay vào đó, hãy ăn một lát bánh mì chua nóng hổi, phết bơ và phô mai Đức béo ngậy và sẽ hiểu vì sao bánh mì Đức thực sự ngon nhất thế giới.
Anh Minh (Theo CNN)
