Rối loạn tế bào máu: Cách phòng ngừa & chữa bệnh

Định nghĩa

Rối loạn tế bào máu là tình trạng xảy ra vấn đề với hồng cầu, bạch cầu hoặc tiểu cầu (các tế bào tuần hoàn nhỏ hơn), vốn rất quan trọng cho sự hình thành cục máu đông. Cả ba loại tế bào này đều được hình thành trong tủy xương, là mô mềm bên trong xương.

Tế bào hồng cầu vận chuyển oxy đến các cơ quan và mô của cơ thể. Bạch cầu giúp cơ thể chống lại nhiễm trùng còn tiểu cầu giúp máu đông. Rối loạn tế bào máu làm suy yếu sự hình thành và chức năng của một hoặc nhiều loại tế bào máu này.

Những rối loạn này có thể là:

• Cấp tính (ngắn hạn)
• Mạn tính (dài hạn)
• Di truyền
• Hậu quả của các bệnh lý khác
• Tác dụng phụ của một số loại thuốc

Rối loạn tế bào máu có thể ảnh hưởng đến cơ thể theo nhiều cách, tùy thuộc vào các triệu chứng hoặc tình trạng cụ thể mà một người có thể đang gặp phải.

Phân loại bệnh

Rối loạn hồng cầu

Rối loạn hồng cầu ảnh hưởng đến các tế bào hồng cầu của cơ thể. Các tế bào máu này mang oxy từ phổi đến các bộ phận còn lại của cơ thể. Có nhiều loại rối loạn khác nhau có thể ảnh hưởng đến cả trẻ em và người lớn.

• Thiếu máu là một loại rối loạn hồng cầu và có nhiều loại gồm thiếu máu do thiếu sắt, thiếu máu ác tính, thiếu máu tan máu tự miễn (AHA).
• Thalassemia là một nhóm các rối loạn máu di truyền. Những rối loạn này do đột biến gene gây ra, ngăn cản việc sản xuất hemoglobin bình thường. Khi hồng cầu không có đủ hemoglobin, oxy không được cung cấp đến các bộ phận của cơ thể.
• Bệnh đa hồng cầu nguyên phát là một loại ung thư máu do đột biến gene gây ra. Tủy xương của bạn sản xuất quá nhiều hồng cầu khiến máu đặc lại và chảy chậm hơn, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, đau tim hoặc đột quỵ.

Rối loạn bạch cầu

Bạch cầu (leukocyte) giúp bảo vệ cơ thể chống lại nhiễm trùng và các tác nhân lạ. Rối loạn bạch cầu có thể ảnh hưởng đến phản ứng miễn dịch và khả năng chống nhiễm trùng của cơ thể. Những rối loạn này có thể ảnh hưởng đến cả người lớn và trẻ em.

Rối loạn tiểu cầu

Tiểu cầu là yếu tố phản ứng đầu tiên khi bị đứt tay hoặc chấn thương khác. Chúng tập trung tại vị trí vết thương, tạo thành một nút chặn tạm thời để ngăn chặn mất máu. Nếu bị rối loạn tiểu cầu, máu có một trong ba bất thường sau gồm không đủ tiểu cầu (giảm tiểu cầu), quá nhiều tiểu cầu (tăng tiểu cầu), tiểu cầu không đông đúng cách – dẫn đến mất máu nguy hiểm.

Triệu chứng

Các triệu chứng khác nhau tùy thuộc vào loại rối loạn tế bào máu.

Rối loạn tế bào hồng cầu:

• Mệt mỏi
• Khó thở
• Khó tập trung do thiếu máu não được cung cấp oxy
• Yếu cơ
• Nhịp tim nhanh

Rối loạn tế bào bạch cầu:

• Nhiễm trùng mạn tính
• Mệt mỏi
• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Khó chịu (cảm giác không khỏe nói chung)

Rối loạn tiểu cầu:

• Vết cắt hoặc vết loét không lành hoặc chậm lành
• Máu không đông sau chấn thương hoặc vết cắt
• Da dễ bị bầm tím
• Chảy máu cam hoặc chảy máu nướu không rõ nguyên nhân
• Xuất huyết dưới da, là những đốm nhỏ, phẳng, đổi màu dưới da

Chẩn đoán

Xét nghiệm công thức máu toàn phần (CBC) để xác định số lượng từng loại tế bào máu người bệnh đang có.

Sinh thiết tủy xương để kiểm tra xem có tế bào bất thường nào đang phát triển trong tủy xương hay không, bao gồm lấy một lượng nhỏ tủy xương để xét nghiệm.

Điều trị

Kế hoạch điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, độ tuổi và tình trạng sức khỏe tổng thể. Bác sĩ có thể kết hợp nhiều phương pháp điều trị để giúp điều trị rối loạn tế bào máu.

Thuốc

Một số lựa chọn điều trị bằng dược lý bao gồm vitamin và khoáng chất cho một số loại thiếu máu, thuốc theo toa và hóa trị cho bệnh ung thư máu.

Các thủ thuật

• Ghép tủy xương có thể sửa chữa hoặc thay thế tủy xương bị tổn thương. Phương pháp này bao gồm việc chuyển tế bào gốc, thường từ người hiến tặng vào cơ thể người bệnh để giúp tủy xương bắt đầu sản xuất các tế bào máu bình thường.
• Truyền máu là lựa chọn khác giúp thay thế các tế bào máu bị mất hoặc bị tổn thương. Trong quá trình truyền máu, bạn sẽ được truyền máu khỏe mạnh từ người hiến tặng.

Cả hai thủ thuật đều yêu cầu các tiêu chí cụ thể để thành công. Người hiến tủy xương phải trùng khớp hoặc càng gần với hồ sơ di truyền của người mắc càng tốt. Việc truyền máu đòi hỏi người hiến có nhóm máu tương thích.

Liệu pháp gene

Với một số rối loạn di truyền, chẳng hạn như bệnh máu khó đông, liệu pháp gene có thể được sử dụng để hỗ trợ điều trị tình trạng này.

Liệu pháp gene thường được tiêm vào tĩnh mạch, nơi gene được đưa vào các tế bào của cơ thể. Điều này ảnh hưởng đến nồng độ của yếu tố bị thiếu hụt gây chảy máu quá nhiều.

Bảo Bảo (Theo Healthline)