Gùi là loại cây mọc hoang dã, phân bổ chủ yếu ở một số tỉnh miền Tây như An Giang, Tây Ninh… và khu vực Tây Nguyên, nơi còn lưu giữ những cánh rừng già tự nhiên.
Quả của loại cây này có vị chua ngọt, trước đây chưa được ưa chuộng nhưng dần trở thành sản vật lạ miệng, hút khách gần xa tìm mua vì sạch, lành lại tươi ngon.
Theo người dân địa phương, mùa quả gùi bắt đầu từ khoảng tháng 3 đến tháng 5 dương lịch hằng năm. Khi đó, quả gùi chín vàng lúc lỉu trên cành, bà con lại rủ nhau vào rừng hái về, đem bán cho thương lái hoặc để thưởng thức.
Khi còn non, quả gùi có màu xanh, nhiều nhựa nên không ăn được. Khi chín, quả chuyển sang màu vàng cam, có mùi thơm và vị ngon.
“Trước đây, cây gùi mọc nhiều trên núi. Đến mùa trái chín rụng, người dân chủ yếu nhặt ăn giải khát lúc đi rừng hoặc ăn cho vui.
Nhưng vài năm nay, quả gùi được nhiều du khách biết đến hơn và tìm mua nên vào mùa, bà con lại rủ nhau đi rừng, hái quả chín về bán”, chị Mai Chi – một tiểu thương chuyên cung cấp trái gùi chín ở phường Vĩnh Tế, tỉnh An Giang chia sẻ.
Theo chị Chi, cây gùi thường leo bám vào những thân cây cao hàng chục mét. Vì thế muốn hái quả gùi, người dân phải có kinh nghiệm leo trèo lên cao, đu người ra các nhánh hoặc dùng móc kéo chuyên dụng kéo cành có quả lại gần rồi hái, tránh làm rụng những trái còn non.
Quả gùi chín ăn ngon nhưng khá hiếm, mỗi năm chỉ có 1-2 tháng là hết mùa. Loại quả này không bảo quản được lâu, lại được khách tò mò mua về ăn thử nhiều nên giá bán tại các thành phố thường cao hơn vùng bản địa.
Cụ thể, quả gùi chín được bán tại chỗ chỉ có giá khoảng 40.000 – 50.000 đồng/kg. Nhưng khi vận chuyển tới các địa phương khác, loại quả này có giá lên tới 120.000 – 150.000 đồng/kg (tùy nơi và thời điểm).
Nữ tiểu thương cũng cho hay, quả gùi mang về chỉ cần rửa sạch, có thể ăn cả vỏ hoặc lột vỏ tùy theo sở thích của từng người. Mỗi cách ăn lại mang đến một cảm nhận, mùi vị khác nhau.
Tuy nhiên, khi thưởng thức loại quả này, thực khách cần tránh cắn phải hạt vì hạt gùi rất đắng.
Có dịp thưởng thức quả gùi chín vài lần, chị Khánh Huyền (TPHCM) thấy bất ngờ vì hương vị khác xa tưởng tượng.
Chị nhận xét, loại quả này thoạt nhìn khá giống quả trứng gà ở miền Bắc (miền Nam gọi là lê-ki-ma) nhưng vỏ mỏng, phần ruột lại mềm dẻo, bên trong màu vàng ươm, gồm nhiều múi nhỏ như mít và có vị chua ngọt giống măng cụt.
“Cảm giác đầu tiên khi ăn trái gùi là vị chua ngọt, nhưng để lâu một chút mình lại thấy vị chua tan biến và đọng lại vị ngọt lạ và mùi thơm đặc trưng”, chị Huyền nêu cảm nhận.
Theo chị, ngoài cách ăn trực tiếp, người ta có thể biến tấu quả gùi thành một vài món lạ miệng như lắc muối ớt, xay sinh tố hoặc dầm với chút đá, đường.
