3 nguyên nhân khiến nhiều người làm theo
Trao đổi với PV VietNamNet, ThS.BS Hoàng Văn Khanh, Bệnh viện Nam học và Hiếm muộn Hà Nội, và cũng là một KOL y khoa thường xuyên lên tiếng phản biện các thông tin về chanh phi khoa học, cho biết, việc nhiều người tin rằng chanh có thể “chữa bách bệnh” xuất phát từ 3 nguyên nhân chính.
Khoa học không có chỗ cho thông tin sai sự thật
Thứ nhất, trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều lo ngại về thực phẩm bẩn và hóa chất độc hại, tâm lý chung của người dân là có xu hướng tìm về các phương pháp tự nhiên. Những cách làm này thường đơn giản, chi phí thấp, dễ thực hiện nên càng dễ được đón nhận.
Thứ hai, một bộ phận người bệnh mạn tính – những trường hợp mà y học hiện đại hiện chưa thể điều trị dứt điểm, chỉ kiểm soát bệnh nên dễ đặt niềm tin vào các phương pháp được quảng bá là “chữa khỏi hoàn toàn”. Đây là tâm lý muốn tìm lối thoát khỏi bệnh tật và sự phụ thuộc vào điều trị lâu dài.
Thứ ba, mạng xã hội đang tràn ngập thông tin sai lệch, chưa được kiểm chứng về công dụng của chanh. Những lời chia sẻ “khỏi bệnh” lan truyền trong các hội nhóm khiến người đọc dễ rơi vào “bẫy thông tin”, bị tác động bởi tâm lý đám đông và nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội. Từ đó, niềm tin được hình thành dựa trên cảm tính thay vì cơ sở khoa học.
Là người thường xuyên phản biện các quan điểm sai lệch này, bác sĩ Hoàng Văn Khanh thừa nhận không ít lần gặp “va chạm” với những người trong cộng đồng này. Tuy nhiên, ông cho rằng: “Nếu ngại va chạm thì khó làm khoa học. Khoa học không có chỗ cho thông tin sai sự thật”.
Theo bác sĩ Khanh, mỗi nhân viên y tế đều có trách nhiệm với những thông tin được lan truyền trong cộng đồng. Thông tin đúng sẽ góp phần nâng cao nhận thức, nhưng thông tin sai có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe người dân.
“Chanh không xấu nếu sử dụng đúng cách. Nhưng việc thổi phồng nó thành ‘thần dược’ là điều cần phải lên án”, bác sĩ Khanh nói.
Công thức đi ngược y khoa và kiếm tiền trá hình
Bác sĩ Hoàng Văn Khanh nêu thực tế đáng lo ngại khác là sự xuất hiện ngày càng nhiều “chuyên gia tự phong” trong bối cảnh các công cụ trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh. Chỉ với vài câu lệnh, người không có chuyên môn cũng có thể tạo ra nội dung y khoa và tự nhận là bác sĩ.
Trong khi đó, phần lớn người đọc không có nền tảng chuyên môn để phân biệt thật – giả, dẫn đến nguy cơ bị dẫn dắt bởi thông tin sai lệch.
Lý giải vì sao các nội dung sai lệch vẫn thu hút hàng triệu lượt xem, bác sĩ Dương Minh Tuấn (Khoa Nội tiết và Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai) cho rằng, nhiều người làm nội dung thường tự nhận “chia sẻ từ tâm”, “không bán hàng”. Tuy nhiên, phía dưới bài viết, trong phần bình luận hoặc livestream lại gắn các đường link dẫn tới sản phẩm.
Người xem khi nhấp vào và mua hàng sẽ giúp người đăng nội dung nhận hoa hồng tiếp thị (affiliate). Như vậy, họ không trực tiếp bán hàng nhưng vẫn kiếm tiền từ việc chuyển đổi niềm tin thành hành vi mua sắm.
“Công thức rất quen thuộc: Tạo nội dung gây sốc để lan truyền, gieo rắc nỗi sợ để xây dựng niềm tin, nói ngược kiến thức y học để thu hút chú ý, rồi gắn link để kiếm tiền”, bác sĩ Tuấn phân tích.
Hệ quả là người bệnh mất phương hướng, người xem tưởng mình được “khai sáng”, trong khi người làm nội dung lại hưởng lợi từ sự cả tin đó.
“Chanh muối là thực phẩm, không phải thuốc chữa bách bệnh. Khi ai đó dùng thông tin y tế sai lệch để thu hút đám đông rồi gắn link affiliate phía sau, đó không còn là ‘từ tâm’ mà là truyền thông bẩn núp bóng chia sẻ sức khỏe”, bác sĩ Tuấn chia sẻ thẳng thắn.
Trước thực trạng trên, bác sĩ Hoàng Văn Khanh cho rằng, cần sự phối hợp từ nhiều phía: Cơ quan quản lý, đội ngũ y tế và chính người dân.
Người dân cần nâng cao cảnh giác, không tin vào các thông tin y học chưa được kiểm chứng từ cơ quan chuyên môn. Đồng thời, cần xem tin giả y tế như một “loại giặc” mới – âm thầm bào mòn niềm tin vào hệ thống y tế và ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng.
Về phía cơ quan chức năng, cần có biện pháp kiểm soát chặt chẽ hơn đối với tin giả, đồng thời áp dụng chế tài xử lý nghiêm các cá nhân phát tán thông tin y khoa sai lệch gây hại cho sức khoẻ cộng đồng.
|
Theo lương y Đỗ Minh Tuấn (Hội Đông y Hà Nội), trong y học cổ truyền, chanh có vị chua, tính mát, quy vào kinh Can và kinh Vị. Về công năng, chanh chủ yếu có các tác dụng như: Sinh tân chỉ khát – giúp tăng tiết dịch cơ thể, đặc biệt hữu ích trong các trường hợp mất nước do sốt, tiêu chảy hoặc tình trạng “nóng trong”; thanh nhiệt, tiêu thực hỗ trợ giảm cảm giác đầy trướng, khó tiêu sau ăn; đồng thời có tác dụng lợi tiểu, góp phần hỗ trợ cơ thể đào thải độc tố một cách nhẹ nhàng. Trong một số y thư cổ, chanh còn được xếp vào nhóm thực phẩm “tạo âm”, phù hợp với những trường hợp cơ thể bị nhiệt tà làm hao tổn tân dịch. Tuy nhiên, lương y Đỗ Minh Tuấn lưu ý, không nên thần thánh hóa hay cực đoan hóa bất kỳ loại thực phẩm nào, chanh tốt, nhưng phải dùng đúng người, đúng thời điểm và đúng liều lượng. |
