Dưới góc nhìn dinh dưỡng, đây là nhóm nguy cơ cao nhất đối mặt với tình trạng thiếu sắt âm thầm, có thể dẫn đến những tổn thương não bộ và thể chất không thể phục hồi hoàn toàn.
Sắt Heme từ thịt cá: “Chìa khóa” mà rau xanh không thể thay thế
Theo các chuyên gia, thịt đỏ (bò, lợn), gia cầm và cá là nguồn cung cấp sắt heme dồi dào – dạng sắt mà cơ thể hấp thu tốt nhất. Ngược lại, sắt trong rau, ngũ cốc hay các loại đậu chủ yếu là sắt non-heme, vốn khó hấp thu hơn và dễ bị cản trở bởi chất xơ, phytate hay canxi trong khẩu phần ăn.
Đáng chú ý, sắt heme không chỉ dễ hấp thu vào cơ thể mà còn đóng vai trò như một “chất dẫn”, giúp sắt non-heme ăn kèm trong cùng bữa ăn được hấp thu tốt hơn.
Để dễ hình dung, một khẩu phần nhỏ khoảng 50g thịt bò nạc có thể cung cấp lượng sắt tương đương với gần 1kg một số loại rau lá xanh. Thực tế, rất ít trẻ em, đặc biệt là trẻ biếng ăn, có thể tiêu thụ một lượng rau khổng lồ như vậy mỗi ngày. Do đó, cha mẹ không thể kỳ vọng việc “bù” bằng rau hay trái cây có thể thay thế hoàn toàn nguồn sắt heme quý giá từ động vật.
Nhiều bằng chứng khoa học chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa thói quen lười ăn thịt cá và tình trạng thiếu hụt sắt ở trẻ nhỏ:
– Nghiên cứu tại Viện Nhi Trung ương trên 124 trẻ dưới 5 tuổi có hành vi kén ăn cho thấy có đến 57,3% trẻ bị thiếu sắt. Nhóm trẻ này thường có khẩu phần mất cân đối, đặc biệt thiếu hụt các thực phẩm từ thịt, cá, hải sản.
– Một nghiên cứu khác trên Pubmed ghi nhận: trẻ không ăn thịt cá có nguy cơ thiếu máu cao gấp 6,4 lần so với trẻ ăn uống đầy đủ.
Đáng chú ý thiếu sắt diễn ra rất âm thầm. Trẻ có thể vẫn ăn đủ no, cân nặng vẫn tăng đều, nhưng thực chất cơ thể đang “đói” vi chất nghiêm trọng.
Hệ luỵ không thể phục hồi đến trí tuệ của trẻ
Sắt là thành phần thiết yếu để xây dựng cấu trúc và duy trì hoạt động của hệ thần kinh trung ương. Thiếu sắt kéo dài, đặc biệt trong “1.000 ngày đầu đời”, có thể làm suy giảm khả năng nhận thức, sự chú ý, ngôn ngữ và vận động tinh của trẻ.
Các chuyên gia cảnh báo rằng những ảnh hưởng này có thể kéo dài đến tận tuổi học đường và không thể phục hồi hoàn toàn ngay cả khi trẻ được điều trị bổ sung sau đó. Thay vì đợi đến khi con có biểu hiện xanh xao, mệt mỏi hay cáu gắt mới đi xét nghiệm, cha mẹ cần có tư duy phòng ngừa từ sớm.
Trẻ lười ăn thịt cá cần được bổ sung sắt
Với nhóm trẻ lười ăn thịt cá, việc thay đổi khẩu phần để đảm bảo đủ lượng sắt cần thiết không thể làm ngay trong vài tuần. Trẻ cần rất nhiều thời gian để làm quen kết cấu, mùi vị thịt cá, trong khi nhu cầu sắt mỗi ngày vẫn cao do cơ thể đang phát triển nhanh.
Với nhóm trẻ này, Bộ Y tế khuyến nghị nhu cầu sắt hàng ngày cao gấp 2 lần so với trẻ có khẩu phần ăn cân đối (khoảng 11,6 – 18,6mg sắt/ngày).
Với trẻ có khẩu phần nghèo thực phẩm giàu sắt, bác sĩ có thể chỉ định các hình thức bổ sung như:
– Thuốc sắt: cung cấp nhanh lượng sắt cần thiết nhưng cần lưu ý các tác dụng phụ như buồn nôn, táo bón, đau bụng…, thường cần xét nghiệm vi chất trước khi chỉ định.
– Sản phẩm bổ sung sắt thế hệ mới: mẹ có thể lựa chọn cho bé các thực phẩm bảo vệ sức khoẻ có vị ngon, không đọng vị tanh giúp trẻ hợp tác hơn khi sử dụng. Bên cạnh đó sản phẩm ở dạng gói tiện lợi cũng là một điểm cộng lớn để có thể cho trẻ sử dụng hàng ngày ngay cả khi đi học, đi chơi.
Thiếu sắt ở trẻ lười ăn thịt cá có thể diễn ra lặng lẽ nhưng hệ lụy rất lớn. Nhận diện đúng nguy cơ và lựa chọn giải pháp bổ sung sắt phù hợp chính là cách mẹ bảo vệ tương lai và trí tuệ cho con một cách bền vững nhất.
BS. Lương Thành Trung
