Lộ trình kiểm soát khí thải đối với hơn 74 triệu xe mô tô, xe gắn máy tại Việt Nam đã có những mốc thời gian cụ thể.
Theo Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg, hai đô thị lớn nhất cả nước là Hà Nội và TP.HCM sẽ là những địa phương tiên phong áp dụng quy định này vào giữa năm 2027, trước khi mở rộng ra phạm vi toàn quốc.
Chiến lược kiểm soát khí thải theo từng giai đoạn
Thay vì triển khai đồng loạt trên quy mô lớn, Chính phủ đã lựa chọn phương án tiếp cận theo phân vùng địa lý và mức độ ưu tiên về môi trường. Theo lộ trình đã được phê duyệt, việc kiểm định khí thải xe máy sẽ chia làm ba cột mốc chính:
Từ ngày 1/7/2027, quy định bắt đầu có hiệu lực tại Hà Nội và TP.HCM. Đây là khu vực có mật độ phương tiện cao nhất cả nước, gây áp lực lớn lên chất lượng không khí đô thị. Đến ngày 1/7/2028, phạm vi kiểm định được mở rộng tới các thành phố trực thuộc Trung ương còn lại gồm Hải Phòng, Đà Nẵng và Cần Thơ. Sau cùng, từ ngày 1/7/2030, chương trình sẽ triển khai trên toàn bộ các tỉnh thành còn lại.
Đáng lưu ý, các địa phương được phép chủ động thực hiện sớm hơn lộ trình chung nếu đáp ứng đầy đủ điều kiện về hạ tầng kỹ thuật và cơ sở vật chất.
Phân loại tiêu chuẩn theo đời xe
Để đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực trạng phương tiện tại Việt Nam, quy chuẩn khí thải (QCVN) được thiết kế theo 4 mức độ dựa trên năm sản xuất của xe.
Nhóm xe mô tô (dung tích xi-lanh trên 50cm3): Đối với những dòng xe sản xuất trước năm 2008, yêu cầu đặt ra ở Mức 1 – mức cơ bản nhất. Xe sản xuất từ năm 2008 đến hết 2016 áp dụng Mức 2. Những mẫu xe hiện đại hơn, sản xuất từ năm 2017 đến trước ngày 30/6/2026, phải đáp ứng Mức 3. Riêng các dòng xe mới xuất xưởng từ sau ngày 1/7/2026 sẽ bị siết chặt ở Mức 4, tương ứng với các tiêu chuẩn môi trường khắt khe nhất.
Nhóm xe gắn máy (dung tích xi-lanh dưới 50cm3): Tiêu chuẩn dành cho loại hình này có phần nới lỏng hơn về thời gian nhưng vẫn đảm bảo sự nghiêm ngặt. Xe sản xuất trước năm 2016 áp dụng Mức 1; xe sản xuất từ năm 2017 đến giữa năm 2027 áp dụng Mức 2. Các dòng xe gắn máy mới từ tháng 7/2027 trở đi đều phải đạt tiêu chuẩn khí thải Mức 4.
Siết chặt điều kiện lưu thông tại đô thị
Một thông tin quan trọng đối với người dân tại hai thành phố lớn: từ ngày 1/1/2028, toàn bộ xe mô tô và xe gắn máy lưu thông trên địa bàn Hà Nội và TP.HCM bắt buộc phải đáp ứng tối thiểu Mức 2 về phát thải. Điều này đồng nghĩa với việc các dòng xe quá cũ, không đạt chuẩn sẽ không đủ điều kiện pháp lý để vận hành trong khu vực nội đô.
Về mặt kỹ thuật, các chỉ số nồng độ khí CO và HC (Hydrocacbon) sẽ là căn cứ chính để đánh giá. Ví dụ, với xe Mức 4, nồng độ CO không được vượt quá 2,0% thể tích, trong khi với Mức 1, giới hạn này là 4,5%. Việc áp dụng đồng bộ các phép đo này tại các cơ sở kiểm định đạt chuẩn sẽ loại bỏ dần những phương tiện phát thải vượt ngưỡng, góp phần giảm tới 35-40% lượng khí gây ô nhiễm.
Công tác chuẩn bị và hạ tầng kỹ thuật
Việc kiểm soát khí thải không chỉ là công cụ quản lý hành chính mà còn là giải pháp kỹ thuật nhằm khuyến khích người dân bảo dưỡng xe định kỳ hoặc chuyển đổi sang các loại phương tiện xanh hơn như xe máy điện. Sau khi lộ trình bắt đầu, công tác kiểm tra và xử lý vi phạm sẽ được thực hiện nghiêm túc để đảm bảo tính thượng tôn pháp luật và bảo vệ môi trường sống bền vững.
TH (Otoxemay)
