Từ tăng trưởng nóng đến chiến lược dài hạn của ngành xe điện

Thị trường ô tô điện toàn cầu lập kỷ lục mới nhưng bắt đầu giảm tốc, buộc hãng xe chuyển trọng tâm sang công nghệ và chiến lược dài hạn.

Mới đây, Volkswagen AG công bố đã bàn giao chiếc ô tô điện thứ 2 triệu trên toàn cầu, chỉ trong khoảng 10 tháng kể từ khi đạt mốc đầu tiên, minh chứng cho tốc độ mở rộng sản xuất và tiêu thụ ngày càng nhanh. Những bước đi này phản ánh nỗ lực đầu tư mạnh vào nền tảng xe thuần điện và công nghệ pin của tập đoàn Đức.

Tuy nhiên, thành tích này vẫn khiêm tốn nếu so với các doanh nghiệp Trung Quốc. BYD cho biết đã bán hơn 2,2 triệu xe điện trong năm 2025. Nếu tính cả xe thuần điện và hybrid sạc ngoài, doanh số xe năng lượng mới của BYD vượt tới 4,5 triệu chiếc trong cùng năm, giữ vị thế dẫn đầu toàn cầu về phân khúc phương tiện điện hóa.

Xu hướng chuyển sang phương tiện không phát thải tiếp tục lan rộng và được dự báo doanh số ô tô điện toàn cầu sớm đạt mốc 20 triệu xe mỗi năm, nhờ nhiều quốc gia đẩy mạnh chính sách khuyến khích và mở rộng hạ tầng trạm sạc.

Tuy nhiên, đà tăng trưởng nóng bắt đầu bộc lộ giới hạn. Tại Trung Quốc, nơi từng là động lực chính, doanh số xe điện đã có dấu hiệu suy giảm mạnh. Theo hồ sơ gửi sàn chứng khoán, trong tháng 2/2026, lượng xe bán ra của BYD giảm tới 41,1% so với cùng kỳ năm trước, đánh dấu tháng giảm thứ sáu liên tiếp trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và cầu nội địa hạ nhiệt. Nhà chức trách Trung Quốc đã phải can thiệp bằng cách hướng dẫn hạn chế cạnh tranh về giá và khuyến khích đầu tư vào công nghệ thay vì chỉ mở rộng sản lượng.

Tại Mỹ, thị trường xe điện cũng chứng kiến sự chững lại sau khi các khoản tín dụng thuế liên bang dành cho xe điện hết hiệu lực từ tháng 9/2025, làm tăng chi phí sở hữu và ảnh hưởng tới quyết định mua sắm của người tiêu dùng. Dù vậy, các hãng vẫn tiếp tục tung ra sản phẩm mới nhằm duy trì sức hút thị trường.

Nhìn chung, tiến trình điện hóa của ngành ô tô toàn cầu vẫn tiếp diễn mạnh mẽ, nhưng đang bước vào giai đoạn tái cân bằng khi tốc độ tăng trưởng không còn duy trì ở mức cao như trước. Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng cuộc đua xe điện sẽ chuyển từ “ai bán được nhiều hơn” sang “ai tạo ra giá trị công nghệ cao hơn”.

Tại Việt Nam, xu hướng điện hóa di chuyển đã xuất hiện rõ nét trong vài năm gần đây, đặc biệt với sự tham gia dẫn đầu của VinFast. Năm 2025, VinFast xác lập kỷ lục 175.099 xe điện được bàn giao tại thị trường trong nước – mức cao nhất từ trước đến nay đối với một thương hiệu ô tô tại Việt Nam và gần như gấp đôi so với năm trước. Đây là dấu hiệu rõ rệt về sự chuyển dịch của người tiêu dùng sang phương tiện xanh hơn khi hạ tầng và chính sách hỗ trợ dần hoàn thiện.

Sự phát triển này đi đôi với mạng lưới hỗ trợ. Mạng lưới trạm sạc của VinFast và đối tác đã lan rộng trên toàn quốc, với hơn 150.000 cổng sạc trải khắp các tỉnh thành và nhiều trạm đặt tại khu đô thị, bãi đỗ, trạm dừng nghỉ…, góp phần thúc đẩy niềm tin người dùng trong chuyển đổi từ xe truyền thống sang xe điện.

Tuy nhiên, thị trường Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức trong giai đoạn đầu của hành trình điện hóa. Quy mô thị trường chưa đạt đến ngưỡng bão hòa và một phần lớn nhu cầu phụ thuộc vào các chính sách ưu đãi về thuế, phí trước bạ cũng như chi phí sử dụng hàng ngày. Khi các ưu đãi này thu hẹp, nhu cầu đối với các yếu tố như chi phí bảo trì, tuổi thọ pin, hiệu quả sử dụng và dịch vụ hậu mãi sẽ ngày càng trở thành tiêu chí quyết định cho việc mua sắm của người tiêu dùng.

Hơn nữa, trong bối cảnh toàn cầu chuyển trọng tâm sang đổi mới công nghệ, Việt Nam đang đứng trước yêu cầu nâng cao năng lực nội địa hóa, đặc biệt trong phát triển pin, phần mềm quản lý năng lượng và chuỗi cung ứng linh kiện. Việc đáp ứng nhu cầu này sẽ quyết định mức độ cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước trên bản đồ điện hóa toàn cầu.

Không chỉ vậy, các chuyên gia cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển hạ tầng đi kèm, từ sạc nhanh, sạc siêu nhanh đến dịch vụ thông minh nhằm thu hút người tiêu dùng Việt Nam, nơi mà mối quan tâm về khoảng cách di chuyển và độ tin cậy vẫn là rào cản lớn.

Có thể thấy, ngành ô tô điện toàn cầu đang bước sang một chương mới của cuộc đua: từ mở rộng sản lượng nhanh sang đầu tư chiều sâu cho công nghệ, hiệu quả và tính bền vững. Việt Nam, với những bước tiến đáng kể trong việc ứng dụng xe điện và xây dựng hạ tầng, đang đi đúng xu hướng chung. Tuy nhiên, để không chỉ là người theo sau mà còn trở thành đối thủ sáng giá trên bản đồ sản xuất và công nghệ xe điện thế giới, Việt Nam và các doanh nghiệp trong nước cần tiếp tục tập trung nguồn lực vào nghiên cứu và phát triển, thích ứng linh hoạt với chính sách quốc tế và hoàn thiện hệ sinh thái di chuyển bền vững trong dài hạn.

Theo Diễn đàn doanh nghiệp