Trước nguy cơ dịch bệnh nguy hiểm do virus Nipah (NiV) có thể xâm nhập và lây lan, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 449/QĐ-BYT ngày 13/02/2026 về “Hướng dẫn tạm thời giám sát và phòng, chống bệnh do virus Nipah ở người”. Hướng dẫn được áp dụng tại tất cả các cơ sở y tế trên toàn quốc, nhằm chủ động phát hiện sớm, kiểm soát kịp thời và ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch.
Virus có tỷ lệ tử vong cao, chưa có vaccine đặc hiệu
Theo Bộ Y tế, bệnh do virus Nipah được ghi nhận lần đầu vào năm 1998 tại Malaysia. Từ đó đến nay, nhiều đợt bùng phát đã xảy ra, chủ yếu tại Bangladesh và Ấn Độ. Tỷ lệ tử vong dao động từ 40% đến 75%, tùy từng đợt dịch.
Virus Nipah thuộc họ Paramyxoviridae, là virus ARN có khả năng lây từ động vật sang người và lây truyền từ người sang người. Ổ chứa tự nhiên được xác định là loài dơi ăn quả (Pteropus). Virus có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh; sử dụng thực phẩm, nước uống bị ô nhiễm bởi dịch tiết của dơi; hoặc tiếp xúc gần với người mắc bệnh.
Thời gian ủ bệnh thường từ 4-14 ngày, có thể kéo dài tới 45 ngày. Người nhiễm có thể không có triệu chứng hoặc biểu hiện từ nhẹ đến nặng như sốt, đau đầu, viêm đường hô hấp cấp, viêm não. Trường hợp nặng có thể diễn tiến nhanh với rối loạn ý thức, co giật, hôn mê và tử vong.
Hiện nay, chưa có vaccine và thuốc điều trị đặc hiệu đối với bệnh do virus Nipah; việc điều trị chủ yếu là hỗ trợ tích cực và kiểm soát biến chứng.
Chủ động giám sát, phát hiện sớm và cách ly kịp thời
Hướng dẫn của Bộ Y tế quy định rõ định nghĩa ca bệnh nghi ngờ, ca bệnh xác định và người tiếp xúc gần; đồng thời yêu cầu tăng cường giám sát tại cơ sở khám chữa bệnh, cửa khẩu và trong cộng đồng.
Các cơ sở y tế phải tổ chức phát hiện sớm các trường hợp có triệu chứng nghi ngờ, đặc biệt ở người có yếu tố dịch tễ như đi/đến từ vùng có dịch hoặc tiếp xúc với người bệnh, động vật nghi nhiễm. Trường hợp nghi ngờ cần được lấy mẫu xét nghiệm, cách ly và xử lý theo quy định kiểm soát nhiễm khuẩn.
Việc xét nghiệm chẩn đoán được thực hiện tại các phòng xét nghiệm đủ điều kiện an toàn sinh học, chủ yếu bằng kỹ thuật Real-time RT-PCR để phát hiện vật liệu di truyền của virus.
Bộ Y tế cũng yêu cầu điều tra, lập danh sách và theo dõi sức khỏe người tiếp xúc gần trong 28 ngày kể từ lần tiếp xúc cuối cùng; tăng cường kiểm soát nhiễm khuẩn tại cơ sở y tế; xử lý môi trường, chất thải và phương tiện vận chuyển theo đúng quy định.
Tăng cường phối hợp liên ngành, không chủ quan trước nguy cơ dịch
Hướng dẫn nhấn mạnh sự phối hợp giữa ngành Y tế và ngành Nông nghiệp & Môi trường trong giám sát dịch bệnh trên động vật, đặc biệt là dơi và các vật nuôi có nguy cơ; chia sẻ thông tin, đánh giá nguy cơ và triển khai biện pháp phòng chống kịp thời.
Các địa phương được yêu cầu đẩy mạnh truyền thông, cung cấp thông tin chính xác cho người dân về đường lây truyền, dấu hiệu nhận biết và biện pháp phòng bệnh; tránh tâm lý hoang mang nhưng không chủ quan.
Trong bối cảnh dịch bệnh truyền nhiễm trên thế giới diễn biến khó lường, việc chủ động ban hành hướng dẫn giám sát, phòng chống virus Nipah được xem là bước đi cần thiết nhằm ứng phó sớm với nguy cơ dịch bệnh nguy hiểm có thể bùng phát, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an ninh y tế quốc gia.
