Vừa qua, một bệnh nhân tại Berlin (Đức) đã trở thành người thứ 7 trên thế giới được tuyên bố chữa khỏi HIV sau ghép tế bào gốc điều trị ung thư máu. Khác với hầu hết các trường hợp trước đây, bệnh nhân lần này không nhận tế bào gốc mang đột biến bảo vệ hoàn toàn trước HIV, điều này mở ra triển vọng mở rộng nguồn hiến tặng và tăng cơ hội điều trị cho nhiều người.
Trường hợp trên – được gọi là bệnh nhân B2, 60 tuổi – được chẩn đoán nhiễm HIV năm 2009 và mắc bệnh bạch cầu cấp dòng tủy năm 2015. Trong quá trình điều trị ung thư, ông được ghép tế bào gốc từ một người hiến mang chỉ một bản sao của đột biến CCR5, yếu tố di truyền vốn được xem là “chìa khóa vàng” giúp các tế bào miễn dịch kháng lại HIV. Trước đây, giới khoa học tin rằng chỉ những người mang hai bản sao đột biến – qua đó không tạo ra thụ thể CCR5 để virus xâm nhập – mới có thể mang lại khả năng chữa khỏi hoàn toàn.
Sau ca ghép, bệnh nhân tiếp tục dùng thuốc kháng virus (ART) trong 3 năm trước khi chủ động ngừng điều trị. Kể từ thời điểm đó, và suốt 7 năm 3 tháng, mọi xét nghiệm đều không phát hiện dấu vết virus trong cơ thể. Ông trở thành người có thời gian HIV âm tính kéo dài thứ 2 trong nhóm 7 bệnh nhân được công bố là khỏi bệnh.
Một số ca cấy ghép tế bào gốc có khả năng chữa khỏi HIV đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong cuộc chiến chống HIV/AIDS. (Ảnh minh họa: Shutterstock)
Giáo sư Christian Gaebler, Đại học Tự do Berlin, nhận định kết quả này “thay đổi cách chúng ta hiểu về yêu cầu di truyền trong điều trị HIV bằng ghép tế bào gốc”. Theo ông, phát hiện mới củng cố khả năng rằng việc chữa khỏi HIV không nhất thiết phải dựa vào tế bào gốc mang hai đột biến CCR5 như quan niệm trước đây.
Cơ chế thành công trong trường hợp này vẫn đang được nghiên cứu. Một giả thuyết cho rằng các tế bào miễn dịch mới từ người hiến đã triệt tiêu hoàn toàn tế bào miễn dịch cũ của bệnh nhân – nơi HIV ẩn náu – trước khi virus có thể lây nhiễm sang hệ miễn dịch mới. Đây là phản ứng miễn dịch thường thấy khi tế bào của người hiến và người nhận có sự khác biệt nhất định về dấu hiệu bề mặt.
Tuy vậy, các chuyên gia cảnh báo không nên xem đây là phương pháp điều trị phổ quát. Ghép tế bào gốc là thủ thuật phức tạp, tốn kém và tiềm ẩn rủi ro cao, chỉ áp dụng khi bệnh nhân đồng thời mắc các bệnh lý ác tính về máu. Đối với phần lớn người nhiễm HIV, liệu pháp ART vẫn là lựa chọn an toàn và hiệu quả, giúp kiểm soát virus lâu dài. Ngoài ra, các phương pháp dự phòng mới như thuốc lenacapavir với chỉ 2 mũi tiêm mỗi năm đang mở ra thêm nhiều cơ hội bảo vệ cộng đồng.
