Món đặc sản chan nước đen ngòm
Bún cua thối (hay còn gọi là bún mắm cua, bún thối) là một trong những đặc sản nức tiếng, gây tò mò từ tên gọi đến hình thức, mùi vị ở phố núi Pleiku, Gia Lai.
Tên gọi bún cua thối xuất phát từ nguyên liệu và hương vị đặc trưng của món ăn. Cũng bởi điều này, nhiều người còn gọi vui bún cua thối là món ăn “đuổi khách”.
Cua được sử dụng là loại cua đồng. Nước cua tươi được ủ khoảng 1 ngày 1 đêm sẽ lên men, dần chuyển sang màu đen và bốc mùi nồng, hơi thum thủm. Lúc này, người ta có thể đem nước cua ra chế biến món bún trứ danh.
Mỗi bát bún cua thối ngoài bún, nước dùng cua và măng le còn có da lợn chiên giòn, hành phi, đậu phộng với quả trứng vịt luộc “nhuộm đen” (vì được nấu cùng nước dùng, khi khách gọi món mới múc ra).
Tùy từng nơi, người ta cho thêm cả phồng tôm, chả, nem chua, tóp mỡ. Nhiều thực khách thừa nhận, thoạt nhìn, họ không dám thưởng thức món bún cua thối bởi hình thức kém hấp dẫn và mùi hăng nồng đặc trưng tỏa ra, đứng xa vẫn ngửi thấy.
Món phở “gọi 1 được 2”
“Phở hai tô” hay còn được biết đến với tên gọi khác là phở khô.
Thay vì chan nước dùng (nước lèo) trực tiếp lên phở, người Gia Lai sẽ phục vụ thực khách cùng lúc hai tô, một tô đựng bánh phở và một tô đựng nước dùng. Khi ăn, thực khách thưởng thức bánh phở riêng rồi húp một ngụm nhỏ nước dùng đậm đà. Vì vậy, món ăn mới có tên gọi “phở hai tô”.
Ở Gia Lai, một tô phở khô thông thường có các nguyên liệu như bánh phở đã trụng kèm tóp mỡ, hành phi, hành lá, thịt xay… Ngoài ra, trong phần nước dùng còn có thêm thịt bò, bò viên hoặc xương. Phở ở đây được làm hoàn toàn từ gạo, sợi tròn và mảnh chứ không mềm, dẹt như phở thông thường.
Khi thực khách gọi món, chủ quán bắt đầu trụng phở rồi trộn sẵn thêm các gia vị, tóp mỡ, hành phi và thịt băm. Tuy nhiên, để món ăn có hương vị lạ miệng, đặc trưng hơn, người dân nơi đây còn cho thêm tương đậu đen được lên men từ đậu nành, đem rưới đều và trộn với phở giúp dậy mùi thơm. Phần nước dùng hầm từ xương lợn, được chế biến cầu kỳ để có độ trong và ngọt thanh tự nhiên bày biện kèm vài lát thịt bò tươi thái mỏng.
Món đặc sản gói rơm khô, ăn giòn sần sật
Tré là món đặc sản nổi tiếng của Gia Lai (khu vực Bình Định cũ). Tré được làm từ các nguyên liệu chính gồm thịt lợn, tai, bì (da) lợn và một số gia vị đi kèm như riềng, tỏi, hạt mè (vừng) rang chín.
Tùy khẩu vị, thói quen, phong tục ở từng vùng mà tré lại có cách làm khác nhau. Tuy nhiên, nhìn chung, món tré đều được chế biến từ phần thịt đầu lợn đã luộc chín rồi thái nhỏ và phần thịt ba chỉ được chiên lên, trộn đều với hạt tiêu, riềng, mè, bột nêm, muối, thính, tỏi.
Chờ hỗn hợp thịt ngấm gia vị, người ta bắt đầu gói tré trong lá chuối hoặc lá ổi già vừa tới để món ăn có mùi thơm, hương vị đặc trưng, đồng thời giảm độ ngấy của thịt heo khi thưởng thức.
Công đoạn gói tré cũng rất quan trọng, đòi hỏi sự kỳ công, khéo léo của người làm. Tré Bình Định phải được gói trong lá ổi, bọc thêm lớp nilon. Sau đó lấy một nắm rơm, cột chặt một đầu, để rơm xòe đều rồi đặt gói tré vào giữa sao cho các sợi rơm phủ đều bên ngoài.
Tré được lên men tự nhiên, sau 2-3 ngày thì chín, bắt đầu có vị chua nhè nhẹ và dậy mùi thơm nồng của riềng, tỏi.
