Bà Nguyễn Thị Thảo (Cầu Giấy, Hà Nội) vẫn chưa quên cái Tết nhiều biến cố năm ngoái. Chồng mất, các con đi làm ăn xa, bà sống một mình nhiều năm. Tết 2025 là năm đầu tiên sau gần 10 năm, cả 4 con về ăn Tết cùng bà. Dù rất vui nhưng do mới phát hiện mắc tiểu đường, bà Thảo gần như kiêng tuyệt đối đường, đồ ngọt, tinh bột và ăn rất ít đạm.
“Tôi nghĩ kiêng càng chặt thì càng tốt”, bà Thảo chia sẻ. Thế nhưng, sau Tết, khi con cháu đã về lại nơi làm việc, bà rơi vào tình trạng mệt mỏi kéo dài, khát nước liên tục, người run rẩy. Khi nhập viện, bà được chẩn đoán suy kiệt do chế độ ăn uống thiếu cân đối.
Theo ThS Nguyễn Thị Huyền, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 (Hà Nội), đây là tình trạng không hiếm gặp nhất là trong bối cảnh tỷ lệ người mắc đái tháo đường ngày một gia tăng.
Theo Báo cáo Atlas Đái tháo đường năm 2025 của Liên đoàn Đái tháo đường Thế giới (IDF), hiện có 11,1% người trưởng thành trong độ tuổi 20-79, tương đương 1 trong 9 người, đang sống chung với bệnh đái tháo đường. Đáng lo ngại, hơn 4 trong 10 người bệnh không hề biết mình đang mang bệnh.
Riêng tại Việt Nam, IDF cho biết năm 2024 có khoảng 2,5 triệu người trưởng thành (20-79 tuổi) mắc đái tháo đường và con số này có thể tăng lên 2,7 triệu người vào năm 2050.
Các điều tra dịch tễ trong nước cho thấy Việt Nam không nằm ngoài xu hướng chung của thế giới. Điều tra toàn quốc của Bệnh viện Nội tiết Trung ương năm 2020 ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh đã lên tới 7,3%, trong khi tỷ lệ tiền đái tháo đường là 17,8%.
ThS. Nguyễn Thị Huyền cho biết, bữa cơm Tết cổ truyền có bánh chưng, thịt đông, nem rán là biểu tượng của sum họp và đoàn viên. Tuy nhiên, với người mắc đái tháo đường, mâm cỗ đôi khi lại trở thành áp lực tâm lý không nhỏ.
Quan niệm dinh dưỡng hiện đại cho thấy, việc kiêng khem quá mức không giúp kiểm soát bệnh tốt hơn mà còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ cho sức khỏe. Chìa khóa để có một mùa Tết an toàn nằm ở việc ăn uống có chọn lọc, đủ chất, đúng lượng, kết hợp vận động và tuân thủ điều trị.
5 nguyên tắc vàng giúp người bệnh đái tháo đường ăn Tết an toàn:
Thứ nhất, duy trì uống thuốc đúng giờ. Trong những ngày nghỉ lễ, lịch sinh hoạt thay đổi dễ khiến người bệnh quên uống thuốc hoặc tiêm insulin. Tuy nhiên, đây là yếu tố quan trọng nhất để giữ đường huyết ổn định. Người bệnh cần tuyệt đối tuân thủ chỉ định của bác sĩ, kể cả trong những ngày Tết bận rộn.
Thứ hai, chia nhỏ bữa ăn. Nhịn ăn để dồn cho một bữa tiệc lớn là sai lầm phổ biến. Việc ăn quá nhiều trong một thời điểm khiến đường huyết tăng đột ngột. Chia nhỏ bữa ăn giúp kiểm soát đường huyết tốt hơn và giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.
Thứ ba, chọn nguồn tinh bột hợp lý. Bạn không cần phải loại bỏ hoàn toàn bánh chưng khỏi mâm cỗ. Người bệnh có thể ăn một lượng nhỏ bánh chưng và giảm tương ứng cơm, xôi trong bữa. Nguyên tắc là mỗi bữa chỉ nên có một nguồn tinh bột chính để dễ kiểm soát lượng glucid.
Thứ tư, ưu tiên rau xanh. Chất xơ giúp làm chậm quá trình hấp thu đường vào máu. Ăn rau trước bữa chính không chỉ bổ sung vitamin, khoáng chất mà còn tạo cảm giác no, hạn chế ăn quá nhiều các món giàu năng lượng.
Thứ năm, ăn các món giàu năng lượng có chừng mực. Thịt kho, nem rán hay các món nhiều đạm, chất béo vẫn có thể xuất hiện trong bữa ăn Tết, nhưng với lượng vừa phải.
Các chuyên gia nhấn mạnh, ăn Tết an toàn với người mắc đái tháo đường không phải là “nhịn cho khỏe” mà là hiểu đúng, ăn đúng và sống điều độ để mùa xuân trọn vẹn hơn.
Chế độ ăn hợp lý là nền tảng của kiểm soát, ổn định đường huyết, duy trì cân nặng hợp lý, phòng biến chứng tim mạch, thận, mắt, thần kinh giúp người bệnh sống khỏe.
Hiện nay, Việt Nam có khoảng 7 triệu người mắc bệnh đái tháo đường, nhưng hơn 50% trong số đó chưa được chẩn đoán, tạo ra một “tảng băng chìm” to lớn của các biến chứng, trong đó có mù lòa.
