Vi khuẩn không gây ôi thiu, khó nhận biết
Tại Đà Nẵng, các cơ sở y tế đang liên tiếp ghi nhận 5 trường hợp ngộ độc nặng sau khi ăn cá ủ chua. Đây là món ăn quen thuộc trong bữa cơm của nhiều gia đình.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), độc tố botulinum là một trong những chất độc thần kinh mạnh nhất từng được biết đến, do vi khuẩn Clostridium botulinum sinh ra. Loại vi khuẩn này phát triển mạnh trong môi trường yếm khí, tức là môi trường thiếu oxy, thường gặp ở thực phẩm được đóng kín, lên men hoặc bảo quản sai cách. Khi xâm nhập vào cơ thể, độc tố có thể gây liệt cơ, suy hô hấp và đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.
Thực tế, Việt Nam đã ghi nhận nhiều vụ ngộ độc botulinum nghiêm trọng liên quan đến các món ăn tự chế. Năm 2020, tại Quảng Nam, một gia đình phải nhập viện sau khi ăn cá chép muối chua tự làm, với các biểu hiện điển hình như sụp mi, nói khó, yếu liệt tay chân, thậm chí có người phải thở máy kéo dài. Đến năm 2023, tại TPHCM, một chùm ca ngộ độc nặng xảy ra sau khi người dân sử dụng cá ủ chua và mắm tự chế, nhiều bệnh nhân được điều trị tại Bệnh viện Chợ Rẫy trong tình trạng liệt cơ tiến triển, suy hô hấp. Năm 2024, tại Bình Dương, một gia đình khác cũng gặp tình trạng tương tự sau khi ăn cá lóc ủ chua.
PGS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ thực phẩm, Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội cho biết, các thực phẩm giàu protein như thịt, cá có nguy cơ nhiễm vi khuẩn cao hơn, đặc biệt khi được ủ chua hoặc đóng kín trong điều kiện không đảm bảo vệ sinh. Quá trình chế biến thủ công, thiếu kiểm soát nhiệt độ và môi trường có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn kỵ khí phát triển.
Nguy hiểm nhất, thực phẩm nhiễm botulinum thường không có dấu hiệu bất thường như mùi hôi, màu sắc thay đổi hay bề mặt nhớt, khiến người tiêu dùng khó nhận biết và dễ chủ quan khi sử dụng.
Thuốc giải đắt đỏ không có sẵn
Một thách thức lớn trong điều trị ngộ độc botulinum là thuốc giải độc đặc hiệu Botulinum Antitoxin (BAT) rất hiếm và đắt đỏ. Theo thông tin từ ngành y tế, loại thuốc này hiện chưa có sẵn tại nhiều cơ sở trong nước và thường phải được Tổ chức Y tế Thế giới điều phối khẩn cấp từ kho dự trữ quốc tế tại Geneva. Mỗi lọ thuốc có giá khoảng 8.000 USD và cần vận chuyển nhanh chóng để kịp thời điều trị cho bệnh nhân.
Tiến sĩ Nguyễn Trung Nguyên cho biết, hiện chưa có loại thuốc nào thay thế được BAT. TNếu được sử dụng trong “thời gian vàng” từ 48-72 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng, trường hợp thở máy 1-2 ngày thì chỉ cần 5-7 ngày là bệnh nhân có thể bỏ được máy thở, tập vật lý trị liệu sớm hồi phục, trở lại cuộc sống thường ngày. Ngược lại, nếu phát hiện muộn, việc điều trị sẽ phức tạp, kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Tuy nhiên, do số ca mắc không nhiều và chi phí cao, các bệnh viện khó có thể chủ động dự trữ loại thuốc này. Đây cũng là lý do khiến việc phòng ngừa đóng vai trò đặc biệt quan trọng.
PGS Thịnh cho biết, những thực phẩm có nguy cơ cao bao gồm: Đồ hộp tự chế, cá và thịt ủ chua, mắm, dưa cà muối, pate, xúc xích hoặc các thực phẩm đóng kín, bảo quản lâu ngày. Để giảm nguy cơ, người dân cần tuân thủ nguyên tắc an toàn thực phẩm, không sử dụng các sản phẩm có dấu hiệu phồng, móp, rỉ sét hoặc có mùi lạ. Đồng thời, nên đun sôi hoặc hấp thực phẩm đóng hộp ít nhất 10 phút trước khi ăn để phá hủy độc tố.
Đặc biệt, khi xuất hiện các triệu chứng như sụp mi, yếu cơ, khó nuốt, khó nói sau khi ăn các thực phẩm nghi ngờ, người dân cần đến cơ sở y tế ngay lập tức để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
