Bò lui là một loài giáp xác ở vùng biển thuộc đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang (Kiên Giang cũ).
Chúng có kích cỡ nhỏ bằng nửa đầu ngón tay út, vỏ mỏng, vẻ ngoài giống dế nhưng khi chế biến thành món ăn lại có màu sắc và hương vị tựa như tôm.
Chị Nguyễn Thu (ở đặc khu Phú Quốc) cho biết, sở dĩ người dân đặt cho con bò lui tên gọi thú vị như vậy là bởi chúng có đặc điểm di chuyển lạ lùng – không tiến mà chỉ lùi.
Muốn bắt chúng, bà con địa phương thường dùng dụng cụ có lỗ nhỏ như vợt, rổ, rá… cào trên cát, rồi để cát trôi đi, chỉ giữ lại bò lui bên trong.
“Thoạt nghe tên, nhiều người thường nghĩ bò lui là món ăn chế biến từ thịt bò. Tuy nhiên, thực tế, đây lại là sản vật độc đáo riêng có ở Phú Quốc, được khai thác quanh một số khu vực như Bãi Trường, Bãi Dài…”, chị nói.
Theo người phụ nữ này, bò lui ở Phú Quốc thường xuất hiện nhiều nhất vào mùa mưa, kéo dài từ khoảng tháng 5 đến tháng 10 dương lịch hằng năm.
Khi ấy, biển động, sóng lớn, bò lui di chuyển theo từng đợt sóng lên xuống ở mép biển rồi dạt vào bờ. Đây cũng là thời điểm bò lui được nhận xét là đạt chất lượng thơm ngon, thịt chắc mẩy, béo ngậy, vị ngọt tự nhiên.
“Khi nước biển dâng, bò lui bơi nổi theo mặt nước. Nhưng khi nước rút, chúng lập tức vùi mình vào trong cát, tạo thành vệt nước nhỏ hình chữ V. Đây cũng là dấu hiệu để người dân dễ dàng nhận biết được nơi trú ngụ của bò lui”, chị Thu chia sẻ.
Theo kinh nghiệm của bà con địa phương, bò lui ngon nhất khi chế biến thành hai món là cháy tỏi và tẩm bột chiên giòn.
Vì bò lui sống ở vùng cát sạch nên việc sơ chế chúng không quá khó khăn. Người dân sau khi đánh bắt về chỉ cần rửa vài lần với nước cho sạch rồi trụng qua nước sôi để giữ được độ tươi ngon và vị ngọt dịu tự nhiên.
Tùy sở thích từng nhà mà người ta cũng có thể chế biến bò lui tươi sống trực tiếp, không cần làm chín sơ.
Với món tẩm bột chiên giòn, người dân Phú Quốc thường cho bò lui đã rửa sạch, để ráo nước vào hỗn hợp bột, nêm nếm gia vị vừa ăn rồi xúc từng phần nhỏ, chiên trong chảo ngập dầu.
Món này ăn kèm bún, rau sống, rau thơm và nước mắm chua ngọt rất ngon.
Với món cháy tỏi, đầu bếp sẽ chiên sơ bò lui, sau đó cho vào chảo xào cùng tỏi đã phi thơm rồi nêm chút mắm/muối, đường, ớt…
Món này hiện được bày bán phổ biến ở nhiều hàng quán tại địa phương, ăn kèm phồng tôm, trở thành món nhậu khoái khẩu của đông đảo thực khách.
Chị Khánh Huyền (TPHCM) từng có dịp thưởng thức bò lui ở Phú Quốc, nhận xét món ăn không chỉ có tên gọi và hình thức thú vị mà hương vị cũng bất ngờ.
Ngoài món tẩm bột chiên giòn và cháy tỏi, chị còn nếm thử cả món bò lui rang me.
Vị khách này cảm nhận cách chế biến bò lui khá giống một số loài giáp xác chị từng trải nghiệm như cúm núm, chù ụ… nhưng hương vị lại có sự khác biệt riêng.
“Bề ngoài, bò lui trông giống bọ biển nhưng kích thước nhỏ hơn rất nhiều. Phần vỏ sau khi chế biến sẽ chuyển sang màu vàng cam.
Bò lui ít thịt, vỏ mỏng nên đem chiên giòn có thể ăn hết cả vỏ lẫn xương, chân.
Khi thưởng thức, người ta thường dùng thìa xúc, ăn một lần vài con để cảm nhận được độ giòn rụm và vị béo ngậy, ngọt dịu lạ miệng của chúng”, chị Huyền miêu tả.
