Những chiếc xe ba bánh trong ký ức thời chiến tranh và thời bao cấp
Từng là phương tiện gắn liền với thời kỳ chiến tranh và thời kỳ bao cấp, những chiếc xe sidecar (xe máy ba bánh gắn thuyền bên cạnh) như Ural, Dnepr, CJ750, Jawa hay MZ đã in dấu trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt. Ngày nay, dù không còn được phép lưu hành phổ biến, dòng xe ba bánh cổ điển này vẫn được một số người gìn giữ như một phần di sản lịch sử.
Phần lớn các mẫu xe sidecar được đưa vào Việt Nam thời kỳ trước đến từ Liên Xô, Trung Quốc và các nước Đông Âu.
Trong số đó, Ural được xem là cái tên tiêu biểu nhất. Mẫu xe này có nguồn gốc từ nền tảng thiết kế BMW R71 của Đức trước Thế chiến II, sau đó được Liên Xô phát triển thành phương tiện phục vụ quân đội từ những năm 1940.
Mẫu xe có độ bền cao, khả năng vận hành trên địa hình khó cùng sức kéo mạnh. Đến nay, nhiều chiếc Ural cổ vẫn được phục chế và trở thành tài sản có giá trị trong giới sưu tầm xe cổ.
Cùng chia sẻ nền tảng kỹ thuật với Ural, Dnepr là dòng xe được sản xuất tại Ukraina từ những năm 1960. Mẫu xe này nổi bật với khả năng vận hành địa hình tốt và có một số phiên bản dẫn động hai bánh, phù hợp với điều kiện đường sá phức tạp.
Theo giới chơi xe cổ, nếu đặt lên bàn cân về tính thẩm mỹ, Dnepr thường được đánh giá nhỉnh hơn Ural nhờ thiết kế chỉn chu và mức độ hoàn thiện tốt hơn. Dù không phổ biến bằng Ural tại Việt Nam, Dnepr vẫn từng xuất hiện trong một số đơn vị quân sự và hiện là mẫu xe được giới sưu tầm săn tìm.
Một cái tên đáng chú ý khác là Chang Jiang CJ750, mẫu sidecar do Trung Quốc sản xuất dựa trên công nghệ chuyển giao từ Liên Xô. Với thiết kế đơn giản, dễ sửa chữa và chi phí thấp hơn, CJ750 từng được sử dụng rộng rãi trong quân đội Trung Quốc và xuất hiện tại Việt Nam qua nhiều giai đoạn.
Theo chia sẻ của một số người sưu tầm, CJ750 có độ bền vật liệu và hiệu suất động cơ không bằng Ural hay Dnepr. Tuy nhiên, nhờ mức giá dễ tiếp cận và phong cách hoài cổ rõ nét, đây vẫn là mẫu xe phổ biến trong giới chơi sidecar hiện nay.
Bên cạnh những mẫu xe cỡ lớn kể trên, Việt Nam còn ghi nhận sự hiện diện của các thương hiệu mô tô Đông Âu như Jawa (Tiệp Khắc) và MZ (Đông Đức).
Dù những phiên bản gắn thuyền của Jawa hay MZ không phổ biến bằng Ural, Dnepr hoặc CJ750, sự xuất hiện của các mẫu xe này vẫn góp phần tạo nên bức tranh đa dạng cho dòng sidecar cổ tại Việt Nam trong thời kỳ bao cấp.
Ít ai biết rằng, nền tảng thiết kế của phần lớn các mẫu sidecar nổi tiếng kể trên đều bắt nguồn từ chiếc BMW R71 của Đức. Từ mẫu xe này, Liên Xô phát triển Ural, sau đó lan sang Ukraina với Dnepr và Trung Quốc với CJ750.
Có thể nói, BMW chính là “cội nguồn” của cả một thế hệ sidecar quân sự từng lăn bánh trên đất Việt.
Từ phương tiện công vụ đến thú chơi xe cổ giữa đời sống hiện đại
Theo thời gian, cùng với sự phát triển của hạ tầng giao thông và thay đổi trong quy định quản lý phương tiện, sidecar dần biến mất khỏi đời sống thường nhật tại Việt Nam.
Hiện nay, theo quy định pháp luật, xe ba bánh không còn được phép đăng ký và lưu hành rộng rãi, ngoại trừ một số trường hợp đặc biệt. Để điều khiển loại phương tiện này hợp pháp, người sử dụng phải có giấy phép lái xe hạng A3, loại bằng lái dành riêng cho mô tô ba bánh và phương tiện tương tự, với quy trình đào tạo và sát hạch riêng.
Những rào cản pháp lý cùng tính đặc thù trong sử dụng khiến sidecar gần như không còn hiện diện trong giao thông đô thị hiện đại.
Dẫu vậy, trong các cộng đồng chơi xe cổ, sidecar vẫn giữ vị trí đặc biệt. Những chiếc Ural, Dnepr, CJ750 hay thậm chí các bản Jawa, MZ gắn thuyền vẫn được phục chế, bảo dưỡng kỹ lưỡng và xuất hiện tại nhiều buổi trưng bày, hành trình caravan hay các chuyến du hành của câu lạc bộ xe cổ trên khắp cả nước.
Không ít người chơi sẵn sàng đầu tư hàng trăm triệu đồng để sưu tầm, phục chế những chiếc sidecar hiếm, nhằm lưu giữ nguyên trạng một biểu tượng cơ giới từng gắn liền với lịch sử Việt Nam.
Với họ, sidecar không đơn thuần là một phương tiện giao thông. Đó còn là ký ức, là hoài niệm về một thời kỳ đặc biệt của đất nước.
Ngày nay, giữa nhịp sống hiện đại, sự xuất hiện của một chiếc sidecar trên đường phố luôn đủ sức khiến người đi đường ngoái nhìn. Không chỉ bởi thiết kế khác biệt, mà còn bởi phía sau mỗi chiếc xe là cả một câu chuyện lịch sử, một phần ký ức vẫn đang được gìn giữ bởi những người đam mê.
Bạn có góc nhìn nào về nội dung trên? Hãy gửi ý kiến dưới phần bình luận của bài viết hoặc chia sẻ ý kiến về email: otoxemay@vietnamnet.vn. Các nội dung phù hợp sẽ được đăng tải. Xin cảm ơn!
