Di sản từ một thời đặc biệt
Trong ký ức của nhiều thế hệ người Việt, những chiếc xe ô tô có xuất xứ từ Liên Xô (nay là Liên bang Nga) không chỉ là phương tiện di chuyển, mà còn là biểu tượng của một giai đoạn lịch sử đặc biệt. Nhiều người vẫn còn nhớ từ thập niên 1970 đến 1990, các dòng xe như Lada, Volga, UAZ hay Moskvich xuất hiện trên khắp các con phố Hà Nội, Sài Gòn, gắn liền với cơ quan nhà nước, quân đội và các dự án hợp tác Việt Nam và Liên bang Xô Viết.
Ở thời điểm đó, sở hữu một chiếc Lada hay Volga được xem là “đẳng cấp”. Volga GAZ-21 hay GAZ-24 thường dành cho lãnh đạo cấp cao, với thiết kế bề thế, nội thất rộng rãi. Trong khi đó, Lada, đặc biệt là dòng VAZ-2101 hay 2107 trở nên phổ biến hơn, được ví như “chiếc xe quốc dân” của một thời bao cấp.
Những chiếc xe này nổi tiếng bởi độ bền bỉ, khả năng hoạt động tốt trong điều kiện đường sá khó khăn và dễ sửa chữa. Chính điều đó khiến chúng trở thành lựa chọn phù hợp trong bối cảnh Việt Nam khi hạ tầng giao thông còn hạn chế.
Bước sang thời kỳ đổi mới của Việt Nam, thị trường ô tô Việt Nam mở cửa với hàng loạt thương hiệu từ Nhật Bản, Hàn Quốc và châu Âu và những chiếc xe Liên Xô dần mất đi vị thế. Thiết kế cũ kỹ, tiêu hao nhiên liệu lớn và thiếu tiện nghi khiến chúng không còn phù hợp với nhu cầu hiện đại.
Không ít chiếc Volga hay Moskvich bị bỏ xó, nằm phủ bụi trong các nhà kho cũ kỹ hoặc bị tháo rời để bán phụ tùng. Một số khác vẫn được sử dụng ở vùng nông thôn hoặc trong lực lượng quân đội, nhưng với tần suất ngày càng giảm.
Tuy vậy, chính điều này này lại vô tình mở ra một giá trị mới đó là giá trị của sự hoài niệm.
Những “chiến binh thầm lặng” trên chiến trường
Trong những năm kháng chiến, các phương tiện cơ giới do Liên Xô viện trợ đóng vai trò cực kỳ quan trọng. Không ồn ào như vũ khí, nhưng những chiếc xe này chính là “mạch máu” vận chuyển, giúp duy trì hậu cần và kết nối các chiến trường.
Tiêu biểu có thể kể đến như GAZ-69 là dòng xe địa hình hạng nhẹ, nhỏ gọn nhưng cực kỳ bền bỉ, Gaz-63 dòng xe tải hai cầu bánh đơn là phương tiện chuyên chở phục vụ chiến trường rất phổ biến, ZIL-157 là dòng xe tải quân sự 6 bánh, nổi tiếng với khả năng vượt địa hình khắc nghiệt, Ural-375 là dòng xe tải hạng nặng, vận chuyển pháo và khí tài, UAZ-452 nổi tiếng với biệt danh “xe cứu thương trên chiến trường”, UAZ-469 là dòng xuất hiện sau này, nhưng cũng trở thành biểu tượng của lực lượng quân đội…
Trên tuyến đường Trường Sơn huyền thoại, những chiếc xe Liên Xô đã vượt qua bom đạn, bùn lầy và rừng núi hiểm trở để vận chuyển lương thực, vũ khí và con người. Độ bền và khả năng sửa chữa đơn giản khiến chúng trở thành lựa chọn lý tưởng trong điều kiện chiến tranh khắc nghiệt.
Trong số các dòng xe Liên Xô tại Việt Nam, GAZ-69 mang một ý nghĩa đặc biệt khi gắn liền với hình ảnh của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Chiếc xe GAZ-69 từng được sử dụng để phục vụ Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những chuyến công tác, đi thăm các địa phương và đơn vị. Với thiết kế đơn giản, không cầu kỳ, chiếc xe phản ánh đúng phong cách sống giản dị của người chủ tịch vĩ đại.
GAZ-69 không phải là mẫu xe sang trọng. Nó có ngoại hình vuông vức, mui bạt, nội thất tối giản. Nhưng chính sự thực dụng đó lại khiến nó phù hợp với điều kiện đường sá thời bấy giờ và trở thành phương tiện đáng tin cậy.
Hiện nay, một số chiếc GAZ-69 từng phục vụ lãnh đạo được lưu giữ tại các bảo tàng như một hiện vật lịch sử. Đối với nhiều người, đây không chỉ là một chiếc xe, mà là một biểu tượng gắn liền với một giai đoạn lịch sử và hình ảnh vị lãnh tụ.
Ngoài ra, cũng có nhiều người sưu tầm những chiếc GAZ-69 để phục dựng và làm mục đích trưng bày, hoài niệm.
Bước sang thời kỳ đổi mới, thị trường ô tô Việt Nam mở cửa với nhiều thương hiệu mới. Những chiếc xe Liên Xô dần mất đi vị thế. Không ít phương tiện quân sự cũ cũng được thanh lý hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng. GAZ-69 hay UAZ-469 được người dân mua lại, sử dụng trong nông nghiệp hoặc cải tạo phục vụ dân sinh.
Tuy nhiên, theo thời gian, phần lớn trong số đó đã xuống cấp hoặc gần như biến mất.
Khoảng vài thập kỷ trở lại đây, phong trào sưu tầm và phục chế xe cổ Liên Xô tại Việt Nam bắt đầu nở rộ trở lại. Những người chơi xe không chỉ tìm kiếm một phương tiện, mà còn theo đuổi một phần ký ức lịch sử.
Tại Hà Nội và TP.HCM, nhiều câu lạc bộ xe cổ đã được thành lập, quy tụ các mẫu xe Lada, Volga hay UAZ được phục chế công phu. Có những chiếc xe hơn 40 năm tuổi được “hồi sinh” gần như nguyên bản, từ động cơ, nội thất cho đến từng chi tiết nhỏ như logo hay đồng hồ taplo.
Đặc biệt, dòng UAZ, vốn nổi tiếng với khả năng vượt địa hình đang được giới trẻ “độ” lại theo phong cách hiện đại, phục vụ du lịch khám phá. Trong khi đó, Volga lại được ưa chuộng trong các sự kiện, đám cưới hoặc quay phim, nhờ vẻ ngoài cổ điển và sang trọng.
Ngày nay, những chiếc xe Nga cổ không còn là phương tiện phổ thông, nhưng lại trở thành tài sản tinh thần quý giá từ những câu chuyện mà chúng mang theo. Chúng xuất hiện trong các lễ hội, triển lãm, thậm chí là những bộ ảnh cưới mang phong cách hoài cổ.
Không ít người sẵn sàng bỏ ra hàng trăm triệu đồng để mua và phục chế một chiếc xe Lada hay Volga, không phải để đi lại hàng ngày, mà để giữ lại một phần ký ức của quá khứ. Từ GAZ-69 của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đến những đoàn xe ZIL lăn bánh trên đường Trường Sơn, tất cả đều là những mảnh ghép của lịch sử.
Giữa nhịp sống hiện đại, sự hiện diện của những chiếc xe này không chỉ gợi nhớ về quá khứ, mà còn nhắc nhở về một thời kỳ gian khó, nơi mà sự bền bỉ, giản dị và tinh thần vượt khó đã trở thành giá trị cốt lõi.
Bạn có góc nhìn nào về nội dung trên? Hãy gửi ý kiến dưới phần bình luận của bài viết hoặc chia sẻ ý kiến về email: otoxemay@vietnamnet.vn. Các nội dung phù hợp sẽ được đăng tải. Xin cảm ơn!
