Các hãng xe toàn cầu xoay trục chuỗi cung ứng xe điện

Các hãng xe toàn cầu đang tăng cường tận dụng năng lực sản xuất và chuỗi cung ứng tại Trung Quốc để phục vụ thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh biến động địa chính trị và cuộc đua chuyển đổi sang xe điện ngày càng tốn kém, nhiều hãng ô tô phương Tây đang tận dụng năng lực sản xuất dư thừa cùng lợi thế công nghệ của Trung Quốc để xuất khẩu xe sang chính các thị trường quê nhà. Xu hướng này cho thấy vai trò của Trung Quốc đang thay đổi mạnh mẽ: từ “công xưởng giá rẻ” trở thành trung tâm sản xuất và công nghệ quan trọng của ngành ô tô toàn cầu.

Nhiều tập đoàn lớn như Volkswagen, BMW, Nissan, Hyundai hay Stellantis đang mở rộng hoạt động xuất khẩu từ các nhà máy tại Trung Quốc sang châu Âu, Đông Nam Á, Trung Đông và Mỹ Latinh. Một ví dụ tiêu biểu là Stellantis hợp tác với Dongfeng để sản xuất mẫu SUV Jeep chạy điện phục vụ nhiều thị trường quốc tế. Theo Rhodium Group, các công ty nước ngoài hiện chiếm khoảng 40% lượng ô tô xuất khẩu từ Trung Quốc sang châu Âu nếu tính cả các liên doanh.

Các chuyên gia nhận định xu hướng này phản ánh quá trình tái cấu trúc chuỗi sản xuất toàn cầu, tương tự việc các hãng xe Mỹ từng dịch chuyển sản xuất từ Detroit sang Mexico trước đây. Không chỉ có chi phí thấp, Trung Quốc hiện còn sở hữu lợi thế lớn về công nghệ xe điện, pin, chuỗi cung ứng và quy mô sản xuất mà nhiều quốc gia khó thay thế trong ngắn hạn.

Trong khi Mỹ gần như đóng cửa thị trường với xe Trung Quốc bằng mức thuế rất cao, châu Âu vẫn là điểm đến hấp dẫn dù đã áp thêm thuế đối với xe điện nhập khẩu từ Trung Quốc. Các hãng như Mazda, Nissan hay thậm chí Volkswagen đều cân nhắc xuất khẩu xe sản xuất tại Trung Quốc sang châu Âu để duy trì sức cạnh tranh về giá và công nghệ.

Đằng sau xu hướng này là tình trạng dư thừa công suất rất lớn tại Trung Quốc. Doanh số ô tô nội địa vẫn tăng trưởng nhưng thấp hơn nhiều so với năng lực sản xuất của toàn ngành. Trong khi đó, tốc độ tăng của thị trường xe điện đã chậm lại sau khi nhiều chính sách trợ giá được cắt giảm. Điều này buộc các hãng xe và liên doanh phải đẩy mạnh xuất khẩu để tận dụng công suất và cải thiện lợi nhuận.

Trung Quốc hiện đã trở thành quốc gia xuất khẩu ô tô lớn nhất thế giới. Xe điện và hybrid sạc ngoài ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu, cho thấy lợi thế của Trung Quốc không còn chỉ nằm ở giá rẻ mà còn ở công nghệ pin, phần mềm và khả năng sản xuất quy mô lớn.

Các thương hiệu như BYD, Geely, MG, Omoda hay Jaecoo đang mở rộng nhanh tại châu Âu và nhiều thị trường mới nổi. Song song đó, nhiều hãng xe quốc tế cũng chuyển sang chiến lược “sản xuất tại Trung Quốc để bán ra toàn cầu”. Nissan đã công bố kế hoạch tăng mạnh xuất khẩu xe từ Trung Quốc trong những năm tới, trong khi Hyundai hay Tesla cũng coi Trung Quốc là một trung tâm sản xuất chiến lược cho thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, xu hướng này cũng kéo theo nhiều lo ngại. Điểm đáng chú ý nhất là nguy cơ phụ thuộc ngày càng lớn vào chuỗi cung ứng Trung Quốc. Trong nhiều thập kỷ, châu Âu, Mỹ hay Nhật Bản từng giữ vai trò dẫn dắt ngành công nghiệp ô tô toàn cầu. Nhưng khi các hãng xe ngày càng phụ thuộc vào pin, linh kiện và công nghệ sản xuất từ Trung Quốc để duy trì khả năng cạnh tranh, cán cân quyền lực trong ngành đang thay đổi rõ rệt.

Việc nhập khẩu xe sản xuất tại Trung Quốc cũng tạo áp lực lớn lên ngành sản xuất nội địa ở châu Âu và các quốc gia có chi phí cao. Khi xe được sản xuất với giá thấp hơn đáng kể, nhiều nhà máy tại châu Âu đứng trước nguy cơ hoạt động dưới công suất hoặc bị cắt giảm sản lượng. Điều này không chỉ ảnh hưởng tới các hãng xe mà còn tác động tới chuỗi doanh nghiệp cung ứng linh kiện và việc làm trong ngành công nghiệp hỗ trợ.

Ngoài ra, các hãng xe phương Tây hiện rơi vào thế khó khi vừa phải hợp tác, vừa phải cạnh tranh với các doanh nghiệp Trung Quốc. Trước đây, nhiều tập đoàn đã chuyển giao công nghệ cho đối tác Trung Quốc để đổi lấy quyền tiếp cận thị trường. Nhưng hiện nay, chính các thương hiệu Trung Quốc lại trở thành đối thủ trực tiếp ở lĩnh vực xe điện, pin và phần mềm thông minh.

Nguy cơ dư thừa công suất tại Trung Quốc cũng có thể kéo theo cuộc cạnh tranh giá ngày càng khốc liệt trên toàn cầu. Nếu các hãng tiếp tục đẩy mạnh xuất khẩu để giải phóng công suất, thị trường ô tô thế giới có thể bước vào giai đoạn cạnh tranh bằng giá bán thay vì thương hiệu hay lợi nhuận, gây thêm áp lực cho nhiều nhà sản xuất truyền thống.

Đối với Việt Nam, xu hướng này có thể mở ra cả cơ hội lẫn thách thức. Việc xe điện và xe hybrid từ Trung Quốc ngày càng phổ biến sẽ giúp người tiêu dùng có thêm lựa chọn với mức giá cạnh tranh hơn. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh cũng sẽ lớn hơn đối với các doanh nghiệp lắp ráp trong nước và ngành công nghiệp hỗ trợ còn non trẻ. Đồng thời, Việt Nam cũng đứng trước bài toán phải tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng xe điện toàn cầu nếu không muốn trở thành thị trường tiêu thụ đơn thuần trong làn sóng dịch chuyển mới của ngành ô tô thế giới.

Theo Diễn đàn doanh nghiệp